Sa isang bansang kung saan ang bawat sentimo ng buwis ay pinaghihirapan ng ordinaryong manggagawa, isang nakakayanig na rebelasyon ang bumasag sa katahimikan ng pulitika. Hindi na ito usap-usapan sa kanto o bulung-bulungan sa social media—mismong galing na sa bibig ng isang beteranong mambabatas. Si Congressman Toby Tiangco, sa isang prangkang pahayag, ay nagkumpirma ng matagal nang hinala ng taumbayan: ang bulto-bultong pondo na dumadaan sa mga kamay ng mga kongresista ay hindi nangangailangan ng resibo.

Ang isyung ito ay nagbukas ng pandora’s box ukol sa “Liquidation by Certification,” isang sistema kung saan ang bilyun-bilyong piso mula sa kaban ng bayan ay “liquidated” o ipinaliliwanag lamang sa pamamagitan ng isang pirmadong papel, na nagsasabing nagastos na ang pera, nang walang kalakip na opisyal na resibo o detalyadong breakdown.

Ang Katotohanan sa Likod ng MOOE

Ayon sa transcript ng naging pahayag, tinalakay ang tungkol sa Maintenance and Other Operating Expenses (MOOE) na tinatanggap ng bawat kongresista buwan-buwan. Ito ay hiwalay pa sa kanilang regular na sweldo. Sa pag-amin ni Tiangco, nilinaw niya na hindi ito bagong imbensyon ng kasalukuyang administrasyon kundi isang kalakaran na umiiral na simula pa noong 2010, noong panahon ni dating Pangulong Noynoy Aquino, nagtuloy sa panahon ni dating Pangulong Duterte, at nananatili hanggang sa ngayon.

Ang nakakagalit sa puntong ito ay ang “accountability” o pananagutan. Ang isang ordinaryong empleyado ng gobyerno o pribadong kumpanya ay hindi makakapag-reimburse ng kahit limang daang piso kung walang valid official receipt. Ngunit sa Kongreso, ang daan-daang libo, at kung susumahin ay bilyun-bilyong pondo, ay naglalaho sa sistema sa pamamagitan lamang ng certification. Ayon kay Tiangco, ito ay “up to the congressman” kung gagamitin ba nila ito nang tama para sa constituency building o para sa sariling kapakanan. Ang kawalan ng strict auditing mechanism tulad ng paghahanap ng resibo ay nagbubukas ng napakalaking pinto para sa katiwalian.

Ang Milyones na “Bonus” Tuwing Break

Bukod sa MOOE, isa pang nakakapasong isyu ang lumutang—ang tinaguriang mga bonus na natatanggap ng mga mambabatas tuwing magkakaroon ng legislative break. Tinatayang naglalaro sa 1.5 hanggang 2 milyong piso ang halagang ito. Bagamat sinabi ni Tiangco na wala pa siyang natatanggap para sa Pasko, inamin niya na sa mga nakaraang panahon, bago mag-Undas o bago ang eleksyon, ay mayroong ganitong kalakaran.

Isipin niyo na lamang ang damdamin ng isang taxpayer na nakakabasa nito. Habang ang karamihan ay namimilipit sa taas ng presyo ng bilihin, ang mga kinatawan na dapat ay naglilingkod sa kanila ay tumatanggap ng milyones na tila ba barya lamang kung ituring. Ang tawag dito ng ilan ay “district allocation,” ngunit sa mata ng publiko, ito ay malinaw na pribilehiyong hindi naman nararamdaman ng mga nasa laylayan.

Ang Pananahimik ng “Maingay” na Kongresista

Hindi rin nakaligtas sa puna ng mga kritiko ang tila pagbabago ng tono ni Congressman Tiangco. Kung dati ay isa siya sa pinakamaingay at masigasig na bumabatikos sa mga kwestyunableng flood control projects, ngayon ay tila nananahimik na ito. Ang tanong ng marami: Busog na ba ang mambabatas kaya’t wala na siyang reklamo?

Malaki ang kaibahan nito sa ipinapakitang tapang ni dating Congressman Mike Defensor, na kahit walang pwesto ay patuloy na nakikibaka para sa interes ng bayan. Ang pananahimik ni Tiangco matapos ang mga rebelasyon sa pondo ay nagpapahiwatig ng isang “consuelo de bobo”—na baka kaya tahimik ang karamihan ay dahil nakikinabang din sila sa sistemang ito na walang resibo.

Ang Kalagayan ni Boying Remulla at ang Impeachment

Sa kabilang banda, naging mainit din ang usapin tungkol kay Justice Secretary Boying Remulla. Kumalat ang mga balita na isinugod ito sa ospital, bagay na mariing itinanggi ng kanyang kapatid na si DILG Secretary Jonvic Remulla. Ayon sa kalihim, kakatapos lang mag-golf ng kanyang kapatid at kasalukuyang naghahapunan.

Ang ganitong klase ng balita ay nagpapakita ng disconnect sa realidad. Habang ang taumbayan ay nag-aalala sa katarungan at sa mga kasong hinahawakan ng DOJ, ang imahe ng paggo-golf ay nagbibigay ng mensahe ng “business as usual” at karangyaan.

Kasabay nito ang walang humpay na pag-usad ng impeachment complaint laban kay Vice President Sara Duterte. Nakatakda umanong isama ang affidavit ng isang self-proclaimed bagman. Ngunit sa liwanag ng mga rebelasyon tungkol sa pondo ng Kongreso, marami ang nagdududa sa “moral ascendancy” o karapatang moral ng Kamara na humusga. Paano nila iimbestigahan ang alleged corruption ng iba kung sa sarili nilang bakuran ay talamak ang paggamit ng pondo na walang liquidation? Tila isang malaking sampal sa mukha ng House of Representatives kung itutuloy nila ang pagdinig habang sila mismo ay ayaw magpakita ng resibo.

Ang Baha sa Simbahan at ang Ironiya

Hindi rin pwedeng palampasin ang simbolismo ng pagbaha sa loob ng simbahan kamakailan. May mga ulat at larawan na nagpapakita ng pag-aabot ng tulong pinansyal nina House Speaker Martin Romualdez sa simbahang Katoliko. Ang ironiya ay kitang-kita: nagbabaha sa loob ng simbahan, simbolo ng kapalpakan ng mga flood control projects, habang ang mga pinuno na dapat managot ay siya pang nagbibigay ng “donasyon.” Tila ba nabubusalan ang bibig ng ilang lider ng simbahan dahil sa mga “tulong” na ito, kaya’t hindi sila makapag-salita laban sa mga katiwalian.

Konklusyon: Panahon ng Paggising

Ang mga rebelasyong ito ay hindi dapat magtapos sa social media rant lamang. Ang pag-amin ni Congressman Tiangco na “voucher lang ang pipirmahan” at wala ng liquidation ay isang malinaw na indikasyon na kailangan ng radikal na pagbabago sa ating sistema ng pamamahala. Hindi pwedeng ang buwis na galing sa dugo at pawis ng Pilipino ay “trust basis” lamang pagdating sa mga pulitiko.

Kung totoo ang transparency na ipinagmamalaki ng pamahalaan, dapat itong magsimula sa Kongreso. Ipakita ang resibo. I-audit ang bawat sentimo. At tigilan ang sistemang “certification” lang ang katapat. Dahil hangga’t tinatanggap natin na normal ito, patuloy tayong mananakawan sa harap-harapan habang sila ay nagpapasasa sa yaman na hindi naman kanila. Ang hamon sa taumbayan: Huwag tantanan ang isyung ito. Singilin sila sa bawat piso, dahil pera natin ‘yan.