Sa gitna ng mainit na usapin sa pulitika, isang malaking pasabog ang yumanig sa Kongreso at sa buong bansa matapos magsalita at maglabas ng mabibigat na dokumento si Congressman Leandro Leviste ng Unang Distrito ng Batangas. Ang kanyang mga ibinunyag ay hindi lamang simpleng paratang kundi suportado ng mga papeles na naglalayong buksan ang mata ng publiko sa kung paano ginagamit—o posibleng inaabuso—ang pondo ng bayan, partikular na ang mga nakalaan para sa flood control projects.
Ang isyung ito ay nag-ugat sa tinatawag na “allocables” o mga insertions sa budget ng Department of Public Works and Highways (DPWH). Ayon kay Leviste, hawak niya ang listahan na nagpapakita ng summary kung magkano ang nakalaang pondo para sa bawat distrito ng mga kongresista. Ang nakakagulat dito, may mga distrito na nakakatanggap ng bilyon-bilyong piso, habang ang iba ay halos wala. Ang ganitong disparity o hindi pantay na hatian ay nagdulot ng malaking katanungan: Ano ang basehan ng ganitong pamamahagi ng pera ng taumbayan?
Sa isang mainit na panayam, idinetalye ni Leviste ang kanyang pakikipag-ugnayan kay DPWH Secretary Vince Dizon. Mariing sinabi ng mambabatas na ang mga dokumentong hawak niya ay hindi gawa-gawa lamang. Sa katunayan, ibinahagi niya na mismong si Secretary Dizon at ang kanyang mga tauhan ang nagbigay ng go-signal noong una na ilabas ang mga files. Ngunit, tila nagbago ang ihip ng hangin. Ayon kay Leviste, napansin niya na tila umiiwas na ngayon ang kalihim na kumpirmahin o i-authenticate ang mga nasabing dokumento.
Ang tanong ng marami: Bakit tila natatakot o nag-aalinlangan ang pamunuan ng DPWH na panindigan ang sarili nilang datos? Ayon sa obserbasyon ng mga kritiko at base sa pahayag sa video, tila may “takot” na nararamdaman ang ilang opisyal dahil sa bigat ng implikasyon ng listahan. Kapag napatunayan na totoo ang listahan, malalantad kung sinu-sinong mambabatas ang nakinabang ng malaki sa mga proyekto. Ito ay delikado para sa reputasyon at karera ng maraming pulitiko, lalo na kung mapatutunayan na ang mga pondong ito ay napunta sa mga “ghost projects” o mga proyektong hindi naman napakinabangan ng taumbayan.
Isang matinding punto ang itinaas ni Leviste nang ipakita niya ang mga resibo ng kanyang komunikasyon kay Dizon. Ipinost niya sa Facebook ang email na nagpapatunay na ipinadala niya ang kopya ng dokumento sa kalihim noon pang Oktubre. Ito ay direktang pagsupalpal sa mga pahayag ng Malakanyang at ni Dizon na nagsasabing “hearsay” lamang o walang bigat ang mga dokumento dahil hindi pa raw ito nakikita o nabe-verify. Para kay Leviste, ang pagtanggi na ito ay isang malinaw na indikasyon na mayroong itinatago at ayaw ipaalam sa publiko.
Hindi maiwasang ikonekta ng taumbayan ang isyung ito sa laganap na problema ng baha sa bansa. Bilyon-bilyon ang inilalaan taun-taon para sa flood control, ngunit bakit tila lumalala pa ang sitwasyon tuwing may bagyo? Ang expose na ito ay nagbibigay linaw na baka ang solusyon ay hindi sa kakulangan ng pondo, kundi sa kung paano ito ginagamit. Kung ang malalaking halaga ay napupunta lamang sa mga distrito ng mga “malalakas” sa administrasyon at hindi base sa pangangailangan ng mamamayan, talagang magkakaroon ng problema.
Binigyang-diin din sa talakayan ang posibleng “karma” na umaabot sa administrasyon. Ang patuloy na pagbaba ng tiwala ng publiko, ayon sa mga obserbasyon, ay dulot ng ganitong mga uri ng iskandalo na pilit pinagtatakpan. Ang panawagan para sa transparency ay lalong lumalakas. Kung talagang walang tinatago, bakit pahirapan ang pag-authenticate sa isang dokumento na galing din naman sa ahensya ng gobyerno? Ang simpleng kumpirmasyon ay makakatulong sana para malaman ng publiko ang totoo, ngunit ang pananahimik ay lalo lamang nagpapabigat sa hinala ng bayan.
Sa huli, ang hamon ay na kay Secretary Vince Dizon at sa administrasyon. Ang payo ng marami, kabilang na ang mga komentarista, ay huwag maging loyal sa mga pulitiko kundi maging tapat sa sambayanang Pilipino. Ang pera na pinag-uusapan dito ay buwis ng bawat manggagawang Pilipino. Karapatan ng bawat isa na malaman kung saan ito napupunta. Ang hakbang ni Congressman Leviste ay isang matapang na simula, ngunit ang laban para sa katotohanan ay nasa kamay ng mamamayan na patuloy na magmamatyag at hihingi ng pananagutan.
Mananatiling nakatutok ang bayan sa mga susunod na kabanata ng “bukingan” na ito. Sasagot ba ng diretso ang DPWH? May mananagot ba sa mga mambabatas na nakatanggap ng “sobrang” pondo? O matatabunan na naman ito ng ibang isyu? Isa lang ang sigurado: gising na ang kamalayan ng mga Pilipino at hindi na sila basta-basta naniniwala sa mga palusot. Ang sigaw ng bayan ay katotohanan, at panahon na para “kumanta” ang mga dapat kumanta para sa kapakanan ng bansa.
