Sa pagbubukas ng taong 2026, naging sentro ng mainit na diskusyon ang P6.793-trillion National Budget matapos itong bansagan ni Senador Imee Marcos bilang “sneakiest budget” na puno ng “soft pork.” Sa isang panayam na nag-viral sa social media, inilabas ng senadora ang kanyang matinding pagtutol sa bicameral report, na ayon sa kanya ay naglalaman ng mga “minced” o hiniwa-hiwang pork barrel upang hindi mahalata ng publiko.
Gayunpaman, ang mga pahayag na ito ay agad na sinalubong ng matinding kritisismo mula sa mga mambabatas at kritiko na nagsasabing ang senadora ay nagpapakalat ng maling impormasyon tungkol sa teknikal na aspeto ng pagbabadyet.
Ano nga ba ang ‘Soft Pork’ at Pork Barrel?
Ginamit ni Senador Imee ang terminong “soft pork” upang ilarawan ang bilyun-bilyong pondo na nakapaloob sa mga ayuda gaya ng AICS (Assistance to Individuals in Crisis Situations), TUPAD, at MAIFIP. Ayon sa kanya, ang mga ito ay ginagamit sa pulitika at patronage politics.
Ngunit ayon sa mga eksperto, may malaking pagkakaiba ang Pork Barrel sa Line Item Appropriations. Ang tunay na pork barrel, na idineklara nang ilegal ng Korte Suprema noong 2014, ay mga “lump-sum” na pondo na ang mambabatas ang may diskresyon kung saan gagamitin matapos maaprubahan ang batas. Sa kabilang banda, ang mga ayuda sa 2026 budget ay “line items”—ibig sabihin, malinaw na nakasulat sa batas ang halaga at kung anong ahensya (gaya ng DSWD o DOLE) ang magpapatupad nito.
Ang Kontrobersya sa Veto ng Unprogrammed Funds
Isa pang puntong pinag-awayan ay ang pag-veto ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr. sa P92.5 bilyon na halaga ng Unprogrammed Appropriations. Ayon kay Senador Imee, ang veto ay “meaningless” dahil ang mga pondong ito ay standby authority lamang at “hindi pa umiiral” ang pera.
Pinabulaanan ito ng mga legal analyst, na nagsabing ang Veto Power ng Pangulo ay hindi lamang sa pera kundi sa mismong probisyon ng batas. Sa pamamagitan ng pag-veto, tinitiyak ng Pangulo na hindi magagamit ang unprogrammed funds bilang “backdoor” para sa mga proyektong hindi dumaan sa sapat na pagsusuri, gaya ng mga kwestyunableng flood control projects. Ang unprogrammed appropriations para sa 2026 ay ibinaba sa P150.9 bilyon—ang pinakamababa mula noong 2019—upang matiyak ang disiplina sa pananalapi.
Ayuda, Impeachment, at ang 2028 Horizon
Inugnay din ni Senador Imee ang budget sa usapin ng impeachment laban kay Bise Presidente Sara Duterte. Ayon sa kanya, ang budget ay isang “political election year budget” na ginawa para paboran ang mga kaalyado ng administrasyon at gipitin ang oposisyon. Binanggit pa niya ang timeline na Pebrero 6 para sa posibleng pagsasampa ng impeachment complaint.
Gayunpaman, binweltahan ang senadora sa kanyang pahayag tungkol sa 4Ps program. Habang tinatawag niyang “tragic” ang pagbawas sa budget nito, ipinaliwanag ng administrasyon na ito ay dahil marami nang benepisyaryo ang “gumraduate” o nakaahon na sa kahirapan. Inakusahan ang senadora na nais lamang panatilihing umaasa sa ayuda ang mga Pilipino para sa sariling interes sa pulitika.
Konklusyon: Transparency o Destabilisasyon?
Habang lumalalim ang lamat sa pagitan ng mga Duterte at Marcos, ang National Budget ang nagsisilbing pangunahing entablado ng kanilang bakbakan. Ang panawagan para sa transparency ay mahalaga, ngunit kailangang maging maingat ang publiko sa mga terminong ginagamit upang hindi maligaw ng maling impormasyon. Sa dulo, ang integridad ng 2026 budget ay susukatin hindi sa ingay ng mga pulitiko, kundi sa tunay na serbisyong makakarating sa ordinaryong Pilipino.
