“Tatay, natatakot ako… ngunit hindi ko alam na ang takot na iyon ang simula ng labing-limang taong paghihiwalay, dugo, at isang katotohanang halos pumatay sa amin pareho.”
Ako ang bunso. Ako ang batang umiiyak sa dilim, mahigpit na nakakapit sa kamay ng aking ama habang nanginginig ang paligid. Hanggang ngayon, malinaw pa rin sa akin ang gabing iyon. Ang malamig na hangin, ang tunog ng yabag ng mga taong may masamang balak, at ang boses ni Tatay na pilit pinatatatag ang sarili kahit nanginginig na rin.
“Tahimik lang,” bulong niya. “Huwag kang lilingon kahit anong mangyari. Pangako mo sa akin.”
Hindi ko lubos maintindihan noon. Bata pa ako. Ang alam ko lang, natatakot ako. Ngunit nang hawakan niya ang aking balikat at ngumiti, kahit may luha sa gilid ng mata niya, naniwala ako.
“Ito ang pangako ng mga lalaki,” sabi niya kay Kuya. “Alagaan mo ang bunso para kay Tatay.”
Ayokong bumitaw. Paulit-ulit kong sinabing gusto ko si Tatay. Gusto kong sumama. Ngunit itinulak niya kami papasok sa makitid na daanan, at bago pa ako makalaban, isinara na niya ang pinto ng aming mundo.
Ang huling nakita ko ay ang kwintas sa kanyang leeg, kapareho ng suot ko. Pampaswerte raw. Simbolo raw ng kaligtasan. Hindi ko alam na iyon din pala ang magiging huling patunay ng kanyang pagkatao.
Lumipas ang mga taon. Labinlimang taon ng gutom, lamig, at pangungulila. Isang araw, nakita namin siya sa tabi ng ilog. Hindi na niya kami kilala. Wasak ang mukha, puno ng peklat. Ang dating matalino at maamong ama ay isa na lamang pulubing namumulot ng basura, tinataboy ng mga tao, binabato ng salita at tingin.
Sinabi ng mga tao, baliw raw siya. Sinira raw ang ulo niya. Tatlong saksak daw bago itinapon sa ilog. Siguradong patay na raw sana. Ngunit buhay siya. Buhay, pero wala na ang alaala.
“Ate,” sabi ko noon habang hinahabol kami ng tingin ng mga tao. “Si Tatay ba talaga iyon?”
Hindi siya sumagot. Umiiyak lang siya habang hawak ang aking kamay.
Lumaki kaming mahirap. Ngunit si Ate, sa kabila ng lahat, naging matagumpay. Nakapasok siya sa Junk Corporation, ang pinakamalaking financial group sa Imperial Capital. Sinabi niya sa akin, hindi na raw namin kailangang magdusa. Kaya na raw niya kaming buhayin.
Ngunit kahit gaano kaganda ang buhay na inaalok ng mundo, may butas sa dibdib naming hindi mapunan. Ang pagkawala ni Tatay.
Isang araw, nanalo si Ate sa International Painting Competition. Ang ipininta niya ay isang lalaking may wasak na mukha, suot ang isang peace buckle. Nang tanungin siya kung bakit niya iyon ipininta, sinabi niya ang totoo.
“Labinlimang taon ko siyang hinintay. Araw-araw. Umaasa akong uuwi siya.”
Nang marinig ko iyon, napahawak ako sa aking kwintas. Pareho. Parehong-pareho.
Doon nagsimula ang lahat.
Bumalik kami sa pamilyang Jang. Ang pamilyang iniwan ni Tatay. Mga mayayaman. Makapangyarihan. At mapangmataas. Sa unang hakbang pa lang namin sa loob ng kanilang mansyon, ramdam ko na ang galit at panghahamak.
“Mga pulubi,” bulong ng mga tao. “Naghahanap ng koneksyon.”
Nang makita nila si Tatay, nagtawanan sila. Tinawag siyang tanga, baliw, magnanakaw. Nang hawakan niya ang painting ni Ate, sinaktan nila siya. Walang awa. Walang tanong.
“Wala kang karapatang hawakan ‘yan,” sigaw ng isang babae. “Mas mahalaga ‘yan kaysa sa buhay mo.”
Tumayo ako sa harap ni Tatay kahit nanginginig ang tuhod ko.
“Huwag niyo siyang saktan,” sigaw ko. “May kapansanan siya. Hindi niya sinasadya.”
Ngunit mas lalo lang silang nagalit. Pinilit nila kaming lumuhod. Gusto nilang magbigay pugay si Tatay. Gusto nilang ipahiya siya.
“Kung ayaw mong mawalan ng braso ang anak mo,” sabi ng babae, “lumuhod ka.”
Nakita kong nanginginig si Tatay. Tumingin siya sa akin, walang alaala, pero puno ng pag-aalala. At doon, kahit baliw siya sa mata ng mundo, ginawa niya ang desisyon ng isang ama.
“Sasama ako,” bulong niya. “Huwag lang siyang saktan.”
Hindi ko napigilan ang sigaw ko.
“Huwag, Tay!”
At doon, biglang may sumigaw.
“Anak!”
Ang matandang ginang. Si Lola. Tumakbo siya, nanginginig ang katawan, at niyakap si Tatay.
“Sa wakas nakabalik ka na,” umiiyak niyang sabi. “Anak ko.”
Natahimik ang buong silid.
Sinabi ng lahat na baliw si Lola. Na nagkakamali siya. Ngunit isang ina, kailanman, hindi nagkakamali sa anak niya.
Nang ilabas ang kwintas, ang birthmark sa kamay ni Tatay, doon bumagsak ang lahat ng kasinungalingan. Hindi iyon kayang pekein. Hindi iyon kayang bilhin.
Si Tatay ay si Presidente Jang.
Ang lalaking muntik nilang patayin. Ang lalaking hinamak nila. Ang lalaking tinawag nilang tanga.
Hindi agad bumalik ang alaala ni Tatay. Ngunit araw-araw, inalagaan namin siya. Pinakain ng candy, tulad ng dati. Tinuruan ulit magmahal, ngumiti, mabuhay.
Isang gabi, habang hawak niya ang kamay ko, bigla siyang nagsalita.
“Huwag kang matakot,” sabi niya. “Nandito si Tatay.”
At doon ako umiyak. Hindi sa takot. Kundi sa wakas, nakauwi na kami.
Hindi perpekto ang wakas. May sugat na hindi na mawawala. May alaala na hindi na mabubuo. Ngunit natutunan ko ang isang bagay.
Ang pamilya, kahit wasak, kahit magulo, kahit puno ng dugo at luha, kapag nagtagpo muli, mas matibay kaysa kahit anong kayamanan.
At ako, ang batang minsang natakot sa dilim, ngayon ay hindi na. Dahil sa wakas, kasama ko na ulit ang aking Tatay.
