“Isang gabi, habang inaantok ang buong bahay, nabasa ko sa cellphone ng asawa ko ang plano nila para sa buhay na wala na raw ako.”
Pagsapit ng gabing iyon, halos wala na akong lakas para maupo sa harap ng computer. Ramdam ko ang sakit ng likod ko, parang may humihila sa bawat galaw, mabigat ang ulo ko at ang buong katawan ko ay parang piniga hanggang sa wala nang matira. Pero kailangan ko pa ring mag print ng essay ng anak namin. Kailangan. Walang ibang gagawa kundi ako.
Napabuntong hininga ako nang malalim. Ako na naman. Palagi na lang ako.
Kanina pa dapat iyon na print. Ipinadala na ng anak namin ang file sa ama niya, kay Liam, dahil may colored printer siya sa opisina. Iyon ang napag usapan namin. Siya ang bahalang mag print. Pero gaya ng madalas mangyari, nakalimutan na naman niya. At ngayong gabi, ako na naman ang sasalo.
Matagal nang tulog si Liam. Maaga pa lang ay nakahilata na siya sa kama. Pagod daw siya kahit buong araw lang naman siyang nasa opisina. Sa halip na bumangon at tumulong, ibinigay na lang niya sa akin ang password ng cellphone niya.
“Hanapin mo na lang sa messages,” sabi niya kanina sabay talikod at tulog ulit.
Tahimik kong kinuha ang cellphone. Sanay na ako. Sanay na akong mag adjust. Sanay na akong umintindi.
Habang hinahanap ko ang mensahe ng anak namin, may napansin akong kakaiba. Isang conversation. Isang pangalan na hindi pamilyar. Accountant.
Noong una, hindi ko iyon pinansin. Inisip ko, trabaho lang. Normal. Pero habang tumatagal ang pagbabasa ko, napakunot ang noo ko. Paulit ulit na lumilitaw ang mga salitang manok, tanga, istorbo.
Parang may kumalabit sa dibdib ko. Sino ang tinutukoy nila?
Nag scroll pa ako. Mas mabilis. Mas marahas. Hanggang sa bigla akong napahinto.
Ako.
Ako pala ang tinutukoy nila.
Parang binuhusan ng malamig na tubig ang buong katawan ko. Biglang bumilis ang tibok ng puso ko. Nanlamig ang mga daliri ko. Ang unang pumasok sa isip ko ay gisingin si Liam. Kaladkarin palabas ng kama. Sigawan. Ipronta.
Pero sa mismong sandaling iyon, bumukas ang pinto.
“Nay, na print na po ba yung essay ko?”
Nakatayo sa pinto ang anak namin. Antok na antok, nakapambahay, hawak ang notebook niya. Napapikit ako. Hindi ngayon. Hindi sa harap ng bata.
Pinilit kong ngumiti kahit nanginginig ang labi ko.
“Hindi pa anak. Matulog ka muna. Ipi print ko ‘yan ha.”
Tumango siya at tahimik na bumalik sa kwarto. Nang maisara ang pinto, doon ko lang naramdaman ang bigat. Bumagsak ang mga luha ko. Tahimik. Walang hikbi. Parang pagod na pagod na rin silang umiyak.
Pagod na ako. Sa katawan. Sa isip. Sa buhay.
Wala na akong lakas para makipagtalo ngayong gabi. Kaya imbes na gisingin ang asawa ko, bumalik ako sa pagbabasa ng mga mensahe.
At doon ako tuluyang nadurog.
Ang accountant pala ay kabit ni Liam. Hindi simpleng usapan. Hindi basta lambingan. Pinag uusapan nila ang kalusugan ko. Ang sakit ko. Ang diagnosis na matagal ko nang kinatatakutan.
Binabasa ko ang bawat linya habang nanginginig ang kamay ko. Literal nilang hinihintay kung kailan ako mawawala. Pinaplano na nila ang buhay nila kapag wala na ako.
Nanlalabo ang paningin ko. Tumutulo ang luha sa screen ng cellphone.
Oo, may sakit ako. Oo, mabigat ang sinabi ng mga doktor noon. Alam kong kahit ano pa ang mangyari, magpapatuloy ang mundo. Pero ang hindi ko matanggap ay ang paraan ng paghihintay nila. Parang ako ay isang sagabal na kailangan lang mawala.
Mas masakit pa ang susunod kong nabasa.
Pinag uusapan nila ang mga anak ko.
Ang mga batang pinalaki ko, minahal ko, ipinaglaban ko, para bang wala ring halaga. Para bang problema lang na kailangang ipasa sa iba.
Habang tahimik ang buong bahay, habang mahimbing ang tulog ng asawa at mga anak ko, mag isa akong nakaupo sa harap ng computer. Bitbit ang lihim na gumiba sa natitirang lakas ng puso ko.
Habang patuloy kong binabasa ang mga mensahe, mas lalo kong nakilala ang babaeng nakatago sa pangalang accountant.
Child free siya. Ayaw sa bata. Walang balak mag alaga. Gusto niyang mabuhay para sa sarili niya lang. Walang responsibilidad. Walang ingay. Walang sakripisyo.
At ang mas masakit, sang ayon si Liam.
“Tama ka,” nabasa ko sa mensahe niya. “Napakaraming problema kapag may mga bata. Ang asawa ko ang may gusto niyan.”
Parang may humigpit sa dibdib ko. Halos hindi ako makahinga.
Hindi ko alam ang itsura ng babaeng iyon. Walang litrato. Walang bakas. Pero sa isip ko, malinaw ang larawan. Bata, sariwa, maayos ang ayos. Hindi tulad ko. Pagod. Lupaypay. Unti unting inuubos ng sakit.
Naalala ko ang araw na nalaman ko ang diagnosis.
Ako mismo ang nagmungkahi kay Liam noon.
“Kung kailangan mong magmahal ng iba, humanap ka,” mahina kong sabi habang nanginginig ang boses ko.
Mahigpit niya akong niyakap.
“Hinding hindi kita iiwan,” sabi niya. “Sabay nating haharapin ito.”
Noong mga panahong iyon, humanga ako sa kanya. Minahal ko siya lalo. Akala ko totoo.
Ngayon, malinaw na malinaw. Lahat pala ay kasinungalingan.
Hindi ako halos nakatulog magdamag. Paulit ulit sa isip ko ang tanong.
Ano ang gagawin ko?
Paano ang mga anak ko?
Sa huli, nagpasya ako. Hindi muna ako makikipag away. Tahimik akong magbabago. Mas magiging maingat. Mas magiging mapagmasid.
Hindi iyon napansin ni Liam. Inakala niyang tinanggap ko na ang nalalapit kong katapusan.
Hindi niya alam na kabaliktaran ang nangyayari.
Dahil sa kabila ng lahat, nagpasya akong lumaban.
Kailangan kong mabuhay. Para sa mga anak ko.
Para magawa iyon, kailangan kong sumailalim sa panibagong pagsusuri at posibleng operasyon sa isang mahal na klinika. May pag asa, sabi ng doktor, pero may kapalit na malaking halaga.
Wala akong pera.
Ang buong sahod ko ay napupunta sa pang araw araw na gastusin at sa mga bata. At mula sa mga nabasa kong mensahe, malinaw na malinaw kung saan napupunta ang malaking kita ng asawa ko.
Minsan naisip kong sumuko na lang. Tahimik. Walang laban.
Pero dumating ang tulong mula sa hindi ko inaasahan.
Ang mga magulang ko.
Sa wakas, nakahanap ng buyer ang maliit naming summer house sa probinsya. Ang tanging ari arian na naiwan sa pamilya.
Nang marinig ko iyon, napaiyak ako. Hindi sa lungkot. Kundi sa pag asa.
Sa unang pagkakataon matapos ang mahabang panahon, may tsansa akong mabuhay.
At doon nagsimulang magbago ang lahat.
Dinala ako ng mga magulang ko sa pinakamagandang klinika na kaya nilang hanapin. Tahimik ang lugar, malinis, at may kakaibang pakiramdam ng pag asa na matagal ko nang hindi nararamdaman. Habang naglalakad kami sa mahabang pasilyo, mahigpit kong hawak ang kamay ng nanay ko. Ramdam ko ang kaba niya, ramdam ko rin ang takot ko.
Paulit ulit ang mga pagsusuri. May dugo. May scan. May mga tanong na parang paulit ulit ding bumubutas sa dibdib ko. Sa bawat paghihintay sa labas ng kwarto ng doktor, parang mas bumibigat ang hangin.
Hanggang sa isang araw, pinaupo ako ng doktor sa harap niya. Tahimik. Walang minamadali. Tumingin siya sa akin diretso sa mata.
“May kailangan akong ipaliwanag,” sabi niya.
Parang huminto ang mundo ko. Napahigpit ang hawak ko sa upuan.
“Wala kang cancer.”
Akala ko nagkamali lang ako ng dinig. Napangiti pa siya ng bahagya pero seryoso ang tono.
“Hindi cancer ang kondisyon mo.”
Parang nabingi ako. Napatayo ako bigla.
“Doc, pakiulit po,” nanginginig kong sabi. “Sigurado po ba kayo?”
Tumango siya. Ipinaliwanag ang lahat. May kailangan pa ring maliit na operasyon, planado, hindi delikado. Malayo sa hatol na kamatayan na matagal kong kinakatakutan.
Hindi ko napigilan ang sarili ko. Umiyak ako. Humagulgol. Hindi dahil sa sakit kundi sa sobrang saya. Parang biglang bumalik ang hangin sa baga ko.
Buhay ako.
May pagkakataon pa ako.
Walang boarding school. Walang sapilitang paghihiwalay sa mga anak ko. Walang ibang babae ang magdedesisyon sa buhay nila.
Pero sa gitna ng tuwa, may isang malinaw na pasya akong ginawa.
Turuan muna ng leksyon ang asawa ko.
Bago ang operasyon, kinausap ko si Liam. Mahina ang boses ko, kunwari pagod na pagod. Umupo siya sa gilid ng kama, kunwari nag aalala.
“Kumpirmado na,” sabi ko. “Hindi na raw ako magtatagal.”
Nanlaki ang mata niya sandali. Pero sa ilalim ng lungkot, may bahid ng hindi maitago na ginhawa.
“Wala na bang pag asa?” tanong niya.
Umiling ako. “Ilang araw na lang daw.”
Tahimik siya. Tapos tumango.
“O sige,” sabi niya. “Ano ang gusto mong mangyari?”
“Mag ho hospice na lang ako,” sagot ko. “Ayokong makita ako ng pamilya kong nahihirapan.”
Sandaling natigilan siya. Tapos mahinang sabi, “Kung iyon ang gusto mo.”
At bago pa siya makapagsalita ng iba, mariin kong idinagdag.
“Huwag kang pupunta. Ayokong bumisita ka sa akin.”
Tumango siya. Walang pagtutol. Walang tanong.
Sa gabing iyon, umalis ako ng bahay. Hindi papunta sa kamatayan, kundi sa ospital.
Matapos ang operasyon, dinala ako sa isang sanatorium. Tahimik. May sariwang hangin. May araw araw na therapy. Unti unting bumalik ang lakas ko.
Sa bawat umaga na gumigising ako nang walang sakit, mas lalo kong nararamdaman ang halaga ng buhay.
Pero hindi ko kinalimutan ang isang bagay.
Binabantayan ko pa rin ang mga mensahe.
Kung alam lang sana ni Liam ang malaking pagkakamaling ginawa niya noong ibinigay niya sa akin ang cellphone niya, siguro mas naging maingat siya.
Habang nagpapagaling ako, ang dalawang taong akala nila ay malapit na silang magsimula ng bagong buhay ay abalang abala sa paghahanda sa kamatayan ko.
Pinag uusapan nila ang pag aayos ng apartment. Gagawing walk in closet ang dating kwarto ng anak ko. Bibili ng bagong gamit. Bagong simula raw.
Mas masahol pa, nakahanap na ang babae ng boarding school para sa mga bata. At labis ang pasasalamat ni Liam.
“Anong gagawin ko kung wala ka mahal?” message niya.
Napangiti ako. Isang malamig at mapait na ngiti.
Talaga? bulong ko sa sarili ko.
Habang binabasa ko ang bawat mensahe, tahimik akong nagmamasid. At sa katahimikang iyon, unti unting nabubuo ang hustisya.
Nang maramdaman kong sapat na ang lakas ko, pisikal at emosyonal, alam kong oras na.
Isang araw, nakatanggap ng tawag si Liam mula sa biyenan niya.
“Magbabakasyon kami,” masayang sabi ng nanay ko. “Isasama namin ang mga apo.”
Napangiti si Liam. Hindi para sa mga anak. Para sa sarili niya.
Pagkaalis ng mga bata, agad siyang nag message sa kabit.
“Sa wakas wala nang istorbo.”
Naghanda raw siya ng romantic evening. Siya pa mismo ang sumundo sa babae sakay ng taxi. Parang prinsesa raw na papasok sa bagong tahanan.
Sa sobrang pananabik niya, halos manginig siya nang buksan ang pinto ng apartment.
Binuksan niya ang ilaw.
At doon siya nanigas.
Sa harap ng mesa, kalmadong nakaupo ako. Kasama ang tatay ko. Tahimik. Matatag. Nakangiti.
“Surprise,” sabi ko.
Parang nabunutan ng kaluluwa si Liam. Maputla. Walang masabi.
“Ano ang ibig sabihin nito?” nauutal niyang tanong.
Ang babae ay litong lito. “Sino kayo?”
Tiningnan ko siya mula ulo hanggang paa. At doon ko napagtanto ang lahat.
Hindi ko siya kinaiinggitan.
Hindi ko siya kinatatakutan.
Isa lang siyang bahagi ng kasinungalingan.
Biglang tumunog ang doorbell.
Ako ang nagbukas. Isang delivery rider. May dalang pagkain. Kinuha ko ang mga bag at dinala sa sala.
“Para sa dalawa lang pala,” sabi ko. “Okay lang, paghahatian na lang natin.”
Namutla ang babae.
“Pakikuha nga ng mga plato,” dagdag ko.
Doon niya naintindihan ang lahat.
Sumigaw siya. Nagmura. At tumakbo palabas ng apartment.
Tahimik lang kaming nanood.
Sinubukan pang magsalita ni Liam.
“Norma, pakinggan mo muna ako.”
“Huwag na,” putol ko. “Matagal ko nang alam.”
Huminga ako ng malalim.
“Nakipagkita na ako sa abogado. Mag impake ka na.”
Habang sinasabi ko iyon, ang tatay ko ay tahimik nang nagpapalit ng kandado.
At doon tuluyang gumuho ang mundo ni Liam.
Matapos ang gabing iyon, tatlong araw kaming magkakasama ng mga magulang ko at ng mga anak ko. Lumayo muna kami sa apartment, nagbakasyon sa isang tahimik na lugar na puno ng hangin at liwanag. Kumain kami nang sabay sabay, nagtawanan, nagkuwentuhan. Sa unang pagkakataon matapos ang napakatagal na panahon, hindi ko naramdaman ang bigat sa dibdib ko.
Masakit pa rin. May kirot pa rin. Pero may ginhawa. Ginhawang dala ng katotohanang sa wakas, wala na akong itinatago at wala na akong kinatatakutan.
Nang malaman ng mga anak ko na hindi na uuwi ang ama nila, hindi sila nagulat. Hindi rin sila umiyak. Matagal na raw kasi nilang naramdaman na wala na talaga siya kahit magkasama pa kami sa isang bubong.
“Okay lang po kami, Nay,” sabi ng panganay ko habang mahigpit akong niyayakap. “Ikaw lang sapat na.”
Halos doon na naman ako umiyak.
Nanatili ako sa apartment kasama ang mga bata. Si Liam ay napilitang maghanap ng marerentahan at magbayad ng sustento. Nang malaman iyon ng babae, iniwan siya agad. Bigla na lang siyang naglaho sa buhay ni Liam na parang bula.
Naiwan siyang mag isa.
Sa galit at pagkabigo, sinisi niya ako.
“Niloko mo ako,” sigaw niya sa isang tawag. “Sinira mo ang pamilya natin.”
Tahimik akong nakinig.
“Na stress lang ako dahil sa sakit mo,” dagdag pa niya. “Hindi naman pala totoo.”
Hindi na ako sumagot. Wala na akong kailangang patunayan.
Sa huli, sa isip ni Liam, lahat ay may kasalanan maliban sa kanya.
Lumipas ang mga buwan.
Unti unti akong gumaling. Bumalik ang lakas ng katawan ko. Mas bumalik ang tiwala ko sa sarili ko. Hindi na ako ang babaeng laging nauuna ang iba bago ang sarili.
Tuwing umaga, sabay sabay kaming nag aalmusal ng mga anak ko. May tawanan. May kwento. May yakapan.
Hindi perpekto ang buhay. May mga gabing bumabalik ang alaala. May mga sandaling bigla na lang akong mapapaiyak. Pero ngayon, alam ko na ang isang mahalagang bagay.
Mas mabuting mag isa kaysa kasama ang taong unti unting pumapatay sa iyo.
Si Liam, sa kabilang banda, ay nanatiling mag isa. Lumipas ang mga araw na puno ng galit at pagsisi sa mundo. Isang gabi, nakaupo siya sa inuupahang kwarto, nakatitig sa kawalan.
“Paano pa ako magtitiwala sa mga babae?” bulong niya.
Walang sumagot.
Ilang buwan pa ang lumipas nang dumating ang balitang hindi ko inaasahan pero alam kong darating.
Namatay si Liam.
Isang tawag lang mula sa isang dating kakilala. Walang drama. Walang paalam. Walang huling salita.
Naupo ako sa gilid ng kama hawak ang cellphone. Hindi ako umiyak. Hindi rin ako nanginig. Parang matagal nang napagod ang puso ko para sa kanya.
Tinipon ko ang mga anak ko sa sala.
“Wala na ang papa niyo,” mahinahon kong sabi.
Tahimik sila. May lungkot. Pero walang pagwawala.
Niyakap ko sila nang mahigpit.
Sa burol, tahimik lang ako. Walang galit. Walang luha. Isang yugto lang ng buhay ang tuluyang nagsara.
At doon nagsimula ang bagong katahimikan sa amin.
Lumipas ang mga taon. Lumaki ang mga bata. Naging mas matapang. Mas buo.
At sa isang simpleng araw sa paaralan, may nakilala akong lalaki. Tahimik. Maayos magsalita. Walang drama.
Hindi niya ako hinabol. Hindi niya ako pinilit. Nandiyan lang siya.
At doon ko natutunan na ang pag ibig ay hindi laging apoy. Minsan ito ay ilaw. Tahimik pero malinaw.
Hindi ko hinanap ang pag ibig.
Natagpuan ko ito nang handa na akong mabuhay.
At ngayon, habang pinapanood ko ang mga anak ko na tumatawa sa sala, alam kong tama ang pinili ko.
Hindi ako nabuhay para sa paghihiganti.
Nabuhay ako para sa katotohanan.
At iyon ang pinakamalakas na tagumpay.
