“Sa gitna ng isang isla na pinalilibutan ng malamig at walang hanggang dagat, ako ang lalaking nagpasya na hindi mamatay bilang isang bilanggo kundi mabuhay bilang isang alamat.”
Noong 1975, nasa loob ako ng pinakamahigpit na kulungan sa buong Turkey, isang kulungang itinayo sa mismong gitna ng karagatan, sa Imrali Island. Sa loob ng maraming taon, ipinagmamalaki ng mga bantay na wala pang nakakatakas doon. Ang sabi nila, kahit sinong magtangkang pumuga ay may dalawang kapalaran lamang, malunod sa dagat o tamaan ng bala. Araw-araw kong naririnig ang yabang na iyon sa bawat yabag ng mga bota ng guwardiya sa sementong sahig. Pero sa loob-loob ko, alam kong hindi ako isinilang para mabulok sa isang isla.
Ako si Billy, isang Amerikanong naligaw sa sarili kong mga desisyon.
Bago ako napadpad sa impiyernong iyon, isa lang akong batang lalaki mula sa New York na may masyadong maraming pangarap at masyadong kaunting takot. Lumaki ako sa isang pamilyang may kaya, pero ang pera ay hindi sapat para pigilan ang pagkabagot sa loob ko. Noong pumasok ako sa kolehiyo, doon ko unang natikman ang bawal na damo, at kasabay noon ang pagnanasa sa pakikipagsapalaran. Gusto kong maramdaman na buhay ako.
Isang gabi, habang nakaupo ako sa isang bar kasama ang kaibigan kong si Patrick, sinabi ko sa kanya, “Ayoko nang mabuhay sa mga libro at silid-aralan. Gusto kong makita ang mundo.”
Ngumiti siya at tinapik ang balikat ko. “Kung ganyan ka mag-isip, Billy, siguradong mapapahamak ka. Pero sasamahan kita kung saan man.”
Si Patrick ang naging kapatid ko sa kalsada. Nang huminto ako sa pag-aaral, nagtrabaho muna ako sa isang ospital bilang assistant ng nurse. Doon ko natutunan kung paano magplaster ng mga pilay. Hindi ko alam noon na ang simpleng kasanayang iyon ang magbubukas sa akin ng pintuan papunta sa pinakamadilim na bahagi ng buhay ko.
Isang araw, bumalik ang isa naming kaibigan mula sa Turkey at naglabas ng maliliit na pakete. Hashish ang laman. Sa unang hithit ko pa lang, alam kong iba ito. Mas malinis, mas malakas, mas buhay. Sinabi niya sa akin na sa Istanbul, lantaran itong ibinebenta sa kalye.
“Kung makakapunta lang tayo roon, Billy,” bulong ni Patrick, “yayaman tayo.”
At doon nagsimula ang lahat.
Noong Abril 1969, lumipad ako papuntang Istanbul na may dalang kaunting pera at napakaraming pag-asa. Paglabas ko pa lang ng airport, sinalubong ako ng mga taxi driver. Isa sa kanila ang agad kong napansin.
“Sultanahmet,” sabi ko.
Napangiti siya na para bang alam na niya ang tunay kong pakay. Sa loob ng kanyang bahay ko unang nakita ang mga pakete ng hashish. Nang tikman ko ito, para akong tinamaan ng kidlat.
“Ito na,” sabi ko sa sarili ko. “Ito ang magbabago ng buhay ko.”
Bumili ako ng dalawang kilo. Tatlong daang dolyar ang binayad ko. Ang problema lang ay kung paano ko ito ilalabas ng bansa. Doon ko naalala ang plaster.
Sa hotel, idinikit ko ang mga pakete sa aking hita at binti at binalot ng plaster. Kinabukasan, mukha akong isang tunay na pilay. Nakapasa ako sa airport nang walang kahirap-hirap. Sa JFK, habang naglalakad ako, unti-unting nababakbak ang plaster, pero hindi ako napansin. Nang makalabas ako, tumawa ako nang malakas sa sarili ko.
“Ikaw ang pinakatusong tao sa mundo, Billy,” bulong ko.
Sa loob lamang ng ilang araw, nabenta ko ang hashish at kumita ng higit limang libong dolyar. Mabilis kong sinayang ang pera sa alak, babae at sugal. Pero natutunan ko ang isang bagay. Madali pala ang pera kung handa kang sumugal.
Bumalik ako sa Turkey. Isa, dalawa, tatlong beses. Palagi akong nakakalusot. Hanggang sa ikaapat.
Noong Oktubre 1970, mas mahigpit na ang seguridad sa Istanbul Airport. Hindi ko alam na nagbago na ang sistema. Sa halip na dumiretso sa eroplano, pinasakay kami sa bus. Sa runway, may mga sundalong nagkakapkap ng pasahero.
“Kalma lang,” sabi ko sa sarili ko habang nanginginig ang mga kamay ko.
Sinubukan kong umarte na tapos na akong na-inspeksyon, pero nahuli nila ako. Nang maramdaman nila ang mga pakete sa ilalim ng jacket ko, nagsigawan ang mga sundalo.
“Bomba!” sigaw ng isa.
Nang makita nilang hashish pala, dinala nila ako sa kulungan. Bayrampasa Prison. Isang impiyerno sa lupa.
Isang gabi, habang nakahiga ako sa malamig na sahig, bumulong sa akin ang isang preso, “Walang lumalabas dito nang buhay.”
Napangiti ako nang mapait. “Hindi mo pa ako kilala.”
Sa tulong ng aking ama at ng konsul, umasa akong makakalabas ako agad. Pero apat na taon ang sentensiya ko. Sinubukan kong magpanggap na baliw para mailipat sa mental hospital. Gumana ito. Doon ko nakilala ang katahimikan ng mga baliw at ang ingay ng sarili kong isip.
Si Patrick ang tanging pag-asa ko. Binibisita niya ako at nag-uusap kami ng plano.
“Hihintayin kita sa labas,” sabi niya. “Magpapagawa ako ng pekeng papeles. Lalabas tayo sa Turkey.”
Ngunit isang araw, dumating ang balita. Patay na si Patrick. Pinatay siya ng mga sindikatong nilapitan niya.
Umiyak ako nang tahimik sa loob ng selda. “Kasalanan ko ito,” bulong ko.
Bumalik ako sa Bayrampasa at naghintay ng sentensiya. Akala ko apat na taon lang. Ngunit isang araw, dumating ang konsul na may dalang papel.
“Billy,” sabi niya, “tatlumpung taon na ang hatol mo.”
Parang gumuho ang mundo ko. Dinala nila ako sa Imrali Island.
Doon, araw-araw kaming nagtatrabaho sa pabrika ng de-lata. Napansin ko ang barkong naghahatid ng supply. Isang araw, dumating ang bagyo at hindi ito umalis.
“Ito na,” sabi ko sa sarili ko.
Sa gabi, gumapang ako sa buhangin, lumapit sa barko at nakita ang maliit na bangka. Pinutol ko ang lubid at itinulak ito sa dagat. Habang nagsasagwan ako, hindi ko alam kung saan ako pupunta. Alam ko lang na palayo sa impiyerno.
Nakarating ako sa isang isla. Pagkatapos, naglakbay ako pabalik sa Istanbul. Pero kailangan kong lumabas ng Turkey. Greece ang sagot.
Noong Oktubre 2, 1975, narating ko ang Maritza River. Nang marinig ko ang mga yapak ng sundalo, nagtago ako sa damuhan. Pagkatapos, tumakbo ako at tumalon sa ilog.
Nang makarating ako sa kabilang panig, hinuli ako ng mga sundalo. Akala ko tapos na ako. Pero nang marinig ko ang wika nila, napangiti ako.
Greek sila.
Pagkatapos ng dalawang linggo, pinauwi nila ako sa Amerika.
Noong Oktubre 24, 1975, bumaba ako sa eroplano sa New York. Nandoon ang aking mga magulang, umiiyak.
“Anak,” sabi ng ama ko, “nakauwi ka na.”
Tumango ako. Buhay. Malaya.
At doon ko napagtanto, kahit gaano kadilim ang kulungan, may liwanag pa rin para sa taong ayaw sumuko.
Isang beses akong naging bilanggo ng sarili kong mga desisyon. Pero ngayon, ako ang may hawak ng aking kapalaran. At hindi ko na muling hahayaang ikadena ito ng aking kahapon.
“Sa gitna ng isang isla na pinalilibutan ng malamig at walang hanggang dagat, ako ang lalaking nagpasya na hindi mamatay bilang isang bilanggo kundi mabuhay bilang isang alamat.”
Hindi doon nagtapos ang bangungot ko.
Kahit nakatapak na ako muli sa lupa ng Amerika, hindi agad nawala ang multo ng Turkey sa isipan ko. Sa bawat pagdampi ng malamig na hangin sa balat ko, naaalala ko ang hangin sa Imrali Island, maalat, mabigat, at puno ng pangakong kamatayan. Maraming gabi akong nagigising na pawis na pawis, akala ko naririnig ko pa rin ang yabag ng mga guwardiya sa labas ng selda ko.
“Billy, nandito ka na. Tapos na,” palaging bulong ng nanay ko kapag napapansin niyang nanginginig ako sa hapag-kainan.
Pero paano mo tatapusin ang isang impiyernong nakabaon na sa utak mo.
Naging parang piyesta ang pagbabalik ko sa New York. May mga kamera, mikropono, at mga reporter na tila mga buwitre sa paligid ko. Gusto nilang marinig ang bawat detalye ng pagtakas ko.
“Billy, totoo bang nilusutan mo ang isang buong isla na puno ng armado?” tanong ng isang reporter.
Ngumiti ako, pagod at pilit. “Mas mahirap ang lumusot sa sarili mong mga pagkakamali,” sagot ko.
Ginawa akong bayani ng mga tao, pero sa loob ko, alam kong isa lang akong lalaking masuwerte. Marami ang namatay sa Turkey na hindi man lang nabigyan ng pagkakataong tumakbo. Si Patrick, ang kaibigan kong handang ibuwis ang buhay niya para sa akin, ay isa sa mga iyon.
Isang gabi, habang mag-isa akong umiinom sa maliit na apartment na inuupahan ko, para bang naririnig ko ang boses niya.
“Sulit ba, Billy?” bulong ng alaala niya sa hangin.
Hindi ako sumagot. Tumingin lang ako sa bote sa kamay ko at naisip ang lahat ng pera, ang lahat ng kalokohan, at ang lahat ng buhay na nasira dahil sa pagiging sakim ko.
Mabilis kumalat ang kuwento ko. May lumapit na mga producer, may mga manunulat, at may mga taong gustong gawing pelikula ang pinagdaanan ko. Sa una, ayokong pag-usapan. Ayokong gawing aliwan ang dugo at luha ng mga taong iniwan ko sa Turkey. Pero kailangan ko rin ng pera. Kailangan kong magsimula ulit.
Isang lalaki na may makapal na salamin ang umupo sa tapat ko sa isang opisina sa Manhattan.
“Billy, ang kuwento mo ay ginto,” sabi niya. “Gusto naming gawin itong libro at pelikula.”
“Hindi ito fairy tale,” sagot ko. “May mga taong namatay.”
Tumango siya. “Pero kung hindi mo ito ikukuwento, may ibang gagawa. Mas mabuting ikaw ang magsabi ng totoo.”
Sa huli, pumayag ako. Isinulat ko ang lahat. Ang mga gabi sa kulungan. Ang takot sa runway. Ang bangka sa gitna ng bagyo. Ang ilog na parang humihigop ng kaluluwa.
Habang sinusulat ko ang pangalan ni Patrick sa papel, tumulo ang luha ko. Para akong humihingi ng tawad sa kanya sa bawat titik.
Nang lumabas ang libro at ang pelikula, naging mas lalo akong kilala. Midnight Express ang naging pangalan. Para sa iba, ito ay kuwento ng katapangan. Para sa akin, ito ay paalala ng katangahan at suwerte.
Isang araw, may isang binatang lumapit sa akin sa isang signing event.
“Billy,” sabi niya, “gusto kong maging tulad mo. Gusto kong makatakas sa sistema.”
Tiningnan ko siya sa mata. “Hindi mo kailangan ng kulungan para matakasan ang buhay mo. Kailangan mo ng direksyon.”
Umalis siya na tahimik, at sana, may naiwan akong aral sa kanya.
Sa paglipas ng mga taon, sinubukan kong mamuhay nang tahimik. Hindi na ako bumalik sa mga lumang bisyo. Natutunan kong ang tunay na kalayaan ay hindi yung pagtakas sa mga pader kundi ang pagtanggap sa sarili mong mga pagkakamali.
May mga gabi pa ring bumabalik ang mga panaginip. Nakikita ko ang Imrali, ang mga tore ng bantay, ang ilaw na dumadaan sa mukha ko habang gumagapang ako sa buhangin.
Ngunit tuwing magigising ako, hinahawakan ko ang dibdib ko at binubulong, “Malaya ka na.”
At sa bawat umaga, pinipili kong maniwala na ang isang lalaking minsang naligaw sa gitna ng karagatan ay maaari pa ring makahanap ng pampang.
Ang kuwento ko ay hindi tungkol sa droga o kulungan. Ito ay tungkol sa isang taong muntik nang mawalan ng kaluluwa, pero piniling bumalik at mabuhay.
At sa huli, iyon ang tunay kong pagtakas.
“Sa gitna ng isang isla na pinalilibutan ng malamig at walang hanggang dagat, ako ang lalaking nagpasya na hindi mamatay bilang isang bilanggo kundi mabuhay bilang isang alamat.”
May mga sugat na hindi nakikita.
Kahit lumipas na ang mga taon matapos ang aking pagtakas, dala ko pa rin sa bawat hakbang ang bigat ng nakaraan. Kapag naglalakad ako sa mga kalye ng New York at nakikita ko ang mga ilaw ng lungsod, parang nakikita ko rin ang mga ilaw ng mga watch tower sa Imrali na patuloy na nagbabantay sa akin sa alaala ko. Ang mga taong dumadaan ay hindi alam na ang lalaking nakasalubong nila ay minsang gumapang sa buhangin sa takot na barilin.
Isang hapon, tumawag ang ama ko.
“Billy,” sabi niya sa telepono, “may mga tao na gusto kang makausap. Galing sa Turkey.”
Nanlamig ang buong katawan ko.
“Bakit?” tanong ko.
“May gusto silang ayusin. Gusto nilang sabihin ang katotohanan.”
Nagkita kami sa isang maliit na opisina. May dalawang lalaking Turkong nakaupo sa harap ko, parehong seryoso, parehong pagod.
“Mr. Hayes,” sabi ng isa, “maraming taon na ang lumipas. Ang nangyari sa iyo ay naging simbolo ng kahihiyan sa aming sistema. Hindi namin mababago ang nakaraan, pero gusto naming humingi ng paumanhin.”
Hindi ko alam ang sasabihin. Ang dami kong galit na itinago sa loob ng mahabang panahon, pero sa harap ng mga lalaking ito, tila biglang napagod ang galit ko.
“Hindi ninyo maibabalik si Patrick,” sagot ko nang mahina. “Hindi ninyo mabubura ang mga taong nasira sa loob ng mga kulungan ninyo.”
Tumango sila. “Alam namin. Pero sana, sa paglipas ng panahon, makahanap ka rin ng kapayapaan.”
Umalis silang dala ang katahimikan. Naiwan akong nakatingin sa pader, iniisip kung posible bang patawarin ang isang bansa, o kahit ang sarili mo.
Lumipas ang mas maraming taon. May mga araw na masaya ako, may mga araw na para akong nakakulong pa rin. Natutunan kong ang kalayaan ay hindi isang lugar kundi isang proseso.
Isang gabi, habang nakaupo ako sa balkonahe at tinitingnan ang ilaw ng lungsod, bumulong ako sa hangin, “Patrick, kung nasaan ka man, sana alam mong sinubukan kong mabuhay nang tama.”
Walang sumagot, pero sa kauna-unahang pagkakataon, hindi na ako nakaramdam ng bigat.
Ang aking kuwento ay nagsimula sa kasakiman at kawalan ng direksyon, dumaan sa kadiliman ng kulungan, at nagtapos sa isang tahimik na pag-unawa. Hindi ako naging perpekto. Hindi ako naging bayani. Isa lang akong taong nabigyan ng pangalawang pagkakataon.
At sa mundong puno ng pader at hangganan, minsan sapat na ang pangalawang pagkakataon para matutong lumangoy papunta sa liwanag.
“Sa gitna ng isang isla na pinalilibutan ng malamig at walang hanggang dagat, ako ang lalaking nagpasya na hindi mamatay bilang isang bilanggo kundi mabuhay bilang isang alamat.”
Noong 1975, nasa loob ako ng pinakamahigpit na kulungan sa buong Turkey, isang kulungang itinayo sa mismong gitna ng karagatan, sa Imrali Island. Sa loob ng maraming taon, ipinagmamalaki ng mga bantay na wala pang nakakatakas doon. Ang sabi nila, kahit sinong magtangkang pumuga ay may dalawang kapalaran lamang, malunod sa dagat o tamaan ng bala. Araw-araw kong naririnig ang yabang na iyon sa bawat yabag ng mga bota ng guwardiya sa sementong sahig. Pero sa loob-loob ko, alam kong hindi ako isinilang para mabulok sa isang isla.
Ako si Billy, isang Amerikanong naligaw sa sarili kong mga desisyon.
Bago ako napadpad sa impiyernong iyon, isa lang akong batang lalaki mula sa New York na may masyadong maraming pangarap at masyadong kaunting takot. Lumaki ako sa isang pamilyang may kaya, pero ang pera ay hindi sapat para pigilan ang pagkabagot sa loob ko. Noong pumasok ako sa kolehiyo, doon ko unang natikman ang bawal na damo, at kasabay noon ang pagnanasa sa pakikipagsapalaran. Gusto kong maramdaman na buhay ako.
Isang gabi, habang nakaupo ako sa isang bar kasama ang kaibigan kong si Patrick, sinabi ko sa kanya, “Ayoko nang mabuhay sa mga libro at silid-aralan. Gusto kong makita ang mundo.”
Ngumiti siya at tinapik ang balikat ko. “Kung ganyan ka mag-isip, Billy, siguradong mapapahamak ka. Pero sasamahan kita kung saan man.”
Si Patrick ang naging kapatid ko sa kalsada. Nang huminto ako sa pag-aaral, nagtrabaho muna ako sa isang ospital bilang assistant ng nurse. Doon ko natutunan kung paano magplaster ng mga pilay. Hindi ko alam noon na ang simpleng kasanayang iyon ang magbubukas sa akin ng pintuan papunta sa pinakamadilim na bahagi ng buhay ko.
Isang araw, bumalik ang isa naming kaibigan mula sa Turkey at naglabas ng maliliit na pakete. Hashish ang laman. Sa unang hithit ko pa lang, alam kong iba ito. Mas malinis, mas malakas, mas buhay. Sinabi niya sa akin na sa Istanbul, lantaran itong ibinebenta sa kalye.
“Kung makakapunta lang tayo roon, Billy,” bulong ni Patrick, “yayaman tayo.”
At doon nagsimula ang lahat.
Noong Abril 1969, lumipad ako papuntang Istanbul na may dalang kaunting pera at napakaraming pag-asa. Paglabas ko pa lang ng airport, sinalubong ako ng mga taxi driver. Isa sa kanila ang agad kong napansin.
“Sultanahmet,” sabi ko.
Napangiti siya na para bang alam na niya ang tunay kong pakay. Sa loob ng kanyang bahay ko unang nakita ang mga pakete ng hashish. Nang tikman ko ito, para akong tinamaan ng kidlat.
“Ito na,” sabi ko sa sarili ko. “Ito ang magbabago ng buhay ko.”
Bumili ako ng dalawang kilo. Tatlong daang dolyar ang binayad ko. Ang problema lang ay kung paano ko ito ilalabas ng bansa. Doon ko naalala ang plaster.
Sa hotel, idinikit ko ang mga pakete sa aking hita at binti at binalot ng plaster. Kinabukasan, mukha akong isang tunay na pilay. Nakapasa ako sa airport nang walang kahirap-hirap. Sa JFK, habang naglalakad ako, unti-unting nababakbak ang plaster, pero hindi ako napansin. Nang makalabas ako, tumawa ako nang malakas sa sarili ko.
“Ikaw ang pinakatusong tao sa mundo, Billy,” bulong ko.
Sa loob lamang ng ilang araw, nabenta ko ang hashish at kumita ng higit limang libong dolyar. Mabilis kong sinayang ang pera sa alak, babae at sugal. Pero natutunan ko ang isang bagay. Madali pala ang pera kung handa kang sumugal.
Bumalik ako sa Turkey. Isa, dalawa, tatlong beses. Palagi akong nakakalusot. Hanggang sa ikaapat.
Noong Oktubre 1970, mas mahigpit na ang seguridad sa Istanbul Airport. Hindi ko alam na nagbago na ang sistema. Sa halip na dumiretso sa eroplano, pinasakay kami sa bus. Sa runway, may mga sundalong nagkakapkap ng pasahero.
“Kalma lang,” sabi ko sa sarili ko habang nanginginig ang mga kamay ko.
Sinubukan kong umarte na tapos na akong na-inspeksyon, pero nahuli nila ako. Nang maramdaman nila ang mga pakete sa ilalim ng jacket ko, nagsigawan ang mga sundalo.
“Bomba!” sigaw ng isa.
Nang makita nilang hashish pala, dinala nila ako sa kulungan. Bayrampasa Prison. Isang impiyerno sa lupa.
Isang gabi, habang nakahiga ako sa malamig na sahig, bumulong sa akin ang isang preso, “Walang lumalabas dito nang buhay.”
Napangiti ako nang mapait. “Hindi mo pa ako kilala.”
Sa tulong ng aking ama at ng konsul, umasa akong makakalabas ako agad. Pero apat na taon ang sentensiya ko. Sinubukan kong magpanggap na baliw para mailipat sa mental hospital. Gumana ito. Doon ko nakilala ang katahimikan ng mga baliw at ang ingay ng sarili kong isip.
Si Patrick ang tanging pag-asa ko. Binibisita niya ako at nag-uusap kami ng plano.
“Hihintayin kita sa labas,” sabi niya. “Magpapagawa ako ng pekeng papeles. Lalabas tayo sa Turkey.”
Ngunit isang araw, dumating ang balita. Patay na si Patrick. Pinatay siya ng mga sindikatong nilapitan niya.
Umiyak ako nang tahimik sa loob ng selda. “Kasalanan ko ito,” bulong ko.
Bumalik ako sa Bayrampasa at naghintay ng sentensiya. Akala ko apat na taon lang. Ngunit isang araw, dumating ang konsul na may dalang papel.
“Billy,” sabi niya, “tatlumpung taon na ang hatol mo.”
Parang gumuho ang mundo ko. Dinala nila ako sa Imrali Island.
Doon, araw-araw kaming nagtatrabaho sa pabrika ng de-lata. Napansin ko ang barkong naghahatid ng supply. Isang araw, dumating ang bagyo at hindi ito umalis.
“Ito na,” sabi ko sa sarili ko.
Sa gabi, gumapang ako sa buhangin, lumapit sa barko at nakita ang maliit na bangka. Pinutol ko ang lubid at itinulak ito sa dagat. Habang nagsasagwan ako, hindi ko alam kung saan ako pupunta. Alam ko lang na palayo sa impiyerno.
Nakarating ako sa isang isla. Pagkatapos, naglakbay ako pabalik sa Istanbul. Pero kailangan kong lumabas ng Turkey. Greece ang sagot.
Noong Oktubre 2, 1975, narating ko ang Maritza River. Nang marinig ko ang mga yapak ng sundalo, nagtago ako sa damuhan. Pagkatapos, tumakbo ako at tumalon sa ilog.
Nang makarating ako sa kabilang panig, hinuli ako ng mga sundalo. Akala ko tapos na ako. Pero nang marinig ko ang wika nila, napangiti ako.
Greek sila.
Pagkatapos ng dalawang linggo, pinauwi nila ako sa Amerika.
Noong Oktubre 24, 1975, bumaba ako sa eroplano sa New York. Nandoon ang aking mga magulang, umiiyak.
“Anak,” sabi ng ama ko, “nakauwi ka na.”
Tumango ako. Buhay. Malaya.
At doon ko napagtanto, kahit gaano kadilim ang kulungan, may liwanag pa rin para sa taong ayaw sumuko.
Isang beses akong naging bilanggo ng sarili kong mga desisyon. Pero ngayon, ako ang may hawak ng aking kapalaran. At hindi ko na muling hahayaang ikadena ito ng aking kahapon.
“Sa gitna ng isang isla na pinalilibutan ng malamig at walang hanggang dagat, ako ang lalaking nagpasya na hindi mamatay bilang isang bilanggo kundi mabuhay bilang isang alamat.”
Hindi doon nagtapos ang bangungot ko.
Kahit nakatapak na ako muli sa lupa ng Amerika, hindi agad nawala ang multo ng Turkey sa isipan ko. Sa bawat pagdampi ng malamig na hangin sa balat ko, naaalala ko ang hangin sa Imrali Island, maalat, mabigat, at puno ng pangakong kamatayan. Maraming gabi akong nagigising na pawis na pawis, akala ko naririnig ko pa rin ang yabag ng mga guwardiya sa labas ng selda ko.
“Billy, nandito ka na. Tapos na,” palaging bulong ng nanay ko kapag napapansin niyang nanginginig ako sa hapag-kainan.
Pero paano mo tatapusin ang isang impiyernong nakabaon na sa utak mo.
Naging parang piyesta ang pagbabalik ko sa New York. May mga kamera, mikropono, at mga reporter na tila mga buwitre sa paligid ko. Gusto nilang marinig ang bawat detalye ng pagtakas ko.
“Billy, totoo bang nilusutan mo ang isang buong isla na puno ng armado?” tanong ng isang reporter.
Ngumiti ako, pagod at pilit. “Mas mahirap ang lumusot sa sarili mong mga pagkakamali,” sagot ko.
Ginawa akong bayani ng mga tao, pero sa loob ko, alam kong isa lang akong lalaking masuwerte. Marami ang namatay sa Turkey na hindi man lang nabigyan ng pagkakataong tumakbo. Si Patrick, ang kaibigan kong handang ibuwis ang buhay niya para sa akin, ay isa sa mga iyon.
Isang gabi, habang mag-isa akong umiinom sa maliit na apartment na inuupahan ko, para bang naririnig ko ang boses niya.
“Sulit ba, Billy?” bulong ng alaala niya sa hangin.
Hindi ako sumagot. Tumingin lang ako sa bote sa kamay ko at naisip ang lahat ng pera, ang lahat ng kalokohan, at ang lahat ng buhay na nasira dahil sa pagiging sakim ko.
Mabilis kumalat ang kuwento ko. May lumapit na mga producer, may mga manunulat, at may mga taong gustong gawing pelikula ang pinagdaanan ko. Sa una, ayokong pag-usapan. Ayokong gawing aliwan ang dugo at luha ng mga taong iniwan ko sa Turkey. Pero kailangan ko rin ng pera. Kailangan kong magsimula ulit.
Isang lalaki na may makapal na salamin ang umupo sa tapat ko sa isang opisina sa Manhattan.
“Billy, ang kuwento mo ay ginto,” sabi niya. “Gusto naming gawin itong libro at pelikula.”
“Hindi ito fairy tale,” sagot ko. “May mga taong namatay.”
Tumango siya. “Pero kung hindi mo ito ikukuwento, may ibang gagawa. Mas mabuting ikaw ang magsabi ng totoo.”
Sa huli, pumayag ako. Isinulat ko ang lahat. Ang mga gabi sa kulungan. Ang takot sa runway. Ang bangka sa gitna ng bagyo. Ang ilog na parang humihigop ng kaluluwa.
Habang sinusulat ko ang pangalan ni Patrick sa papel, tumulo ang luha ko. Para akong humihingi ng tawad sa kanya sa bawat titik.
Nang lumabas ang libro at ang pelikula, naging mas lalo akong kilala. Midnight Express ang naging pangalan. Para sa iba, ito ay kuwento ng katapangan. Para sa akin, ito ay paalala ng katangahan at suwerte.
Isang araw, may isang binatang lumapit sa akin sa isang signing event.
“Billy,” sabi niya, “gusto kong maging tulad mo. Gusto kong makatakas sa sistema.”
Tiningnan ko siya sa mata. “Hindi mo kailangan ng kulungan para matakasan ang buhay mo. Kailangan mo ng direksyon.”
Umalis siya na tahimik, at sana, may naiwan akong aral sa kanya.
Sa paglipas ng mga taon, sinubukan kong mamuhay nang tahimik. Hindi na ako bumalik sa mga lumang bisyo. Natutunan kong ang tunay na kalayaan ay hindi yung pagtakas sa mga pader kundi ang pagtanggap sa sarili mong mga pagkakamali.
May mga gabi pa ring bumabalik ang mga panaginip. Nakikita ko ang Imrali, ang mga tore ng bantay, ang ilaw na dumadaan sa mukha ko habang gumagapang ako sa buhangin.
Ngunit tuwing magigising ako, hinahawakan ko ang dibdib ko at binubulong, “Malaya ka na.”
At sa bawat umaga, pinipili kong maniwala na ang isang lalaking minsang naligaw sa gitna ng karagatan ay maaari pa ring makahanap ng pampang.
Ang kuwento ko ay hindi tungkol sa droga o kulungan. Ito ay tungkol sa isang taong muntik nang mawalan ng kaluluwa, pero piniling bumalik at mabuhay.
At sa huli, iyon ang tunay kong pagtakas.
“Sa gitna ng isang isla na pinalilibutan ng malamig at walang hanggang dagat, ako ang lalaking nagpasya na hindi mamatay bilang isang bilanggo kundi mabuhay bilang isang alamat.”
May mga sugat na hindi nakikita.
Kahit lumipas na ang mga taon matapos ang aking pagtakas, dala ko pa rin sa bawat hakbang ang bigat ng nakaraan. Kapag naglalakad ako sa mga kalye ng New York at nakikita ko ang mga ilaw ng lungsod, parang nakikita ko rin ang mga ilaw ng mga watch tower sa Imrali na patuloy na nagbabantay sa akin sa alaala ko. Ang mga taong dumadaan ay hindi alam na ang lalaking nakasalubong nila ay minsang gumapang sa buhangin sa takot na barilin.
Isang hapon, tumawag ang ama ko.
“Billy,” sabi niya sa telepono, “may mga tao na gusto kang makausap. Galing sa Turkey.”
Nanlamig ang buong katawan ko.
“Bakit?” tanong ko.
“May gusto silang ayusin. Gusto nilang sabihin ang katotohanan.”
Nagkita kami sa isang maliit na opisina. May dalawang lalaking Turkong nakaupo sa harap ko, parehong seryoso, parehong pagod.
“Mr. Hayes,” sabi ng isa, “maraming taon na ang lumipas. Ang nangyari sa iyo ay naging simbolo ng kahihiyan sa aming sistema. Hindi namin mababago ang nakaraan, pero gusto naming humingi ng paumanhin.”
Hindi ko alam ang sasabihin. Ang dami kong galit na itinago sa loob ng mahabang panahon, pero sa harap ng mga lalaking ito, tila biglang napagod ang galit ko.
“Hindi ninyo maibabalik si Patrick,” sagot ko nang mahina. “Hindi ninyo mabubura ang mga taong nasira sa loob ng mga kulungan ninyo.”
Tumango sila. “Alam namin. Pero sana, sa paglipas ng panahon, makahanap ka rin ng kapayapaan.”
Umalis silang dala ang katahimikan. Naiwan akong nakatingin sa pader, iniisip kung posible bang patawarin ang isang bansa, o kahit ang sarili mo.
Lumipas ang mas maraming taon. May mga araw na masaya ako, may mga araw na para akong nakakulong pa rin. Natutunan kong ang kalayaan ay hindi isang lugar kundi isang proseso.
Isang gabi, habang nakaupo ako sa balkonahe at tinitingnan ang ilaw ng lungsod, bumulong ako sa hangin, “Patrick, kung nasaan ka man, sana alam mong sinubukan kong mabuhay nang tama.”
Walang sumagot, pero sa kauna-unahang pagkakataon, hindi na ako nakaramdam ng bigat.
Ang aking kuwento ay nagsimula sa kasakiman at kawalan ng direksyon, dumaan sa kadiliman ng kulungan, at nagtapos sa isang tahimik na pag-unawa. Hindi ako naging perpekto. Hindi ako naging bayani. Isa lang akong taong nabigyan ng pangalawang pagkakataon.
At sa mundong puno ng pader at hangganan, minsan sapat na ang pangalawang pagkakataon para matutong lumangoy papunta sa liwanag.
“Sa gitna ng isang isla na pinalilibutan ng malamig at walang hanggang dagat, ako ang lalaking nagpasya na hindi mamatay bilang isang bilanggo kundi mabuhay bilang isang alamat.”
Noong 1975, nasa loob ako ng pinakamahigpit na kulungan sa buong Turkey, isang kulungang itinayo sa mismong gitna ng karagatan, sa Imrali Island. Sa loob ng maraming taon, ipinagmamalaki ng mga bantay na wala pang nakakatakas doon. Ang sabi nila, kahit sinong magtangkang pumuga ay may dalawang kapalaran lamang, malunod sa dagat o tamaan ng bala. Araw-araw kong naririnig ang yabang na iyon sa bawat yabag ng mga bota ng guwardiya sa sementong sahig. Pero sa loob-loob ko, alam kong hindi ako isinilang para mabulok sa isang isla.
Ako si Billy, isang Amerikanong naligaw sa sarili kong mga desisyon.
Bago ako napadpad sa impiyernong iyon, isa lang akong batang lalaki mula sa New York na may masyadong maraming pangarap at masyadong kaunting takot. Lumaki ako sa isang pamilyang may kaya, pero ang pera ay hindi sapat para pigilan ang pagkabagot sa loob ko. Noong pumasok ako sa kolehiyo, doon ko unang natikman ang bawal na damo, at kasabay noon ang pagnanasa sa pakikipagsapalaran. Gusto kong maramdaman na buhay ako.
Isang gabi, habang nakaupo ako sa isang bar kasama ang kaibigan kong si Patrick, sinabi ko sa kanya, “Ayoko nang mabuhay sa mga libro at silid-aralan. Gusto kong makita ang mundo.”
Ngumiti siya at tinapik ang balikat ko. “Kung ganyan ka mag-isip, Billy, siguradong mapapahamak ka. Pero sasamahan kita kung saan man.”
Si Patrick ang naging kapatid ko sa kalsada. Nang huminto ako sa pag-aaral, nagtrabaho muna ako sa isang ospital bilang assistant ng nurse. Doon ko natutunan kung paano magplaster ng mga pilay. Hindi ko alam noon na ang simpleng kasanayang iyon ang magbubukas sa akin ng pintuan papunta sa pinakamadilim na bahagi ng buhay ko.
Isang araw, bumalik ang isa naming kaibigan mula sa Turkey at naglabas ng maliliit na pakete. Hashish ang laman. Sa unang hithit ko pa lang, alam kong iba ito. Mas malinis, mas malakas, mas buhay. Sinabi niya sa akin na sa Istanbul, lantaran itong ibinebenta sa kalye.
“Kung makakapunta lang tayo roon, Billy,” bulong ni Patrick, “yayaman tayo.”
At doon nagsimula ang lahat.
Noong Abril 1969, lumipad ako papuntang Istanbul na may dalang kaunting pera at napakaraming pag-asa. Paglabas ko pa lang ng airport, sinalubong ako ng mga taxi driver. Isa sa kanila ang agad kong napansin.
“Sultanahmet,” sabi ko.
Napangiti siya na para bang alam na niya ang tunay kong pakay. Sa loob ng kanyang bahay ko unang nakita ang mga pakete ng hashish. Nang tikman ko ito, para akong tinamaan ng kidlat.
“Ito na,” sabi ko sa sarili ko. “Ito ang magbabago ng buhay ko.”
Bumili ako ng dalawang kilo. Tatlong daang dolyar ang binayad ko. Ang problema lang ay kung paano ko ito ilalabas ng bansa. Doon ko naalala ang plaster.
Sa hotel, idinikit ko ang mga pakete sa aking hita at binti at binalot ng plaster. Kinabukasan, mukha akong isang tunay na pilay. Nakapasa ako sa airport nang walang kahirap-hirap. Sa JFK, habang naglalakad ako, unti-unting nababakbak ang plaster, pero hindi ako napansin. Nang makalabas ako, tumawa ako nang malakas sa sarili ko.
“Ikaw ang pinakatusong tao sa mundo, Billy,” bulong ko.
Sa loob lamang ng ilang araw, nabenta ko ang hashish at kumita ng higit limang libong dolyar. Mabilis kong sinayang ang pera sa alak, babae at sugal. Pero natutunan ko ang isang bagay. Madali pala ang pera kung handa kang sumugal.
Bumalik ako sa Turkey. Isa, dalawa, tatlong beses. Palagi akong nakakalusot. Hanggang sa ikaapat.
Noong Oktubre 1970, mas mahigpit na ang seguridad sa Istanbul Airport. Hindi ko alam na nagbago na ang sistema. Sa halip na dumiretso sa eroplano, pinasakay kami sa bus. Sa runway, may mga sundalong nagkakapkap ng pasahero.
“Kalma lang,” sabi ko sa sarili ko habang nanginginig ang mga kamay ko.
Sinubukan kong umarte na tapos na akong na-inspeksyon, pero nahuli nila ako. Nang maramdaman nila ang mga pakete sa ilalim ng jacket ko, nagsigawan ang mga sundalo.
“Bomba!” sigaw ng isa.
Nang makita nilang hashish pala, dinala nila ako sa kulungan. Bayrampasa Prison. Isang impiyerno sa lupa.
Isang gabi, habang nakahiga ako sa malamig na sahig, bumulong sa akin ang isang preso, “Walang lumalabas dito nang buhay.”
Napangiti ako nang mapait. “Hindi mo pa ako kilala.”
Sa tulong ng aking ama at ng konsul, umasa akong makakalabas ako agad. Pero apat na taon ang sentensiya ko. Sinubukan kong magpanggap na baliw para mailipat sa mental hospital. Gumana ito. Doon ko nakilala ang katahimikan ng mga baliw at ang ingay ng sarili kong isip.
Si Patrick ang tanging pag-asa ko. Binibisita niya ako at nag-uusap kami ng plano.
“Hihintayin kita sa labas,” sabi niya. “Magpapagawa ako ng pekeng papeles. Lalabas tayo sa Turkey.”
Ngunit isang araw, dumating ang balita. Patay na si Patrick. Pinatay siya ng mga sindikatong nilapitan niya.
Umiyak ako nang tahimik sa loob ng selda. “Kasalanan ko ito,” bulong ko.
Bumalik ako sa Bayrampasa at naghintay ng sentensiya. Akala ko apat na taon lang. Ngunit isang araw, dumating ang konsul na may dalang papel.
“Billy,” sabi niya, “tatlumpung taon na ang hatol mo.”
Parang gumuho ang mundo ko. Dinala nila ako sa Imrali Island.
Doon, araw-araw kaming nagtatrabaho sa pabrika ng de-lata. Napansin ko ang barkong naghahatid ng supply. Isang araw, dumating ang bagyo at hindi ito umalis.
“Ito na,” sabi ko sa sarili ko.
Sa gabi, gumapang ako sa buhangin, lumapit sa barko at nakita ang maliit na bangka. Pinutol ko ang lubid at itinulak ito sa dagat. Habang nagsasagwan ako, hindi ko alam kung saan ako pupunta. Alam ko lang na palayo sa impiyerno.
Nakarating ako sa isang isla. Pagkatapos, naglakbay ako pabalik sa Istanbul. Pero kailangan kong lumabas ng Turkey. Greece ang sagot.
Noong Oktubre 2, 1975, narating ko ang Maritza River. Nang marinig ko ang mga yapak ng sundalo, nagtago ako sa damuhan. Pagkatapos, tumakbo ako at tumalon sa ilog.
Nang makarating ako sa kabilang panig, hinuli ako ng mga sundalo. Akala ko tapos na ako. Pero nang marinig ko ang wika nila, napangiti ako.
Greek sila.
Pagkatapos ng dalawang linggo, pinauwi nila ako sa Amerika.
Noong Oktubre 24, 1975, bumaba ako sa eroplano sa New York. Nandoon ang aking mga magulang, umiiyak.
“Anak,” sabi ng ama ko, “nakauwi ka na.”
Tumango ako. Buhay. Malaya.
At doon ko napagtanto, kahit gaano kadilim ang kulungan, may liwanag pa rin para sa taong ayaw sumuko.
Isang beses akong naging bilanggo ng sarili kong mga desisyon. Pero ngayon, ako ang may hawak ng aking kapalaran. At hindi ko na muling hahayaang ikadena ito ng aking kahapon.
“Sa gitna ng isang isla na pinalilibutan ng malamig at walang hanggang dagat, ako ang lalaking nagpasya na hindi mamatay bilang isang bilanggo kundi mabuhay bilang isang alamat.”
Hindi doon nagtapos ang bangungot ko.
Kahit nakatapak na ako muli sa lupa ng Amerika, hindi agad nawala ang multo ng Turkey sa isipan ko. Sa bawat pagdampi ng malamig na hangin sa balat ko, naaalala ko ang hangin sa Imrali Island, maalat, mabigat, at puno ng pangakong kamatayan. Maraming gabi akong nagigising na pawis na pawis, akala ko naririnig ko pa rin ang yabag ng mga guwardiya sa labas ng selda ko.
“Billy, nandito ka na. Tapos na,” palaging bulong ng nanay ko kapag napapansin niyang nanginginig ako sa hapag-kainan.
Pero paano mo tatapusin ang isang impiyernong nakabaon na sa utak mo.
Naging parang piyesta ang pagbabalik ko sa New York. May mga kamera, mikropono, at mga reporter na tila mga buwitre sa paligid ko. Gusto nilang marinig ang bawat detalye ng pagtakas ko.
“Billy, totoo bang nilusutan mo ang isang buong isla na puno ng armado?” tanong ng isang reporter.
Ngumiti ako, pagod at pilit. “Mas mahirap ang lumusot sa sarili mong mga pagkakamali,” sagot ko.
Ginawa akong bayani ng mga tao, pero sa loob ko, alam kong isa lang akong lalaking masuwerte. Marami ang namatay sa Turkey na hindi man lang nabigyan ng pagkakataong tumakbo. Si Patrick, ang kaibigan kong handang ibuwis ang buhay niya para sa akin, ay isa sa mga iyon.
Isang gabi, habang mag-isa akong umiinom sa maliit na apartment na inuupahan ko, para bang naririnig ko ang boses niya.
“Sulit ba, Billy?” bulong ng alaala niya sa hangin.
Hindi ako sumagot. Tumingin lang ako sa bote sa kamay ko at naisip ang lahat ng pera, ang lahat ng kalokohan, at ang lahat ng buhay na nasira dahil sa pagiging sakim ko.
Mabilis kumalat ang kuwento ko. May lumapit na mga producer, may mga manunulat, at may mga taong gustong gawing pelikula ang pinagdaanan ko. Sa una, ayokong pag-usapan. Ayokong gawing aliwan ang dugo at luha ng mga taong iniwan ko sa Turkey. Pero kailangan ko rin ng pera. Kailangan kong magsimula ulit.
Isang lalaki na may makapal na salamin ang umupo sa tapat ko sa isang opisina sa Manhattan.
“Billy, ang kuwento mo ay ginto,” sabi niya. “Gusto naming gawin itong libro at pelikula.”
“Hindi ito fairy tale,” sagot ko. “May mga taong namatay.”
Tumango siya. “Pero kung hindi mo ito ikukuwento, may ibang gagawa. Mas mabuting ikaw ang magsabi ng totoo.”
Sa huli, pumayag ako. Isinulat ko ang lahat. Ang mga gabi sa kulungan. Ang takot sa runway. Ang bangka sa gitna ng bagyo. Ang ilog na parang humihigop ng kaluluwa.
Habang sinusulat ko ang pangalan ni Patrick sa papel, tumulo ang luha ko. Para akong humihingi ng tawad sa kanya sa bawat titik.
Nang lumabas ang libro at ang pelikula, naging mas lalo akong kilala. Midnight Express ang naging pangalan. Para sa iba, ito ay kuwento ng katapangan. Para sa akin, ito ay paalala ng katangahan at suwerte.
Isang araw, may isang binatang lumapit sa akin sa isang signing event.
“Billy,” sabi niya, “gusto kong maging tulad mo. Gusto kong makatakas sa sistema.”
Tiningnan ko siya sa mata. “Hindi mo kailangan ng kulungan para matakasan ang buhay mo. Kailangan mo ng direksyon.”
Umalis siya na tahimik, at sana, may naiwan akong aral sa kanya.
Sa paglipas ng mga taon, sinubukan kong mamuhay nang tahimik. Hindi na ako bumalik sa mga lumang bisyo. Natutunan kong ang tunay na kalayaan ay hindi yung pagtakas sa mga pader kundi ang pagtanggap sa sarili mong mga pagkakamali.
May mga gabi pa ring bumabalik ang mga panaginip. Nakikita ko ang Imrali, ang mga tore ng bantay, ang ilaw na dumadaan sa mukha ko habang gumagapang ako sa buhangin.
Ngunit tuwing magigising ako, hinahawakan ko ang dibdib ko at binubulong, “Malaya ka na.”
At sa bawat umaga, pinipili kong maniwala na ang isang lalaking minsang naligaw sa gitna ng karagatan ay maaari pa ring makahanap ng pampang.
Ang kuwento ko ay hindi tungkol sa droga o kulungan. Ito ay tungkol sa isang taong muntik nang mawalan ng kaluluwa, pero piniling bumalik at mabuhay.
At sa huli, iyon ang tunay kong pagtakas.
“Sa gitna ng isang isla na pinalilibutan ng malamig at walang hanggang dagat, ako ang lalaking nagpasya na hindi mamatay bilang isang bilanggo kundi mabuhay bilang isang alamat.”
May mga sugat na hindi nakikita.
Kahit lumipas na ang mga taon matapos ang aking pagtakas, dala ko pa rin sa bawat hakbang ang bigat ng nakaraan. Kapag naglalakad ako sa mga kalye ng New York at nakikita ko ang mga ilaw ng lungsod, parang nakikita ko rin ang mga ilaw ng mga watch tower sa Imrali na patuloy na nagbabantay sa akin sa alaala ko. Ang mga taong dumadaan ay hindi alam na ang lalaking nakasalubong nila ay minsang gumapang sa buhangin sa takot na barilin.
Isang hapon, tumawag ang ama ko.
“Billy,” sabi niya sa telepono, “may mga tao na gusto kang makausap. Galing sa Turkey.”
Nanlamig ang buong katawan ko.
“Bakit?” tanong ko.
“May gusto silang ayusin. Gusto nilang sabihin ang katotohanan.”
Nagkita kami sa isang maliit na opisina. May dalawang lalaking Turkong nakaupo sa harap ko, parehong seryoso, parehong pagod.
“Mr. Hayes,” sabi ng isa, “maraming taon na ang lumipas. Ang nangyari sa iyo ay naging simbolo ng kahihiyan sa aming sistema. Hindi namin mababago ang nakaraan, pero gusto naming humingi ng paumanhin.”
Hindi ko alam ang sasabihin. Ang dami kong galit na itinago sa loob ng mahabang panahon, pero sa harap ng mga lalaking ito, tila biglang napagod ang galit ko.
“Hindi ninyo maibabalik si Patrick,” sagot ko nang mahina. “Hindi ninyo mabubura ang mga taong nasira sa loob ng mga kulungan ninyo.”
Tumango sila. “Alam namin. Pero sana, sa paglipas ng panahon, makahanap ka rin ng kapayapaan.”
Umalis silang dala ang katahimikan. Naiwan akong nakatingin sa pader, iniisip kung posible bang patawarin ang isang bansa, o kahit ang sarili mo.
Lumipas ang mas maraming taon. May mga araw na masaya ako, may mga araw na para akong nakakulong pa rin. Natutunan kong ang kalayaan ay hindi isang lugar kundi isang proseso.
Isang gabi, habang nakaupo ako sa balkonahe at tinitingnan ang ilaw ng lungsod, bumulong ako sa hangin, “Patrick, kung nasaan ka man, sana alam mong sinubukan kong mabuhay nang tama.”
Walang sumagot, pero sa kauna-unahang pagkakataon, hindi na ako nakaramdam ng bigat.
Ang aking kuwento ay nagsimula sa kasakiman at kawalan ng direksyon, dumaan sa kadiliman ng kulungan, at nagtapos sa isang tahimik na pag-unawa. Hindi ako naging perpekto. Hindi ako naging bayani. Isa lang akong taong nabigyan ng pangalawang pagkakataon.
At sa mundong puno ng pader at hangganan, minsan sapat na ang pangalawang pagkakataon para matutong lumangoy papunta sa liwanag.
