Sa gitna ng mainit na diskusyon tungkol sa transparency at pananagutan sa gobyerno, isang pangalan ang ngayon ay nasa sentro ng bagyo: si Representative Leviste. Ngunit sa likod ng mga naglabasang CCTV footage at mga akusasyon ng “sapilitang pagkuha” ng dokumento, may isang mas malalim at mas nakababahalang kwento na pilit ibinabaon sa ingay ng pulitika. Ito ay ang kwento ng isang listahan—isang dokumento na ayon sa mambabatas ay susi upang mabuksan ang pintuan ng katotohanan sa loob ng Department of Public Works and Highways (DPWH).
Ang tanong na bumabagabag sa marami: Bakit tila takot na takot ang ilan na lumabas ang nilalaman ng papel na ito? At bakit kailangang humantong sa paglalabas ng CCTV footage na, ayon kay Leviste, ay nagpapatunay lamang na walang naganap na krimen kundi isang simpleng transaksyon ng transparency?
Ang Katotohanan sa Likod ng CCTV
Nagsimula ang lahat sa isang video. Isang footage na inilabas ng DPWH na nagpapakita kay Rep. Leviste sa loob ng opisina ng ahensya. Mabilis na kumalat ang naratibo: sapilitan umanong kinuha ni Leviste ang mga sensitibong dokumento. Ngunit sa isang mariing pahayag, binasag ni Leviste ang akusasyong ito at tinawag itong isang malaking kasinungalingan na naglalayong ilihis ang atensyon ng publiko sa tunay na isyu.
Ayon kay Leviste, ang mismong CCTV footage ang kanyang pinakamalakas na ebidensya. Kung susuriing mabuti, makikita na maayos, kalmado, at walang anumang komosyon ang kanyang pakikipag-usap kay Undersecretary Cabral. Walang sigawan, walang agawan, at walang dahas. Hawak niya ang papel habang naglalakad palabas—isang eksena na malayo sa inilalarawan ng mga kritiko na isang “raid” o ilegal na operasyon.
Ang insidente, na naganap noong Setyembre 4, ay hindi isang biglaang pagsugod. Ito ay isang planadong meeting na isinaayos sa pamamagitan ni Director Alex Bote. Matagal nang nakikipag-ugnayan si Leviste sa ahensya, simula pa noong Hunyo, upang makuha ang mga datos na kailangan para sa pagsusuri ng budget. Ang dokumentong nakuha niya ay hindi ninakaw; ito ay ibinigay. At hindi ito ibinigay ng kung sino lang—ito ay may basbas ng pinakamataas na opisyal ng ahensya nang panahong iyon.
Ang Basbas ni Secretary Vince Dizon
Dito mas lalong kumakapal ang plot ng kwento. Ibinunyag ni Leviste na habang siya ay nasa opisina ni Usec. Cabral, tinawagan nito si Secretary Vince Dizon upang humingi ng pahintulot. Ang sagot ni Dizon? Ibigay ang dokumento. Inaprubahan ito ng Kalihim “in the spirit of transparency.”
Si Secretary Vince Dizon, na kilala bilang isang repormista, ayon kay Leviste, ay may orihinal na intensyon na linisin ang ahensya. Noong mga panahong iyon, bago pa man maluklok nang matagal sa pwesto, tila buo ang loob ni Dizon na baguhin ang sistema. Ang utos na ibigay ang mga files kay Leviste ay patunay ng kanyang pagnanais na maging bukas ang ahensya sa pagsusuri.
Ngunit bakit ngayon ay tila nagbago ang ihip ng hangin? Bakit tahimik na ang kampo ni Dizon at hinayaan na lang na akusahan si Leviste ng pagnanakaw?
Ayon sa pagsusuri ni Leviste, ang Secretary Dizon noon ay mas “idealistic.” Ngunit sa paglipas ng panahon, at sa tindi ng pulitika sa loob ng DPWH, tila marami nang “napagkasunduan” upang mapanatili ang kapangyarihan at posisyon. Hindi personal na sinisisi ni Leviste si Dizon. Sa halip, nauunawaan niya ang hirap ng posisyon nito. Tila naiipit ang Kalihim sa pagitan ng kanyang prinsipyo at ng presyon mula sa mga taong ayaw mabunyag ang kanilang mga pangalan.
Ang Misteryosong “Listahan” at ang BBM Formula
Ano nga ba ang laman ng mga dokumentong ito na nagdulot ng ganitong klaseng reaksyon? Ayon kay Leviste, ang mga papel ay naglalaman ng detalyadong breakdown ng budget allocations, kabilang na ang tinatawag na “BBM Formula” o ang baseline budget managed formula. Ito ay isang “high-level budget allocation formula” na nagdidikta kung saan at paano ginagastos ang bilyon-bilyong pondo ng bayan.
Ngunit ang mas nakaiintriga ay ang listahan ng mga pangalan na nakakabit sa mga proyektong ito.
“Ang dahilan ng pagtatago ng mga files ay dahil sa maraming taong nakapangalan sa listahan ang kumakausap sa kanila na huwag itong ilabas,” ito ang matapang na pahayag ni Leviste.
Sino ang mga taong ito? Bakit sila takot? Kung ang isang proyekto ay malinis at walang bahid ng korapsyon, hindi ba dapat ay ipagmalaki pa ito ng mga mambabatas o opisyal na nagpondo nito? Ang lohika ni Leviste ay simple at tagos sa buto: Ang pag-ayaw na lumabas ang kanilang mga pangalan ay nagbibigay ng matibay na dahilan upang maniwala ang publiko na may mali. Na may tinatago.
Ang listahan ay nagiging simbolo ng pananagutan. Kapag tinago mo ito, tinatago mo rin ang posibilidad ng pagsusuri. At sa gobyerno, kapag nawala ang pagsusuri, doon nagsisimulang mamayagpag ang katiwalian.
Luto ang Bidding: Ang Rebelasyon ni Usec. Bernardo
Para mas lalong bigyang-diin ang bigat ng sitwasyon, binalikan ni Leviste ang naging pahayag ni dating Undersecretary Bernardo. Isa itong pahayag na dapat ay yumanig sa buong institusyon ng DPWH ngunit tila pinalampas lang ng marami.
Ayon kay Bernardo, “halos 100% ng bidding sa DPWH ay luto.”
Isipin niyo yan nang mabuti. Hindi 50%, hindi 80%, kundi halos lahat. Ibig sabihin, bago pa man magkaroon ng public bidding, alam na kung sino ang mananalo. Ang proseso ay palabas na lang. Ang mga kontrata ay may nakapaloob na komisyon para sa mga proponents. Ang presyo ng mga proyekto ay sadyang pinataas o “overpriced” para acommodate ang kickback, at ang resulta ay madalas na substandard na kalidad ng imprastraktura.
Ito ang konteksto kung bakit napakahalaga ng listahan na hawak ni Leviste. Kung totoo ang sinabi ni Bernardo na luto ang lahat ng bidding, ibig sabihin, ang mga pangalan na nasa listahan na iyon ay posibleng konektado sa sistemang ito ng kickback at korapsyon. Kaya hindi nakapagtataka na “maraming tao” ang nakiusap kay Secretary Dizon na huwag na huwag itong ilalabas.
Ang Ironiya ng Akusasyon
Sa gitna ng lahat ng ito, may isang nakakatawang anggulo na napansin si Leviste. Ang akusasyon ng DPWH na “illegal” niyang nakuha ang mga dokumento ay nagsisilbing kumpirmasyon ng authenticity o pagiging totoo nito.
Kung peke lang ang hawak ni Leviste, o kung gawa-gawa lang niya ang listahan, napakadali para sa DPWH na sabihing, “Sige, ilabas mo yan, peke naman yan eh.” Pero hindi iyon ang ginawa nila. Sa halip, nag-panic sila. Naglabas sila ng CCTV. Gumawa sila ng kwento ng pagnanakaw.
Ang reaksyon ng ahensya ay nagpapatunay na totoo ang dokumento. Na galing talaga sa kanila ang datos. At ang takot nila ay hindi dahil sa nawalan sila ng papel, kundi dahil sa impormasyong nakapaloob dito na ngayon ay nasa kamay na ng isang taong handang magsalita.
Ang pagkakaroon ng mga pangalan ng patay sa listahan, na isa sa mga isyung ibinabato kay Leviste, ay sinagot din niya nang diretsahan. Hindi niya problema kung may patay sa listahan dahil hindi naman siya ang gumawa nito. Ang listahan ay galing sa DPWH. Kung may patay doon na tumatanggap pa rin ng proyekto o budget, hindi ba’t mas lalo itong nagpapatunay ng katiwalian sa loob?
Ang Hamon sa Kinabukasan
Ngayon, ang bola ay na kay Secretary Vince Dizon at sa liderato ng DPWH. Hamon ni Leviste, kung talagang walang tinatago, bakit hindi sila magtabi sa isang press conference? Bakit hindi nila sabay na ipaliwanag sa taumbayan kung ano ang nilalaman ng mga dokumento at bakit ito naging ugat ng kontrobersya?
Naniniwala pa rin si Leviste na sa puso ni Secretary Dizon, gusto nito ng reporma. Ngunit gaya ng marami sa gobyerno, ang pagnanais na gumawa ng tama ay madalas na nasasagasaan ng “realidad” ng pulitika—ang pakikisama, ang utang na loob, at ang takot na banggain ang mga higante.
Ang laban ni Rep. Leviste ay hindi lang para linisin ang kanyang pangalan mula sa akusasyon ng pagnanakaw. Ito ay laban para sa karapatan ng bawat Pilipino na malaman kung saan napupunta ang bawat sentimo ng kaban ng bayan. Ang pagtatago ng listahan ay pagtatago ng katotohanan. At sa huli, ang tanging makakapagpalaya sa ahensya mula sa anino ng pagdududa ay ang mismong bagay na pilit nilang itinatago: ang transparency.
Hangga’t hindi lumalabas ang katotohanan, mananatiling palaisipan sa publiko: Sino ang nasa listahan? At magkano ang kapalit ng kanilang katahimikan?
