“Pinalayas ako ng sarili kong pamilya dahil sa bisyo, ngunit sa pagkawala ko sa kanila, doon ko natagpuan ang dahilan para mabuhay muli at patunayan na ang isang ama ay maaaring magbago, kahit mawalan na siya ng lahat.”
Mainit ang hapon nang tuluyan akong itaboy palabas ng bahay na minsan kong tinawag na tahanan. Ako si Relyo Santiago, at sa araw na iyon, wala na akong asawa, wala na akong anak, at higit sa lahat, wala na akong dignidad bilang isang ama.
Amoy alak at sigarilyo pa ang katawan ko habang tinatanggal ko ang tsinelas na halos mapunit na sa kakapunta ko sa sabungan. Nakayuko ako, pilit iniiwas ang tingin kay Marites, ang asawa kong nanginginig sa galit habang hawak ang maliit na pitakang dapat sana’y puno ng perang para sa pagkain ng pamilya.
“Relyo, nasaan ang perang iniwan ko sa’yo kahapon?” sigaw niya, puno ng sakit at pagod.
Hindi ako makasagot nang maayos. Tanging pilit na ngiting walang laman ang naisagot ko. Natalo raw ako sa sugal, babawi raw ako bukas. Mga salitang paulit-ulit kong ginamit hanggang sa mawalan na ng saysay.
Sumingit si Lisa, ang panganay naming anak. Nanginginig ang boses niya, pilit pinipigilan ang luha. Sinabi niyang wala na kaming makain, na inuuna ko pa ang sabong at alak kaysa sa kanila. Ramdam ko ang bawat salita na parang patalim na tumutusok sa dibdib ko.
Tahimik si Marco, ang bunso. Ngunit nang magsalita siya, mas masakit pa sa sigaw. Sinabi niyang mas mabuti pang wala na lang ako. Na hindi na nila ako kailangan. Na mas mahal ko ang bisyo kaysa sa pamilya ko.
Natigilan ako. Gusto kong sumigaw, magpaliwanag, humingi ng tawad. Ngunit paano? Lahat ng sinabi nila ay totoo. Wala akong maipagtanggol sa sarili ko.
Itinuro ni Marites ang pintuan. Sinabi niyang lumayas na ako. Wala raw akong silbi bilang asawa at ama. Hangga’t nandoon ako, puro hirap lang ang dala ko…
Walang ibang nagawa kundi sundin siya. Kinuha ko ang maliit kong bag na halos walang laman. Ilang damit at isang lumang pitaka. Bago ako lumabas, nilingon ko sila. Yakap ni Lisa ang ina niya, pareho silang humahagulgol. Si Marco, nakatingin sa akin na parang isa akong estranghero.
Pagbukas ko ng pinto, malamig ang hangin. Ramdam ko ang mga matang nakatingin, ang mga bulong ng kapitbahay. Lumakad ako nang walang direksyon, bawat hakbang ay mabigat, bawat hinga ay puno ng pagsisisi.
Umiyak ako habang naglalakad. Tinanong ko ang sarili ko kung bakit ko pinabayaan ang lahat. Sa gitna ng sakit, may maliit na tinig sa loob ko na nagsabing baka ito na ang simula ng pagbabago.
Sa gabing iyon, tuluyan akong lumisan sa buhay na dati kong kinagisnan. Madilim ang langit, malamig ang hangin, at wala akong patutunguhan.
Kinabukasan, nagising ako sa isang bangko sa plaza. Gutom, may hangover, at punong-puno ng kahihiyan. Sumakay ako sa unang bus na nakita ko. Sinabi ko sa konduktor na kung saan abutin ng barya ko.
Napunta ako sa isang bayang hindi ko kilala. Wala akong pera, wala akong kakilala, at higit sa lahat, wala na akong pamilya. Doon ko tunay na naramdaman ang bigat ng lahat.
Nakita ko ang mga pamilyang masaya, mga batang may hawak na sorbetes, mag-asawang magkahawak-kamay. Sa bawat tanawin, parang may punit sa puso ko.
Hanggang sa makasalubong ko si Mang Celso, isang matandang may dalang sako ng bote at dyaryo. Sinabi niyang dati rin siyang tulad ko. Lasenggo, sugarol, itinakwil ng pamilya. Ngunit natutunan niyang patawarin ang sarili at magsimula muli.
Sa kanya ako unang nakaramdam ng pag-asa. Tinulungan niya akong makahanap ng trabaho sa pagawaan ng kahoy ni Mang Isco. Hindi ako marunong, pero handa akong matuto.
Mahirap ang mga unang araw. Masakit ang katawan, nanginginig ang kalamnan. Ngunit sa tuwing naiisip ko sina Marites, Lisa, at Marco, nakakakuha ako ng lakas.
Unti-unti, natutunan kong umiwas sa bisyo. Tumanggi ako sa alak. Nag-ipon ako. Hindi para sa sarili ko lang, kundi para sa pamilyang minsan kong sinaktan.
Sa tulong ni Mang Celso, natutunan kong maging disiplinado. Ngunit gabi-gabi, hindi pa rin ako makatulog. Lagi kong iniisip kung paano ko sila matutulungan kahit malayo ako.
Doon ko naisip si Carding, kaibigan ni Marites. Sa kanya ko ipinadaan ang ipon ko. Ayokong malaman ng pamilya ko na ako ang nagpapadala. Hindi pa ako handang humarap sa kanila. Natatakot akong itaboy ulit.
Buwan-buwan, tahimik kong ipinapadala ang pera. Alam kong iniisip nilang si Carding ang tumutulong. Masakit, pero tinanggap ko. Ang mahalaga, natutulungan ko sila.
Hindi ko alam na ang lihim kong pagmamahal ay magbubunga ng hinala at sakit. Hanggang sa isang gabi, nalaman nila ang totoo.
Nang marinig ko mula kay Carding na alam na nila ang lahat, parang gumuho ang mundo ko. Hindi ko alam kung haharap pa ba ako o magtatago na lang habambuhay.
Ngunit dumating sila. Si Marites, si Lisa, si Marco. Nakita nila akong nagtatrabaho, pawisan, ngunit maayos at disiplinado. Hindi na ako ang dating Relyo.
Humingi sila ng tawad. Humingi rin ako ng tawad. Umiyak kami. Nagyakapan. Sa unang pagkakataon matapos ang matagal na panahon, naramdaman kong may pag-asa pa pala.
Hindi agad gumaling ang lahat ng sugat. Ngunit sabay-sabay naming piniling magsimula muli. Umuwi kami sa aming bayan. Nagtayo ako ng maliit na karpinterya. Hindi madali, pero magkakasama kami.
Ngayon, habang sinusulat ko ang kuwentong ito, hindi na ako perpekto. May mga araw pa ring mahirap. Ngunit natutunan kong ang tunay na pagbabago ay nagsisimula kapag handa kang harapin ang sarili mong pagkukulang.
Ako si Relyo Santiago. Isang ama na minsang nawalan ng lahat, ngunit sa pagkawala na iyon, natutunan kung paano muling magmahal, tumindig, at bumuo ng bagong buhay kasama ang pamilyang minsan kong sinaktan ngunit muling pinili akong patawarin.
