Sa muling pag-init ng usaping pulitika sa bansa, isang malaking hamon ang kinakaharap ng mga miyembro ng Mababang Kapulungan ng Kongreso: ang posibilidad ng paghahain ng impeachment complaint laban kay Bise Presidente Sara Duterte.
Ngunit hindi gaya ng mga nakaraang proseso na tila “minamadali” o idinadaan sa bilang ng pirma, ang labanang ito ay puno ng matinding panganib—hindi lamang para sa bise presidente, kundi para sa mismong mga mambabatas na nagnanais siyang patalsikin.
Ang impeachment ay hindi na lamang usaping legal; ito ay naging isang laro ng “political survival” na maaaring magtapos sa karera ng sinumang magkakamali ng hakbang bago ang 2028 elections.
Ang Pait ng “Soft Pork” at ang Panganib sa 2028
Lumulutang ang mga ulat tungkol sa paggamit ng tinatawag na “soft pork” o mga pondong inilalaan para sa mga proyekto ng mga kongresista kapalit ng kanilang suporta sa impeachment.
Gayunpaman, binabalaan ang mga mambabatas na ang perang matatanggap nila ngayon ay maaaring maging dahilan ng kanilang pagkatalo sa susunod na eleksyon. Ang publiko ay nagiging mas mapanuri, at ang anumang pagsuporta sa isang impeachment na walang malinaw na basehan ay tinitingnan bilang isang pulitikal na pag-atake na hindi palalampasin ng mga botante.
Para sa marami, ang pagtanggap ng pondo para sa impeachment ay isang anyo ng “pulitikal na pagpapakamatay.”
Sa kabila nito, inaasahan na ang Makabayan Bloc ay hindi magpapatinag at itutuloy ang paghahain ng reklamo. Ang tanong na lamang ay kung ilang kongresista ang may lakas ng loob na sumama sa kanila sa harap ng panganib na mawalan ng puwesto sa gobyerno pagdating ng 2028.
Ang “Bagong Harang” sa Proseso ng Impeachment
Dahil sa mga nakaraang desisyon ng Korte Suprema, nagkaroon ng radikal na pagbabago sa mga patakaran ng impeachment sa House of Representatives. Kung dati ay sapat na ang mabilisang pag-verify sa reklamo para maging “Articles of Impeachment,” ngayon ay mas mahigpit na ang proseso. Sa ilalim ng bagong panuntunan, binibigyang-diin ang “due process.”
Kailangan na ngayong ipakita ang bawat piraso ng ebidensya sa lahat ng mga bobotong mambabatas bago sila makapagpasya. Higit sa lahat, ang respondent—sa kasong ito, si VP Sara—ay dapat bigyan ng sapat na pagkakataon na makita ang reklamo, masuri ang ebidensya, at makapagbigay ng kanyang opisyal na sagot.
Ang mga pagbabagong ito ay naglalayong tiyakin na ang impeachment ay hindi gagamiting sandata ng mga mapang-aping mayorya, kundi isang seryosong prosesong legal na nakabatay sa katotohanan.
Ang Misteryo ng Unprogrammed Funds at Pondo ng PhilHealth
Kasabay ng ingay ng impeachment ay ang lumalalang isyu sa transparency ng pambansang budget. Isang mainit na paksa ang paggamit ng “unprogrammed funds” na ayon sa Department of Budget and Management (DBM) ay mailalabas lamang kung may “excess revenues.”
Ang nakapagtataka, bakit ang mga proyektong itinuturing na “urgent” at “priority,” gaya ng MRT7 at iba pang railway projects, ay inilalagay sa unprogrammed appropriations habang ang kanilang orihinal na budget ay binabawasan?
Lalong uminit ang diskurso nang talakayin ang paglilipat ng pondo ng PhilHealth pabalik sa National Treasury. Bagama’t sinasabi ng gobyerno na ito ay legal at dadaan sa General Appropriations Act (GAA) para muling magamit, ang tanong ng nakararami ay: Bakit ito tinanggal sa kalusugan?
Ang paliwanag ni Undersecretary Claire Castro na ang ibang pondo ay ginamit para sa mga kalsadang “papunta sa ospital” ay inulan ng kritisismo at itinuring na isang malabong depensa. Ang ganitong uri ng “creative accounting” ay nagdudulot ng pagdududa kung ang pondo ba ng bayan ay talagang napupunta sa serbisyong medikal o ginagamit lamang para sa pulitikal na layunin.
Hamon sa Transparansya at Pananagutan
Ang krusada para sa impeachment at ang pakikipagbuno sa “opaque” na paggastos ng gobyerno ay nagpapakita ng isang malalim na lamat sa ating sistema. Ang mga mambabatas ay nasa ilalim ng teleskopyo ng sambayanan.
Sa bawat boto at bawat sentimong inilalaan nila sa budget, nakataya ang kanilang dangal at kinabukasan. Ang panawagan ng publiko ay simple: transparency sa pondo at katarungan sa proseso.
Sa huli, ang katotohanan sa likod ng pondo ng PhilHealth at ang integridad ng proseso ng impeachment ang magsasabi kung ang ating gobyerno ay tunay na nagsisilbi sa mamamayan o sa sarili lamang nilang interes. Ang 2028 ay malayo pa, ngunit ang mga desisyong ginagawa ngayon ay may permanenteng tatak sa kasaysayan ng Pilipinas.
