“Nang wala na akong makain at wala nang nagmamahal sa akin, doon dumating ang isang batang hindi ko inaakalang magliligtas hindi lang sa kanya kundi pati sa akin.”
Ako si Mang Antonio. Animnapu’t anim na taong gulang. At sa loob ng mahigit apat na taon, ang amoy ng nabubulok na basura ang naging hininga ko sa bawat araw. Sa pagsikat ng araw hanggang sa paglunok ng dilim sa makikitid na eskinita ng Maynila, kasama ko ang kariton kong gawa sa pinagtagpi tagping yero at kahoy. Iyon ang aking trono, opisina, at higaan. Doon umiikot ang buong buhay ko.
Bawat kalansing ng bote, bawat lukot ng karton, bawat piraso ng plastik ay parang pakiusap sa mundong tila matagal nang nakalimot sa mga tulad ko. Kulubot ang aking mga palad, mas makapal pa sa swelas ng mumurahing tsinelas. Ang likod ko ay laging nakayuko, para bang permanente akong nagbibigay galang sa lupang kinukuhaan ko ng ikabubuhay. Ngunit ang pinakamabigat na pasan ay hindi ang sako ng basura kundi ang mga matang humuhusga sa akin araw araw.
Sanay na akong sigawan. Sanay na akong tabuyan. “Tonyong Bugok, ang baho mo,” sigaw ng ilan habang tinatakpan ang ilong. Ang mga salita ay parang mga langaw na dumadapo sa balat ko. Nakakairita, pero bahagi na ng paligid. Kapag nasasaktan, hindi na ako umiimik. Itinutulak ko na lang ang kariton palayo, habang ang init ng semento ay tumatagos sa manipis kong tsinelas at ang hiya ay mas malalim pang sumusunog sa dibdib ko.
Ganyan ang bawat araw ko. Walang katapusang ikot ng pangungutya, pagod, at pag iisa. Uuwi ako sa barong barong ko sa ilalim ng tulay. Isang espasyong sapat lang para mahiga ang katawang halos wala nang lakas. Doon, sa piling ng mga ipis at sa saliw ng mga sasakyang dumaraan sa itaas, hinaharap ko ang gabi. Sa gabi, walang ingay ang makakapagtago sa bulong ng alaala. Ang asawa kong nauna nang pumanaw. Ang anak kong kinuha rin ng sakit at kahirapan. Sa mundo ng basura, pantay pantay ang lahat. Walang mayaman, walang mahirap. Lahat ay itinapon.
Isang gabing umuulan, habang tinatapos ko ang huling ruta ko, may isang tunog na pumukaw sa akin. Hindi iyon kalansing ng bote. Hindi iyon lagaslas ng plastik. Isang mahinang paghikbi, halos nilalamon ng ulan. Sinundan ko ang tunog hanggang sa isang madilim na eskinita sa likod ng saradong restaurant. Doon, sa tabi ng naglalakihang basurahan, may isang batang nakasiksik sa pader. Nanginginig sa lamig, takot, at gutom.
Dahan dahan akong lumapit. Ayokong magulat siya. “Bata, anong ginagawa mo diyan?” Mahina ang boses ko. Hindi siya sumagot. Lalo lang niyang niyakap ang sarili niya. Inalis ko ang luma kong jacket at inilagay sa balikat niya. “Huwag kang matakot. Hindi kita sasaktan. Nilalamig ka. Halika, may kaunti akong kanin at tuyo.” Tumingala siya sa akin. Sa kabila ng dumi sa mukha niya, may nakita akong pag asa sa kanyang mga mata. Tumango siya, dahan dahan.
Inalalayan ko siyang tumayo. Napakagaan niya, parang sisiw na nalaglag sa pugad. Inilagay ko siya sa ibabaw ng malinis na karton sa kariton. Habang itinutulak ko iyon pauwi sa ilalim ng tulay, may naramdaman akong matagal ko nang hindi naramdaman. May laman na ulit ang buhay ko. Hindi na lang basura ang karga ko. May isang buhay na kailangan kong ingatan.
Pagdating sa barong barong, pinunasan ko siya at pinaliguan gamit ang tubig sa drum. Unti unting lumitaw ang maputi at makinis niyang balat. Binigyan ko siya ng lumang kamiseta ng anak ko. “Mas maaliwalas ka na,” sabi ko. “Ako si Tata Antonio. Ikaw?” “Kokoy po.” Mahina ang boses niya. Inihain ko ang kaning lamig at dalawang tuyo. Inati ko iyon at ibinigay sa kanya ang mas malaking bahagi. “Busog na ako,” sabi ko kahit hindi totoo. “Ang makita kang kumakain, sapat na.”
Kinagabihan, ikinuwento niya kung paano siya nawala. Naglaro lang daw siya, may sinundang aso, at hindi na nakabalik. Hinimas ko ang ulo niya. “Bukas hahanapin natin ang magulang mo. Dito ka muna.” Ibinigay ko sa kanya ang banig at unan. Ako ang humiga sa karton. Habang pinagmamasdan ko siyang mahimbing na natutulog, ang barong barong na dati’y kulungan ng lungkot ay naging tahanan. Sa unang pagkakataon matapos ang maraming taon, hindi na ako nag iisa.
Kinabukasan, kasama ko na siya sa pag iikot. Tinuruan ko siya kung paano mag ipon ng bote at plastik. Ang dating mabigat na trabaho ay gumaan. Ang bawat kalsada ay parang palaruan. Ngunit hindi lahat ay masaya. Narinig ko ang mga bulong. Na ginagamit ko raw ang bata. Na ninakaw ko raw siya. Isang hapon, hinarap ako ng lasing na lalaki. Nagbanta. Sinabing isusumbong ako. Yumuko ako at pinrotektahan si Kokoy. At doon, bigla siyang sumigaw. “Mabait si Tata Antonio. Binigyan niya ako ng pagkain at bahay.” Sa sandaling iyon, parang may bumara sa lalamunan ko. May taong naniwala sa akin.
Lumipas ang mga araw. Tinuruan ko siyang magbasa gamit ang lumang diyaryo. Siya naman ang nagdala ng tawa sa buhay ko. Ikinuwento niya ang mama at papa niya. Alam kong darating ang araw na maghihiwalay kami. At dumating nga iyon.
Isang umaga, may kumatok. Mga pulis. May report ng nawawalang bata. Sumilip si Kokoy at bigla siyang sumigaw. “Mama! Papa!” Ang yakapan, ang iyakan, ang pasasalamat. Tumayo lang ako sa gilid, hindi alam ang gagawin. May mga sumigaw na masama raw ako. Ngunit tumindig ang ama ni Kokoy. Pinagtanggol ako. Hinawakan niya ang magaspang kong kamay at nagsabing hindi nila makakalimutan ang ginawa ko.
At pagkatapos, inalok nila ako ng tahanan. Isang pamilyang hindi ko inakala. Dinala nila ako sa isang bahay na parang panaginip. Pinaliguan, binihisan, pinakain. Sa salamin, hindi ko makilala ang sarili ko. Hindi na ako ang basurerong nilalait. Isa na akong lolo na may dangal.
Hindi ako ginawang katulong. Ginawa nila akong pamilya. Lumipas ang mga araw na puno ng pag aalaga, pag galang, at pagmamahal. Isang araw, binalikan ko ang dati kong lugar. Binati ko ang mga taong minsang tumapak sa pagkatao ko. Hindi ako nagkimkim ng galit. Ngumiti lang ako.
Habang pauwi, tumingala ako sa langit. Naalala ko ang mga gabing tinatanong ko ang Diyos kung bakit ganito ang buhay ko. Ngayon alam ko na ang sagot. Lahat ng paghihirap ko ay daan pala patungo sa isang batang nagngangalang Kokoy. Ang yaman pala ay hindi pera. Minsan, isa lang itong simpleng pag abot ng kamay sa taong nangangailangan. At doon, sa kawalan, ko natagpuan ang tunay na pag asa.
