Sa Likod ng Katahimikan sa Sitio Silangan: Ang Mahabang Landas Patungo sa Hustisya ni Aliza Canlas
Noong Abril ng taong 2014, sa isang liblib at masukal na bahagi ng Sitio Silangan, Barangay Santa Monica sa Laguna, natagpuan ang katawan ng dalawampung taong gulang na si Aliza Canlas. Wala siyang suot na pang-ibabang takip at iniwang walang buhay sa damuhan, sa lugar na tila sadyang pinili upang mailayo sa mata ng publiko. Sa unang tingin pa lamang, malinaw na hindi ito isang simpleng insidente. Ang katahimikan ng paligid ay tila sumasalamin sa bigat ng krimeng naganap.
Si Aliza ay kilala bilang isang tahimik at masipag na dalaga. Bagong hired siya bilang teller sa isang maliit na bangko sa kanilang bayan, at ayon sa mga nakakakilala sa kanya, wala siyang anumang kinasangkutang kahina-hinalang gawain. Anak siya nina Oscar at Rita Canlas, isang mag-asawang namumuhay nang payak at may maliit na negosyo. Para sa kanila, si Aliza ang sentro ng kanilang mundo at simbolo ng kanilang mga pangarap bilang magulang.
Habang sinisimulan ng mga awtoridad ang imbestigasyon, umaasa ang pamilya Canlas na mabilis na uusad ang hustisya. Ngunit hindi nagtagal, nagsimulang lumutang ang mga detalye na nagdulot ng mas malalim na pangamba. Isa sa mga unang pinangalanang posibleng sangkot ay si Dionisio Esgera, dalawampu’t limang taong gulang at anak ng isang kilalang pamilya sa lugar. Ilang beses umano siyang nakikitang dumadalaw kay Aliza sa bangko kung saan ito nagtatrabaho.
Ayon sa ilang kakilala, matagal nang nagpapakita ng interes si Dionisio kay Aliza, subalit hindi kailanman sinagot ng dalaga ang kanyang panliligaw. Kilala si Aliza bilang isang taong may malinaw na prinsipyo, at hindi siya basta-basta naaakit ng impluwensya o pangalan ng pamilya. Sa kabila nito, hindi naging madali ang pagtanggi para sa isang lalaking sanay na nakukuha ang kanyang nais.
Sa mga unang araw matapos ang krimen, tila normal ang takbo ng imbestigasyon. Ngunit habang lumilipas ang panahon, napansin ng pamilya Canlas ang mga bagay na hindi tugma sa inaasahan. Ang CCTV camera na pinakamalapit sana sa pinangyarihan ng insidente, na maaaring magbigay-linaw sa mga huling oras ni Aliza, ay napag-alamang may nawawalang footage. Sa ibang camera naman, ang mga record sa mismong araw ng insidente ay borado o hindi na ma-access.
Hindi lamang ang mga CCTV ang naging problema. Ang mga blotter entry sa barangay at sa presinto ay biglang nagbago ang detalye. May mga impormasyong nawala, may mga oras na binago, at may mga pangalang hindi na muling binanggit. Ang mga residente na una sanang handang magsalita ay isa-isang umurong. Ang iba ay tumangging magbigay ng pahayag, habang ang ilan ay tuluyang umalis sa lugar.
Habang lumalalim ang katahimikan, unti-unting nabuo ang isang mabigat na hinala. Napag-alaman ng pamilya Canlas na ang kapatid ni Dionisio Esgera ay isang mataas na opisyal ng pulisya sa rehiyon. Mula noon, nagsimulang magdugtong-dugtong ang mga pangyayari sa isipan nina Oscar at Rita. Ang pagkawala ng ebidensya, ang pagbabago ng mga rekord, at ang biglaang pananahimik ng mga saksi ay tila hindi na magkakahiwalay na insidente.
Matapos ang libing ni Aliza, hindi natapos ang sakit ng pamilya. Sa halip, doon pa lamang nagsimula ang mas mabigat na laban. Araw-araw, bumabalik sa kanilang isipan ang tanong kung bakit tila mabagal at walang direksyon ang imbestigasyon. Sa bawat pagpunta ni Oscar sa barangay, sa presinto, at sa opisina ng piskalya, pare-pareho ang sagot na kanyang naririnig: kulang pa raw ang ebidensya at kailangan munang maghintay.
Sa kabila ng paulit-ulit na pagkadismaya, hindi sumuko si Oscar. Ginamit niya ang ipon mula sa kanilang maliit na negosyo upang humanap ng taong handang tumulong nang hindi natitinag ng impluwensya ng makapangyarihan. Dito niya nakilala si Martin Alfonso, isang dating pulis na matagal nang umalis sa serbisyo at ngayo’y nagtatrabaho bilang pribadong imbestigador.
Tinanggap ni Martin ang kaso hindi dahil sa malaking bayad, kundi dahil sa paniniwalang dapat mapanagot ang tunay na may sala. Mula sa simula, malinaw ang kanilang napagkasunduan: ang imbestigasyon ay isasagawa nang tahimik at malayo sa atensyon ng lokal na pulisya. Unti-unting sinimulan ni Martin ang pangangalap ng impormasyon sa paraang hindi umaasa sa opisyal na ulat.
Isa sa mga unang pangalan na lumutang sa kanyang imbestigasyon ay si Antonio Cortes, ang matagal na naging driver ng pamilya Esgera. Ilang araw matapos ang krimen, bigla itong umalis sa Laguna at nanirahan sa Nueva Ecija. Ayon sa mga kapitbahay, iniwan nito ang trabaho nang walang paalam at bihira nang makipag-ugnayan sa mga dating kakilala.
Nang matagpuan ni Martin si Antonio, kapansin-pansin ang takot sa kanyang kilos. Matagal bago ito pumayag na magsalita, ngunit nang maglakas-loob, inilahad niya ang isang salaysay na naging susi sa kaso. Ayon sa kanya, noong araw ng insidente, inaya umano ni Dionisio si Aliza na lumabas, ngunit tumanggi ang dalaga. Bandang hapon, inutusan siyang magmaneho sa rutang dinaraanan ni Aliza pauwi, kasama si Dionisio at ang kaibigan nitong si Mark de la Peña.
Sa salaysay ni Antonio, pilit na isinakay si Aliza sa sasakyan at dinala sa isang abandonadong bodega. Doon naganap ang karahasan na nauwi sa pagkitil ng buhay ng dalaga. Matapos ang krimen, iniwan ang katawan ni Aliza sa isang masukal na lugar. Kinabukasan, binayaran umano si Antonio at pinayuhang umalis kapalit ng pananahimik, kalakip ang banta sa kanyang pamilya.
Kasabay nito, may isa pang mahalagang ebidensya ang nakuha ni Martin. Sa tulong ng isang technician, may ilang segment ng CCTV backup na na-retrieve. Bagama’t hindi buo, sapat ito upang makita ang presensya ni Dionisio sa paligid ng bangko sa araw ng pagkawala ni Aliza. Lumantad din si PO2 Seriano, isang dating pulis, na nagsalaysay ng pressure mula sa mas mataas na opisyal upang baguhin ang mga blotter entry at pahinain ang kaso.
Sa puntong ito, nagsimulang magtagpo ang magkakahiwalay na linya ng kwento. Ang driver na pinatahimik, ang CCTV na binura, ang mga saksi na umurong, at ang kapangyarihang kumilos sa likod ng lahat ay bumuo ng isang malinaw na larawan. Para kina Oscar at Rita, ang bawat detalye ay masakit, ngunit sa unang pagkakataon, may liwanag na sumisilip sa kanilang paghahanap ng hustisya.
Noong 2018, muling inihain ang kaso sa piskalya gamit ang bagong ebidensya. Ngunit kasabay nito ang pagbabalik ng takot. May mga sasakyang paulit-ulit na dumaraan sa kanilang bahay at mga tawag na walang nagsasalita. Isang insidente ng putok ng baril ang nag-iwan ng malalim na trauma, at dito tuluyang napatunayan ang panganib na kanilang kinakaharap.
Sa tulong ng mga awtoridad sa labas ng lokal na hurisdiksyon, isinailalim sa Witness Protection Program sina Oscar, Rita, Antonio, at PO2 Seriano. Inilipat ang kaso sa National Bureau of Investigation para sa mas masusing case buildup. Unti-unting nabuo ang isang matibay na kaso na hindi na madaling balewalain.
Noong Nobyembre 2018, matapos ang halos apat na taong paghihintay, naglabas ang hukuman ng warrant of arrest laban kina Dionisio Esgera at Mark de la Peña. Kasabay nito, sinampahan din ng kaso ang kapatid ni Dionisio na si Ramon Esgera dahil sa obstruction of justice at grave misconduct. Sa kalaunan, napatunayang guilty ang mga pangunahing akusado at hinatulan ng reclusion perpetua, habang si Ramon ay tinanggal sa serbisyo at sinentensiyahan ng pagkakabilanggo.
Para kina Oscar at Rita Canlas, tahimik ang tagumpay. Walang selebrasyon, walang sigawan. Ang hatol ay hindi kailanman makakapagbalik ng kanilang anak, ngunit nagbigay ito ng katiyakang ang katotohanan, gaano man katagal itago, ay may paraan upang lumantad. Ang kaso ni Aliza Canlas ay nananatiling paalala na ang hustisya ay maaaring mabagal, ngunit sa patuloy na paglaban ng mga hindi sumusuko, ito ay maaari ring manaig.
