Ako si Boboy.
Ngayon, habang nakaupo ako sa loob ng cockpit ng eroplanong ako mismo ang magpapalipad, malinaw na malinaw pa rin sa alaala ko ang huling gabing iyon sa baryong Maligaya. Ang amoy ng alikabok. Ang init ng dapithapon. At ang nanginginig na kamay ng ate kong si Jessica habang iniaabot niya ako sa mundong hindi niya kailanman napasok.
Hawak ko pa rin noon ang lumang sako ng harina na ginawang bag. Iyon lang ang dala ko. Ilang pirasong damit. Isang lumang aklat tungkol sa mga bituin. At isang pangakong mas mabigat pa sa anumang bagahe.
“Boboy…”
Mahina ang tawag ng ate ko. Parang ayaw niyang marinig ng hangin ang pangalan ko, baka raw maagaw pa ako nito.
Huminto ako sa tabi ng itim na SUV. Nakabukas ang pinto. Sa loob, malamig. Tahimik. Amoy bago. Isang mundong kabaligtaran ng kubo naming amoy usok at ulan. Ngunit hindi ko agad pinasok ang paa ko.
Lumingon ako.
Nakatayo si ate Jessica sa likod ko. Nakangiti siya, pero ang mga mata niya… punô ng luha. Hindi siya humahagulhol. Hindi siya sumisigaw. Mas masakit pala kapag tahimik ang sakit.
“Ate…”
Isang salita lang ang lumabas sa bibig ko. Pero sapat na iyon para mabasag ang matigas niyang loob.
Lumapit siya at muling inayos ang kuwintas kong kahoy na siya mismo ang gumawa.
“Dalhin mo ’yan palagi,” sabi niya. “Para kahit nasaan ka, alam mong may naghihintay sa’yo.”
Gusto kong sabihin sa kanya na babalik ako agad. Na hindi ako magtatagal. Na hindi niya kailangang mag-isa. Pero bata pa ako noon. Wala pa akong sapat na salita para ipaliwanag ang sakit ng pag-alis.
Kaya yumakap na lang ako.
Mahigpit. Para bang kung hindi ako bibitaw, hindi uusad ang oras.
Ngunit ang oras… wala siyang pakialam sa pangako ng mga bata.
Hinila ako ng dahan-dahan ni Donya Elena.
“Halika na, iho,” malumanay niyang sabi. “Babalik ka. Pangako.”
Hindi ko alam kung kanino ako mas naniwala noon. Sa kanya ba… o sa sarili kong desperadong paniniwala.
Pumasok ako sa sasakyan.
Isinara ang pinto.
At sa unang pagkakataon sa buhay ko, naiwan si ate Jessica sa kabilang panig ng salamin.
Habang umaandar ang SUV palayo sa baryo, nakita ko siya sa likuran—lumiit nang lumiit—hanggang sa tuluyan na siyang lamunin ng alikabok ng kalsada.
Doon ko unang naramdaman ang tunay na kahulugan ng sakripisyo.
Lumipas ang mga taon.
Mula sa batang halos walang tsinelas, naging estudyanteng may uniporme. Mula sa librong hinugot sa basurahan, naging makapal na manual ng aviation. Araw at gabi akong nag-aral. Hindi dahil gusto ko lang… kundi dahil may isang babaeng nagdurusa para doon.
Sa bawat pagsusulit, naiisip ko ang likod niyang puno ng kalyo.
Sa bawat bagsak na marka, naririnig ko ang boses niya.
“Bangon lang, Boboy.”
Hanggang sa dumating ang araw na isinuot ko ang unang uniporme ng piloto.
Habang pinapalakpakan ako ng mga tao, isang mukha lang ang hinanap ng mga mata ko.
Si ate Jessica.
Ngunit wala siya roon.
At doon nagsimulang sumikip ang dibdib ko sa kaba.
Hindi siya sumasagot sa tawag.
Hindi rin sa sulat.
Walang balita.
Hanggang isang araw, matapos ang isang international flight, may iniabot sa akin ang isang empleyado sa opisina.
Isang sobre.
Kupas. May mantsa ng tubig. At sa sulat-kamay na pamilyar na pamilyar sa akin, iisang pangalan ang nakasulat.
Boboy.
Nang buksan ko iyon, hindi ko inasahan ang laman.
At doon…
doon talaga ako napaupo sa sahig.
At napaiyak.
“Boboy, handa ka na ba?” mahinang tanong ni Donya Elena habang nakabukas ang pinto ng SUV.
Tumango ako, kahit ang totoo, parang may humihila pababa sa dibdib ko. Hawak ko ang sako na naglalaman ng iilang damit ko, isang pares ng tsinelas, at ang lumang libro tungkol sa mga bituin na hindi ko kailanman binitiwan. Ngunit ang pinakamabigat na bitbit ko ay ang titig ni ate Jessica na pilit nakangiti kahit nanginginig ang labi.
Lumapit siya sa akin at inayos ang laylayan ng aking kupas na polo.
“Makinig ka sa akin, Boboy,” bulong niya. “Huwag kang mahihiyang mangarap nang mataas. Kapag nahirapan ka, isipin mo lang na nandito ako, naghihintay.”
“Ate…” nanginginig kong tawag. “Babalik ako. Pangako. Hindi kita kakalimutan kahit kailan.”
Hinawakan niya ang pisngi ko, saka tumango. “Alam ko.”
Isang huling yakap. Mahigpit. Mahaba. Parang gustong ipunin ng aming mga bisig ang lahat ng panahong mawawala sa amin. Nang bumitaw siya, pakiramdam ko ay may piraso ng puso kong naiwan sa ilalim ng punong mangga.
Sumakay ako sa sasakyan. Sa bintana, nakita ko si ate Jessica na palayo nang palayo habang umaandar ang SUV. Hindi siya kumakaway. Nakapirmi lang siya roon, matatag, kahit alam kong sa oras na mawala ako sa paningin, doon siya tuluyang iiyak.
Habang tinatahak namin ang daan palabas ng baryo, doon ko unang naramdaman ang totoong bigat ng pangarap.
Ang Maynila ay parang ibang planeta para sa isang batang galing sa dulo ng baryong Maligaya. Matataas na gusali, ilaw na hindi namamatay kahit gabi, at mga kalsadang hindi natutulog. Sa unang gabi ko sa bahay nina Don Roberto, halos hindi ako makatulog. Malambot ang kama. May sariling kwarto ako. May bentilador. May pagkain sa mesa.
Ngunit sa gitna ng kaginhawaan, hinahanap-hanap ko ang tunog ng kuliglig at ang sipol ng hangin sa siwang ng aming kubo.
“Ayos ka lang ba?” tanong ni Donya Elena isang gabi nang mapansin niyang hindi ko nauubos ang pagkain.
“Opo,” sagot ko. “Nasanay lang po siguro akong kaunti.”
Ngumiti siya at hindi na nagtanong pa.
Mabilis ang takbo ng mga taon. Natuto akong mag-adjust, matuto, at mangarap nang mas malaki pa kaysa dati. Sa paaralan, ako ang laging unang dumarating at huling umuuwi. Sa tuwing napapagod ako, naiisip ko ang mga kamay ni ate Jessica na puno ng kalyo.
“Para sa’yo ‘to, ate,” bulong ko sa bawat gabing nag-aaral ako hanggang madaling-araw.
Nang una akong makasakay sa maliit na eroplano bilang trainee, nanginginig ang tuhod ko. Ngunit nang umangat ito sa himpapawid at lumiit ang mundo sa ibaba, napaluha ako.
“Ate,” sabi ko sa sarili ko, “lumilipad na ako.”
Taon ang lumipas. Naging ganap akong piloto. May uniporme na ako, may pakpak sa dibdib, at may pangalang iginagalang. Ngunit sa bawat palakpak na natatanggap ko, iisa lang ang mukha na hinahanap ng mga mata ko.
Isang araw, matapos ang isang matagumpay na flight, lumapit sa akin si Don Roberto.
“Panahon na,” sabi niya. “Bumalik ka na.”
Bumalik ako sa baryong Maligaya sakay ng eroplano, ngunit ang puso ko ay parang batang muling uuwi sa kubo. Pagdating ko, hinanap ko ang punong mangga sa gilid ng barangay hall. Nandoon pa rin ito. Matatag. Saksi ng isang pangakong binitiwan ng dalawang ulila.
“At… ate?” mahina kong tawag.
Mula sa di kalayuan, may isang babaeng lumingon. Payat, may bahid ng panahon ang mukha, ngunit ang mga mata—ang mga matang iyon—ay hindi ko kailanman makakalimutan.
“Boboy?” pabulong niyang sabi, parang takot na baka panaginip lang ako.
Hindi na ako nakapagsalita. Tumakbo lang ako at niyakap siya ng mahigpit, ngayon ako na ang nagiging sandalan.
“Ate,” umiiyak kong sabi, “hindi ka na magtatrabaho. Ako na.”
Humagulgol siya sa balikat ko, at sa unang pagkakataon, naramdaman kong nabayaran ko kahit kaunti ang lahat ng sakripisyong ibinigay niya.
Sa ilalim ng punong mangga, natupad ang pangako. Ang batang minsang nagugutom ay natutong lumipad. At ang ate na nagsakripisyo ng lahat, sa wakas, ay hindi na nag-iisa.
Ang pakpak ng sakripisyo ay hindi lamang nagdala sa akin sa langit. Ibinaba rin ako pabalik sa pinanggalingan ko, dala ang tagumpay na para sa aming dalawa.
Pagkaraan ng yakap na iyon sa ilalim ng punong mangga, parang may unti-unting gumaling sa loob ko na sugat na matagal ko nang bitbit. Ngunit doon ko rin napansin kung gaano kapayat si ate Jessica, kung gaano kalalim ang mga guhit ng panahon sa kanyang mukha. Ang mga kamay niyang minsang nagdala ng lahat ng bigat ng mundo ay nanginginig habang mahigpit pa ring nakakapit sa akin, tila natatakot na baka mawala akong muli.
“Ate, umuwi na tayo,” sabi ko habang hawak ang kanyang balikat.
Umiling siya, may pilit na ngiti. “Wala na tayong uuwian, Boboy. Bumigay na ang kubo noong isang bagyo.”
Parang may humigpit sa dibdib ko. Ang kubong naging saksi ng lahat ng pangarap at luha namin ay wala na. Ngunit bago pa ako makapagsalita, hinawakan niya ang kamay ko.
“Pero ayos lang,” dagdag niya. “Ang mahalaga, nandito ka.”
Hindi ko napigilan ang luha ko. Doon ko lubos na naunawaan na kahit gaano kalayo ang narating ko, may mga bagay na hindi na kayang ibalik ng panahon.
Kinabukasan, dinala ko si ate Jessica sa lungsod. Sa unang pagkakataon, siya naman ang nakasakay sa sasakyan na nangingiming tumingin sa bintana. Tahimik lang siya, parang batang natutong mangarap muli.
“Boboy,” mahinang sabi niya habang binabaybay namin ang kalsada, “totoo ba talaga ‘to? Hindi ba ako istorbo sa buhay mo?”
Tumigil ako sa pagmamaneho at hinarap siya. “Ate, ikaw ang dahilan kung bakit may buhay akong maipagmamalaki. Kung may lugar ang kahit sino sa mundo ko, ikaw ‘yon.”
Napayuko siya at muling umiyak, ngunit sa pagkakataong ito, alam kong hindi na ito luha ng pangungulila kundi ng paggaan.
Lumipas ang mga buwan. Unti-unting natuto si ate Jessica na magpahinga. Natuto siyang gumising nang hindi nagmamadali, kumain nang hindi nagtitipid, at matulog nang hindi iniisip ang bukas. Madalas ko siyang makita sa balkonahe tuwing hapon, tahimik na pinagmamasdan ang langit.
“Ang laki pala ng mundo,” minsan niyang sabi. “Dati, akala ko hanggang doon lang sa niyugan ang abot ng buhay ko.”
Ngumiti ako. “At hindi pa tapos ‘yan, ate.”
Isang araw, isinama ko siya sa airport. Pinagmasdan niya ang mga eroplanong nagliliparan, at sa bawat pag-angat ng isa, tila may bahagyang ningning sa kanyang mga mata.
“Isa diyan ang minamaneho mo,” sabi niya, puno ng pagmamalaki.
“Opo,” sagot ko. “At bawat lipad ko, ikaw ang dala ko.”
Tahimik siyang tumango. Walang kailangang idagdag. Sapat na ang mga taon ng sakripisyo para magsalita para sa amin.
Sa mga gabing magkatabi kaming kumakain, madalas naming pag-usapan ang baryong Maligaya, ang gasera, ang iisang tinapay na hinahati namin noon. Hindi na iyon kwento ng sakit kundi paalala kung gaano kalayo ang narating namin dahil sa pagmamahal.
Ngayon, tuwing tumitingin ako sa langit mula sa cockpit, hindi na lang ako nangangarap para sa sarili ko. Lumilipad ako para sa batang minsang natulog sa gutom at para sa ate na piniling masaktan para lang ako’y umangat.
