Umugong ngayon sa buong social media at sa hanay ng mga nagmamatyag sa pulitika ang isang isyung lalong umiinit kada oras: higit apatnapung party-list umano ang sabay-sabay na kumilos, may iisang direksyon, at tila may iisang target — ang Department of Public Works and Highways o DPWH. Sa gitna ng kumakalat na mga dokumento, larawan, at impormasyon na hindi pa ganap na pinapaliwanag ng mga sangkot, marami ang nagtatanong kung ito ba ay simpleng hakbang ng Kongreso o isang mas malalim na galaw na matagal nang inihahanda sa likod ng mga kurtina.
Ayon sa mga papel at draft na ikinakalat online, may mga panukalang may kinalaman sa pagrepaso sa malalaking proyekto ng DPWH, pagbabago sa sistema ng alokasyon ng pondo, at mas pinalawak na papel ng ilang party-list sa pagbusisi at pagmonitor ng mga infrastructure project. Bagama’t wala pang opisyal na kumpirmasyon kung ang lahat ng dokumentong ito ay pinal o aprubado na, ang sabay-sabay na paglabas ng halos magkakahawig na panukala ay agad nagdulot ng alarma sa publiko. Para sa marami, mahirap paniwalaan na ganito kalaki at kasabay ang galaw kung walang koordinasyon o mas malaking plano sa likod nito.
Hindi lingid sa kaalaman ng taumbayan na ang DPWH ay isa sa ahensiyang may pinakamalaking hawak na badyet sa gobyerno. Taun-taon, bilyon-bilyong piso ang dumadaan dito para sa mga kalsada, tulay, flood control, at iba pang proyektong direktang nakaaapekto sa pang-araw-araw na buhay ng mga Pilipino. Dahil dito, matagal na rin itong nasa gitna ng mga isyu — mula sa mga alegasyon ng overpricing, delay sa proyekto, hanggang sa sinasabing impluwensiya ng pulitika sa pagpili kung aling lugar ang uunahing pondohan. Kaya naman, nang mabunyag na tila ito ang sentrong puntirya ng galaw ng 40 party-list, hindi maiwasan ng publiko na maghinala.
Sa social media, sunod-sunod ang reaksyon. May mga nagsasabing ito raw ay isang “power move” na maaaring magbago sa balanse ng impluwensiya sa loob ng Kongreso. Ang iba nama’y nagbababala na baka may mga grupong nais makakuha ng mas malaking kontrol o impluwensiya sa pondo ng DPWH. May ilan ding nagsasabi na baka ito na ang simula ng isang mas malawak na banggaan sa pagitan ng mga mambabatas at ng ehekutibo, lalo na sa usapin ng badyet at proyekto. Ngunit may mga tagapagtanggol din na nagsasabing natural lamang na magsanib-puwersa ang mga party-list kung pare-pareho ang layunin nilang palakasin ang transparency at pananagutan.
Sa panig ng ilang political analyst, ang tanong ay hindi lang kung bakit maraming party-list ang kumilos, kundi kung paano at kailan. Ang timing umano ay sensitibo, lalo na’t papalapit ang mahahalagang talakayan sa badyet at may mga nakabinbing kontrobersiya hinggil sa ilang malalaking proyekto ng DPWH. Kapag pinagsama-sama, ang mga elementong ito ay nagbubuo ng isang larawan na hindi basta-basta maikakaila: may nangyayaring mas malaki kaysa sa karaniwang legislative review.
Samantala, ang DPWH ay nagpahayag na bukas silang makipagtulungan sa anumang imbestigasyon o pagrepaso, basta’t ito ay naaayon sa batas at malinaw ang layunin. Ayon sa ilang pahayag, handa raw ang ahensiya na ipaliwanag ang bawat proyekto at bawat pisong ginastos. Gayunpaman, para sa publiko, hindi sapat ang mga pangkalahatang pahayag. Ang hinihingi ng marami ay malinaw na sagot: ano talaga ang nilalaman ng mga panukala ng 40 party-list, sino ang nagtulak ng sabay-sabay na galaw, at ano ang magiging epekto nito sa mga kasalukuyan at planong proyekto.
Dagdag pa rito, may mga bulong-bulungan na kung sakaling maipatupad ang ilang pagbabago, maaaring magkaroon ng pagkaantala sa mga proyekto o pagbabago sa prayoridad ng pondo. Ito ang ikinababahala ng maraming mamamayan, lalo na yaong umaasa sa mabilis na pagtatapos ng mga kalsada, tulay, at flood control projects sa kanilang lugar. Sa gitna ng lahat ng ito, ang kawalan ng malinaw at detalyadong paliwanag ay lalong nagpapalakas sa espekulasyon at takot.
Mahalaga rin ang papel ng media sa puntong ito. Sa panahon na mabilis kumalat ang impormasyon, isang maling interpretasyon lamang ay maaaring magdulot ng matinding kaguluhan. Kaya’t hamon ngayon sa mga mamamahayag ang masusing pagbusisi sa mga dokumento at paglalatag ng konteksto, upang malinaw na maunawaan ng publiko kung alin ang haka-haka at alin ang may matibay na batayan. Gayundin, responsibilidad ng mga mambabatas na maging bukas at transparent, upang hindi na lumala pa ang hinala at galit ng taumbayan.
Sa huli, ang isyung ito ay hindi lamang tungkol sa 40 party-list o sa DPWH. Ito ay salamin ng mas malalim na problema ng tiwala sa sistema. Kapag ang mga galaw sa loob ng gobyerno ay tila nangyayari nang sabay-sabay at walang malinaw na paliwanag, natural lamang na magtanong ang publiko kung kaninong interes ang tunay na pinaglilingkuran. Kung ang lahat ng ito ay para sa reporma at mas maayos na pamamahala, kailangan itong ipakita sa pamamagitan ng malinaw na aksyon at bukas na diskusyon. Kung hindi, mananatili ang duda, at ang tanong ng marami ay patuloy na iikot: sino ang tunay na makikinabang sa lihim na galawang ito, at sino ang posibleng mawalan?
