Hindi pa man humuhupa ang ingay sa pandaigdigang pulitika, biglang yumanig ang social media ng Pilipinas matapos pumutok ang balitang ikinagulat ng marami: binanatan ng Russia ang International Criminal Court. Hindi lamang basta tinanggihan ang warrant laban kay Vladimir Putin—ang mas mabigat, inihayag pa ng Moscow na kakasuhan at hahanapin ang mga opisyal at hukom ng ICC na naglabas ng naturang utos. Para sa ilan, isa itong malinaw na hamon sa kapangyarihan ng ICC. Para sa iba, isang mapanganib na banggaan ng soberanya at internasyonal na batas.
Ngunit sa Pilipinas, may isang tanong na agad sumingit sa gitna ng lahat ng diskusyon: ano ang ibig sabihin nito sa kaso ni dating Pangulong Rodrigo Duterte?
Sa loob lamang ng ilang oras, bumaha ng reaksyon ang social media. May nagsabing ito raw ay “good news” para sa mga naniniwala na ginagamit ang ICC laban sa mga lider na tumindig para sa sariling bansa. May iba namang nagbabala na huwag magpakadala sa emosyon, dahil magkaiba ang sitwasyon ng Russia at ng Pilipinas. Ngunit hindi na mapipigilan ang usapan—lalo na’t matagal nang sensitibong isyu ang imbestigasyon ng ICC kaugnay ng giyera kontra droga noong administrasyong Duterte.
Mahalagang balikan ang konteksto. Ang Russia ay hindi miyembro ng ICC at matagal nang hayagang hindi kinikilala ang hurisdiksyon nito. Nang maglabas ng warrant ang ICC laban kay Putin, mabilis ang naging tugon ng Kremlin: walang bisa ito sa kanilang teritoryo. Ngunit ang sumunod na hakbang—ang pag-anunsyo ng kaso laban mismo sa mga opisyal ng ICC—ang siyang nagpayanig sa pandaigdigang komunidad. Ipinakita nito na may mga bansang handang lumaban, hindi lamang umiwas.
Sa mata ng maraming Pilipino, lalo na ng mga tagasuporta ni Duterte, parang may biglang nagbukas na pinto. Kung kayang balewalain ng Russia ang ICC, kung kayang hamunin ang mismong mga hukom nito, hindi ba’t posibleng mangyari rin iyon sa ibang mga kaso? Hindi ba’t ipinapakita nito na ang ICC ay walang sariling kapangyarihang magpatupad ng batas kung walang kooperasyon ng mga estado?
Dito nagsimulang uminit ang diskurso. Ang ICC, ayon sa mga eksperto, ay umaasa sa mga miyembrong bansa para ipatupad ang mga desisyon nito. Wala itong sariling pulisya o hukbo. Kapag tumanggi ang isang estado na makipagtulungan, limitado ang nagagawa ng korte. Ito ang dahilan kung bakit ang aksyon ng Russia ay tinitingnan ng ilan bilang pagbubunyag ng kahinaan ng ICC—isang kahinaang matagal nang alam ng mga nasa larangan ng internasyonal na batas, ngunit bihirang lantaran.
Gayunman, mabilis ding ipinaalala ng mga analista na hindi dapat paghaluin ang dalawang sitwasyon. Ang Russia ay isang makapangyarihang bansa na may malaking impluwensiya sa pandaigdigang pulitika. Ang Pilipinas, bagama’t may sariling bigat sa rehiyon, ay nasa ibang posisyon. Ang pag-atake ng Russia sa ICC ay hindi awtomatikong nangangahulugan na mawawala ang kaso laban kay Duterte o titigil ang anumang proseso.
Sa kabila nito, hindi rin maikakaila na ang balanse ng kapangyarihan ay tila nagbabago. Ang ICC ay patuloy na gumagalaw, oo, ngunit nahaharap ito ngayon sa mas lantad na pagtutol. Kapag nasanay ang mundo na may mga bansang kayang hamunin ang korte, posibleng mabawasan ang takot at paggalang dito. At sa ganitong klima, ang mga kasong mataas ang dimensyong politikal—tulad ng kay Duterte—ay lalong nagiging komplikado.
Sa kasalukuyang kalagayan, malinaw ang isang bagay: walang agarang pagbabago sa legal na estado ng dating pangulo. Walang anunsyo na ibinabasura ang imbestigasyon. Walang opisyal na pahayag na siya ay “malaya na” mula sa anumang panganib. Ngunit totoo rin na wala ring indikasyon ng agarang hakbang na magdadala sa isang konkretong aksyon laban sa kanya, lalo na kung patuloy ang kawalan ng kooperasyon.
Ito ang realidad na kailangang harapin ng publiko. Ang nangyari sa Russia ay hindi isang himala na biglang magpapawalang-bisa sa ICC. Ngunit ito ay isang malakas na senyales na ang kapangyarihan ng internasyonal na hustisya ay hindi ganap at hindi awtomatiko. Ito ay nakadepende sa pulitika, sa lakas ng mga estado, at sa ugnayan ng mga bansa sa isa’t isa.
Sa dulo ng lahat ng ingay, ito ang malinaw na konklusyon: hindi pa tapos ang laban. Ang ICC ay hindi bumagsak, ngunit hindi rin ito kasing-tatag ng inaakala ng marami. Ang kaso ni Duterte ay hindi nawawala, ngunit hindi rin ito umuusad sa paraang tiyak at mabilis. Ang ginawa ng Russia ay hindi direktang “nagpalaya” kaninuman, ngunit binago nito ang tono ng pandaigdigang usapan.
At marahil iyon ang tunay na epekto ng balitang ito. Hindi ito simpleng good news o bad news. Isa itong paalala na ang mundo ng batas at pulitika ay hindi itim at puti. Na ang kapangyarihan ay palaging pinagtatalunan. At na sa likod ng bawat headline, may mas malalim na laro na hindi agad nakikita.
Sa ngayon, isang bagay lamang ang tiyak: ang ICC ay nasa ilalim ng matinding pagsubok, at ang mga kasong hawak nito—kasama na ang kay Duterte—ay mananatiling nasa gitna ng mainit na diskurso. Walang malinaw na panalo, walang malinaw na talo. Ngunit malinaw na nagbago ang ihip ng hangin, at hindi na babalik sa dati ang usapan tungkol sa internasyonal na hustisya.
