“Akala ko ang bagong taon ay simula ng pag-asa. Hindi ko alam na sa gabing iyon, mababasag hindi lang ang larawan ng tatay ko, kundi pati ang buong buhay na akala ko ay ligtas.”
Bisperas ng bagong taon noon, at ang buong bahay ay abala sa paghahanda para sa media notse. Ang bawat sulok ng mansyon ay puno ng ilaw, tawanan, at amoy ng mga pagkaing pinaghirapan kong ihanda mula umaga hanggang gabi. Ako ang huling natulog. Bilang manugang na may bansag na hindi magkaanak, sanay na akong kumilos na parang may kasalanan. Kailangan kong patunayan na may silbi pa rin ako sa pamilyang ito kahit hindi ko sila mabigyan ng apo.
Napapikit lang ako saglit sa sofa sa sala. Sobrang bigat ng katawan ko, parang hinihila pababa ng pagod at lungkot na matagal ko nang kinikimkim. Hindi ko namalayang nakatulog na pala ako.
Biglang tumunog ang orasan sa dingding.
Isa.
Dalawa.
Tatlo.
Alas tres na ng madaling araw ng Enero uno.
Kasabay noon ay isang malakas at matalim na ingay ang bumasag sa katahimikan ng gabi. Para akong binuhusan ng malamig na tubig. Napabalikwas ako ng bangon, humahabol ang hininga, kumakabog ang dibdib ko na parang gustong lumabas sa dibdib ko.
“Ano ‘yon?” bulong ko sa sarili ko.
Mabilis akong tumayo, nanginginig ang tuhod habang hinahanap ng mga mata ko ang pinanggalingan ng tunog. Madilim ang paligid, tanging dim light lang ang nakabukas. Tumama ang liwanag sa cabinet kung saan ko pansamantalang inilagay ang litrato ni tatay. Doon ko siya inilagay para mas madali ko siyang madalasan ngayong bagong taon.
Nanlamig ang buong katawan ko.
Ang frame na gawa sa pulang kahoy ay nakataob sa sahig.
Basag-basag ang salamin, kalat-kalat ang mga bubog na kumikislap sa liwanag. Parang may humigpit sa dibdib ko. Nanghina ang mga tuhod ko at muntik na akong maupo sa sahig.
Dahan-dahan akong lumapit at dinampot ang litrato. Nanginginig ang mga daliri ko habang hinahaplos ko ang maamong mukha ni tatay sa larawan. Hindi ko namalayang may tumusok na pala sa balat ko. Dumugo ang daliri ko pero wala akong naramdamang sakit.
Ang kaba sa loob ko ay mas masakit pa kaysa sa sugat.
Parang may malamig na hangin na pumasok sa mga siwang ng bintana at dumiretso sa mga buto ko. Naalala ko ang sabi ng matatanda. Kapag kusa raw nahulog at nabasag ang litrato ng yumao, may masamang pangitain. May gustong ipahiwatig ang patay. May malaking mangyayari.
“Hindi…” pabulong kong sabi habang niyayakap ang litrato. “Huwag naman po, tatay.”
Nagbabadyang pumatak ang luha ko.
Naalala ko bigla ang asawa ko. Kinapa ko ang tabi ko. Wala siya. Mula sa sofa hanggang sa kama sa second floor, wala ang bakas ni Mark. Malamig na ang unan at kumot. Ibig sabihin, matagal na siyang wala sa higaan.
“Saan ka pumunta?” tanong ko sa sarili ko, pilit pinapakalma ang dibdib ko.
Pinunasan ko ang luha ko at naglakad palabas ng kwarto. Ang malawak na mansyon ay balot ng dilim. Tahimik masyado. Tanging huni lang ng hangin sa labas ang maririnig. Bawat hakbang ko ay parang may kasamang kaba.
Pagdaan ko sa kwarto ng biyenan ko sa first floor, may narinig akong nagbubulungan.
Bahagyang nakabukas ang pinto.
May manipis na liwanag na lumalabas.
Akmang kakatok na sana ako, pero napatigil ang kamay ko sa ere nang marinig ko ang boses ni Donya Feliza. Kahit pabulong, punong-puno ng galit at diin ang bawat salita niya.
“Ano bang kinakatakutan mo? Si Elena?” malamig niyang sabi. “Dalawang taon na niyang iniinom yung special milk na tinitimpla ko para sa kanya.”
Nanigas ako sa kinatatayuan ko.
“Sinabi ng private doctor ko, lumiit na ang matris niya na parang tuyong pasas,” patuloy niya. “Kahit sinong santo pa ang tawagin niya, hindi na siya magbubuntis.”
Para akong binuhusan ng kumukulong tubig.
Ang gatas.
Yung mainit at mabangong almond milk na gabi-gabing dinadala niya sa kwarto ko.
“Inumin mo ‘to, iha,” madalas niyang sabihin na may ngiti. “Para gumanda ang kutis mo at bigyan mo na ako agad ng apo.”
Lason pala iyon.
Lason na dahan-dahang ninakaw ang karapatan kong maging isang ina.
Narinig ko ang boses ni Mark, nanginginig at nauutal.
“Pero mama… natatakot pa rin ako. Kakamatay lang ng tatay niya last year. Paano kung maghinala siya? Tapos ngayon itong tungkol sa pagbubuntis niya…”
Agad siyang sinopla ni Donya Feliza.
“Ang pagkamatay ng matandang iyon ay tadhana,” malamig niyang sagot. “Gaya ng pagiging baog ng asawa mo. Malas lang talaga siya. Huwag kang duwag.”
Napatakip ako ng bibig para hindi mapahikbi.
“Ayusin mo na ang pagsundo kay Si,” dagdag niya. “Limang taon na yung bata. Matalino at aktibo. Manang-mana sa pamilya natin. Ang tagapagmana ng mga Santos ay hindi pwedeng palakihin ng kabit habambuhay.”
Parang gumuho ang lupa sa ilalim ng paa ko.
Bata.
Limang taon.
Ibig sabihin, bago pa kami ikasal, may anak na siya sa labas.
“Kapag napapirma na natin si Elena sa paglilipat ng mga lupa at ari-arian,” narinig kong sabi ni Donya Feliza, “palalayasin na natin siya.”
Doon ako tuluyang nanghina.
Tinakpan ko ang bibig ko habang tumutulo ang luha sa kamay kong may dugo pa. Ang lalaking nagsabing mahal niya ako, ang lalaking nangakong sasamahan ako sa pagpapagamot, ay isang sinungaling. Isang kasabwat sa sariling ina para wasakin ako.
Gusto kong pumasok. Gusto kong sumigaw. Gusto kong ilantad ang mga demonyong nakatago sa likod ng mga banal na mukha nila.
Pero pinigilan ako ng natitirang katinuan ko.
Kung gumawa ako ng eskandalo ngayon, wala akong mapapala kundi kapahamakan.
Naalala ko ang biglaang pagkamatay ni tatay noong isang taon.
Posible kaya?
Isang matinding takot ang gumapang sa dibdib ko.
Hindi na ako pwedeng manatili sa bahay na ito kahit isang segundo pa.
Ito ay hindi tahanan.
Ito ay lungga ng mga demonyo.
Mabilis akong bumalik sa kwarto, kinuha ang bag ko, isinilid ang wallet, mga papeles, at ilang damit. Hindi ako nagdala ng maleta. Takot akong marinig ang ingay nito.
Bago ako umalis, tiningnan ko sa huling pagkakataon ang kwarto naming minsan ay puno ng pangarap.
Tapos tumalikod ako.
Dahan-dahan akong bumaba ng hagdan, parang pusa ang bawat hakbang. Mula sa siwang ng pinto ng biyenan ko, naririnig ko pa rin ang usapan nila tungkol sa paghahati ng yaman ko.
Hinigpitan ko ang hawak sa bag ko.
“Hindi ko hahayaan,” bulong ko sa sarili ko. “Sisingilin ko kayo.”
Binuksan ko ang main door.
Ang malamig na hangin ng madaling araw ng bagong taon ay sumampal sa mukha ko.
At doon nagsimula ang pagtakas ko.
Kung gusto mo, isusulat ko ang kasunod na bahagi.
“Akala ko tapos na ang sakit noong gabing tumakas ako. Hindi ko alam na ang pag-alis ko ang magbubukas ng mas madilim na lihim na matagal nang ibinaon.”
Hindi ako lumingon habang naglalakad palayo sa mansyon. Bawat hakbang ko ay parang may humihila sa likod ko, pero mas malakas ang takot kaysa sa pag-aalinlangan. Sumakay ako sa unang taxi na dumaan, kahit hindi ko alam kung saan ako pupunta.
“Miss, saan?” tanong ng drayber.
“Sa pinakamalapit na hotel,” sagot ko, paos ang boses.
Sa loob ng taxi, tuloy-tuloy ang pagtulo ng luha ko. Hindi ko alam kung paano ko haharapin ang mundo matapos ang lahat ng narinig ko. Ang katawan ko ay nanginginig, hindi dahil sa lamig, kundi dahil sa galit at sakit na sabay-sabay na sumabog sa dibdib ko.
Pagdating sa maliit na hotel, halos gumapang na lang ako papasok ng kwarto. Pagkasara ko ng pinto, doon ako bumigay. Napaupo ako sa sahig, yakap ang sarili ko, humahagulgol na parang batang nawalan ng magulang.
“Tatay…” pabulong kong sabi. “Ano pong ginawa nila sa’yo?”
Sa unang pagkakataon, hindi lang lungkot ang naramdaman ko. May hinala. May galit. May tanong na ayaw akong patulugin.
Kinabukasan, pinilit kong magpakatatag. Tinawagan ko ang tanging taong pinagkakatiwalaan ko, ang matalik na kaibigan ni tatay na si Mang Arturo. Siya ang abogado ng pamilya bago pa man ako ikasal.
“Elena?” gulat niyang sagot sa telepono. “Bakit nanginginig ang boses mo?”
“Kailangan ko po kayong makita,” sabi ko. “Ngayon na po.”
Hindi siya nagtanong. Parang alam na niya.
Sa maliit niyang opisina, ikinuwento ko ang lahat. Ang gatas. Ang bata. Ang plano nilang palayasin ako. Habang nagsasalita ako, tahimik lang siyang nakikinig, nakakunot ang noo, mahigpit ang hawak sa ballpen.
“May matagal na akong pinaghihinalaan,” sabi niya sa wakas. “Pero wala akong ebidensya noon.”
“Anong pinaghihinalaan?” tanong ko.
“Ang pagkamatay ng tatay mo,” sagot niya diretso. “Hindi natural ang mga findings. May ilang dokumentong biglang nawala sa ospital.”
Parang may sumabog sa ulo ko.
“Hindi po ba atake sa puso?” nanginginig kong tanong.
“Yun ang sinabi nila,” sagot niya. “Pero may pirma ang asawa mo sa ilang papeles na hindi niya dapat pinirmahan.”
Napahawak ako sa dibdib ko. “Ibig sabihin…”
“May posibilidad,” putol niya, “na sinadya.”
Tahimik kaming dalawa. Ramdam ko ang bigat ng katotohanang unti-unting lumilitaw. Ang mansyon na tinirhan ko, ang pamilyang tinuring kong sarili, ay maaaring pumatay sa ama ko.
“Anong gagawin ko?” tanong ko, halos wala nang boses.
Ngumiti si Mang Arturo, pero malamig ang ngiti. “Lalaban tayo.”
Mula noon, nagsimula ang buhay kong parang ibang tao na. Nagpalit ako ng tirahan. Nagpalit ng numero. Tinuruan akong mag-ingat sa bawat kilos ko. Araw-araw, may bagong dokumentong lumalabas. Mga papeles ng lupa na pilit nilang inilipat sa pangalan ni Mark habang buhay pa si tatay.
Isang gabi, may kumatok sa inuupahan kong apartment.
Sabay huminto ang puso ko.
“Sino ‘yan?” tanong ko, hawak ang cellphone na handang tumawag ng pulis.
“Si Mark,” sagot ng boses sa labas. “Mag-usap tayo.”
Nanlambot ang tuhod ko, pero pinilit kong tumayo. Binuksan ko ang pinto nang bahagya.
“Ano’ng kailangan mo?” malamig kong tanong.
Namumutla siya. Hindi yung Mark na mayabang at palaging kampante. “Umalis ka nang walang paalam,” sabi niya. “Nag-aalala ako.”
“Nag-aalala?” napatawa ako, mapait. “Matapos ninyong lasunin ang katawan ko?”
Nanlaki ang mata niya. “Narinig mo…”
“Oo,” sagot ko. “Lahat.”
Tahimik siya. Parang bata na nahuling nagnakaw.
“Elena,” mahina niyang sabi. “Hindi ko ginusto ‘to.”
“Pero hinayaan mo,” sagot ko. “At pinirmahan mo.”
Bigla siyang lumuhod sa harap ko. “Patawarin mo ako.”
“Hindi ako diyos,” sagot ko. “At hindi ka kawawa.”
Tumayo siya, galit na biglang pumalit sa awa. “Kung hindi ka babalik, mawawala sa’yo lahat.”
Ngumiti ako. “Matagal ko nang nawala ang lahat. Ngayon, kayo naman.”
Isinara ko ang pinto sa mukha niya.
Pagkalipas ng ilang buwan, nagsimulang gumulong ang kaso. Lumabas sa balita ang anomalya sa negosyo ng pamilya Santos. Ang ilegal na paglipat ng lupa. Ang batang tagapagmana sa labas. Ang biglaang pagbagsak ng imperyong akala nila ay hindi matitinag.
Nang tuluyang makulong si Donya Feliza at maimbestigahan si Mark, bumalik ako sa puntod ni tatay.
“Tapos na po,” sabi ko habang nililinis ang lapida niya. “Hindi man agad, pero natuto na po akong lumaban.”
Huminga ako nang malalim.
Hindi ko alam kung ano ang naghihintay sa akin bukas. Pero alam ko na ngayon ang halaga ko. Hindi ako baog. Hindi ako malas. Isa akong babaeng muntik nang sirain, pero piniling bumangon.
At sa bawat bagong umaga, pinapaalala ko sa sarili ko na ang tunay na hustisya, dumarating sa mga marunong maghintay at hindi sumusuko.
