Sa gitna ng kumukulong tensyon sa pulitika ng Pilipinas, isang hindi inaasahang rebelasyon ang yumanig sa pundasyon ng ating pamahalaan.
Ang dating usap-usapan lamang sa mga pasilyo ng Kongreso ay naging isang opisyal na kumpirmasyon nang mismong si Pangulong Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr. ang umamin sa kanyang direktang pakikialam sa pagbalangkas ng pambansang badyet para sa taong 2026.
Ang pag-aming ito ay hindi lamang simpleng koordinasyon; ito ay inilarawan ng Pangulo bilang “panghaharas” sa telepono sa mga matataas na opisyal upang matiyak na masusunod ang kanyang kagustuhan.
Ang ganitong uri ng pahayag ay nagdulot ng matinding pagkabahala sa mga tagamasid dahil direktang binabangga nito ang prinsipyo ng separation of powers sa pagitan ng ehekutibo at lehislatura.
Ang kontrobersya ay nagsimula nang ilabas ang mga detalye ng 2026 General Appropriations Act na nagkakahalaga ng tumataginting na 6.793 trilyon pesos. Sa kanyang talumpati, ipinagmalaki ng Pangulo ang mga prayoridad na pondo para sa edukasyon, kalusugan, at agrikultura.
Subalit, sa likod ng mga numerong ito ay ang anino ng manipulasyon. Ayon sa mga kritiko, ang pag-amin ni Marcos Jr. na tinatawagan at “hina-harass” niya sina Mika, Sandro, Tito Sen, at Ping Lacson habang isinasagawa ang bicameral hearing ay isang malinaw na ebidensya na ang badyet ay hindi na produkto ng malayang deliberasyon ng mga kinatawan ng bayan, kundi isang dikta mula sa palasyo.
Ito ay direktang kabaligtaran sa ipinagsisigawan ng ilang kaalyado ng administrasyon na ang badyet ay “sole prerogative” ng lehislatura.
Hindi lamang ang proseso ng paggawa ng badyet ang kinuwestiyon kundi maging ang katapatan ng administrasyon sa pagpapatupad nito. Isang malaking sampal sa publiko ang pahayag ng Pangulo na ipagbabawal ang paggamit ng mukha o pangalan ng mga pulitiko sa pamamahagi ng ayuda.
Sa katunayan, mabilis na kumalat ang mga larawan ng AKAP payout kung saan kitang-kita ang mukha ni Marcos Jr. sa mga materyales ng gobyerno. Ang ganitong uri ng double standard ay nagpapakita ng isang pamunuang kulang sa delikadesa at tapat na serbisyo. Tinawag pa nga ng ilang kritiko ang Pangulo na “sinungaling” dahil sa pagkakaiba ng kanyang salita sa aktwal na ginagawa sa lapangan.
Kasabay nito, lumutang muli ang isyu ng korapsyon sa ilalim ng tinaguriang “farm to pocket roads.” Sa halip na makatulong sa mga magsasaka, ang mga pondo para sa imprastraktura ay diumano’y napupunta lamang sa bulsa ng mga piling tao.
Ang kawalan ng transparency sa Unprogrammed Appropriations (UA) ay isa ring malaking tinik sa lalamunan ng mga taxpayers. Paanong magkakaroon ng “excess revenue” ang bansa na siyang ginagamit na dahilan para sa UA, habang ang Pilipinas ay lubog pa rin sa trilyon-trilyong utang?
Ang opacity o kalabuan sa paglalabas ng pondong ito mula sa Department of Budget and Management (DBM) ay nagbibigay ng pagkakataon para sa malawakang pagnanakaw at maling paggamit ng kaban ng bayan.
Sa aspeto naman ng pananagutan, tinalakay din ang mainit na isyu ng impeachment laban kay Bise Presidente Sara Duterte. Bagama’t may mga bulong-bulungan tungkol sa pondong nakalaan para dito, mariing iginiit ng mga legal experts na ang impeachment ay dapat nakabatay sa matibay na ebidensya at hindi sa pulitikal na transaksyon o pangako ng mga proyekto.
Lalo pang naging kumplikado ang sitwasyon dahil sa desisyon ng Korte Suprema na nagdedeklara bilang unconstitutional sa paghahain ng maraming impeachment complaint sa loob ng iisang taon. Ang desisyong ito ay dapat magsilbing paalala sa mga mambabatas na ang Saligang Batas ay hindi maaaring baluktutin para lamang sa pulitikal na paghihiganti.
Ang isyu ng flood control ay isa pang halimbawa ng palpak na pamamahala. Habang ang bansa ay madalas bayuhin ng bagyo, ang Investigative Commission on Infrastructure (ICI) ay tila nakaparalisa dahil sa kawalan ng mga komisyoner.
Ang pagsususpinde sa mga congressional hearings tungkol sa flood control projects nina Zaldy Co at Martin Romualdez ay lalong nagpapalala sa hinala ng publiko na may mga itinatagong anomalya sa bilyon-bilyong pondo para sa mga proyektong hindi naman nararamdaman ng taumbayan.
Sa huli, ang sigaw para sa akuntabilidad at transparency ay hindi lamang panawagan ng iilan kundi obligasyon ng bawat mamamayan. Ang payo sa mga bagong abogado na maging “alagad ng batas” at hindi “alagad ng pera” ay isang paalala na sa gitna ng sistemang puno ng “magnanakaw sa pulitika,” ang integridad ang tanging sandata.
Ang administrasyong Marcos Jr. ay nasa isang krusada—hindi laban sa kahirapan, kundi laban sa sarili nitong mga kontrobersya at kawalan ng tiwala ng publiko. Hangga’t walang malinaw na oversight sa bawat sentimo ng bayan, ang pangakong pagbabago ay mananatiling isang magandang panaginip na pilit na binubura ng malupit na katotohanan ng korapsyon.
