Sa gitna ng mainit na usapin ukol sa korapsyon at mga imbestigasyon sa pamahalaan, isang tanong ang pilit na gumugulo sa isipan ng maraming Pilipino ngayon: Nasaan si Ombudsman Samuel “Boying” Remulla? Ang katanungang ito ay hindi lamang simpleng paghahanap sa isang opisyal, kundi isang repleksyon ng pagkauhaw ng publiko sa katotohanan at transparency, lalo na sa panahong ang bansa ay humaharap sa malalaking isyu tulad ng flood control projects.
Nitong mga nakaraang araw, kumalat ang mga bali-balita sa social media at iba’t ibang platform na diumano ay isinugod sa ospital ang Ombudsman at may iniindang malubhang karamdaman. Ang ganitong uri ng balita, totoo man o hindi, ay mabilis na lumikha ng ingay at espekulasyon. Kilala si Boying Remulla bilang isang masigasig at aktibong opisyal na madalas humarap sa media, kaya naman ang kanyang biglaang “pananahimik” ay tila nakakabingi para sa mga nakasanayan ang kanyang presensya.
Upang pasinungalingan ang mga kumakalat na “fake news,” agad na nagsalita ang kanyang kapatid, si Department of Justice Secretary Jesus Crispin “Boying” Remulla (sa video ay tinukoy bilang kapatid na si Sec. Jonvic Remulla ang nagbigay ng pahayag). Mariing itinanggi ng kalihim na may sakit ang Ombudsman. Sa katunayan, ayon sa pahayag, katatapos lamang daw nitong maglaro ng golf at kasalukuyang naghahapunan kasama ang pamilya. Idinagdag pa na mag-aalmusal sila nang sabay kinabukasan. Isang napaka-normal na tagpo para sa isang taong “buhay na buhay” at malayo sa inilalarawan ng mga tsismis sa online world.
Sumuporta rin sa pahayag na ito ang Office of the Ombudsman sa pamamagitan ni Assistant Ombudsman Miko Clavano. Sa isang panayam sa radyo, nilinaw ni Clavano na walang katotohanan ang mga ulat na na-ospital ang kanyang boss. Para bigyang-diin ang pagiging normal ng sitwasyon, ibinahagi pa niya na ang Ombudsman ay kumain ng masustansyang “sinigang” para sa almusal. Ang mensahe ay malinaw: Huwag maniwala sa fake news, maayos ang kalagayan ng Ombudsman, at tuloy ang trabaho ng ahensya.
Gayunpaman, sa kabila ng mga opisyal na pahayag na ito, tila hindi pa rin ganap na kumbinsido ang publiko, lalo na ang mga netizens na masugid na sumusubaybay sa mga kaganapan. Bakit nga ba? Ang sagot ay nakaugat sa “evidence-based” na mentalidad ng mga tao sa panahon ng social media. “To see is to believe,” ika nga nila.
Isang retiradong heneral at maraming komentarista ang nagbigay ng suhestiyon na sa tingin ng marami ay lohikal at madaling gawin: Kung talagang maayos ang lagay ni Ombudsman Remulla, bakit hindi siya magpakita kahit sa isang maikling video? Hindi kailangan ng mahabang press conference o formal interview. Isang 10 hanggang 15 segundong video clip na siya ay nagsasalita, bumabati, o kahit kumakain ng sinigang na nabanggit, ay sapat na para matapos ang lahat ng haka-haka.
Ang argumento ng mga nagdududa ay simple: Si Boying Remulla ay kilala sa kanyang “media visibility.” Mahilig siyang magpa-presscon at magsalita sa publiko. Ang biglaang pag-asa sa mga tagapagsalita at kapatid para lang sabihing siya ay okay ay taliwas sa kanyang nakagawiang karakter. Ito ang nagpapalala sa hinala ng taong-bayan. Sabi nga ng isang obserbasyon, “Mas maniniwala kami kung siya mismo ang magsasabi.” Sa panahon ngayon na talamak ang deepfakes at manipulasyon, ang personal na pagpapakita—kahit sa video—ang pinakamatibay na resibo.
Ang konteksto ng paghahanap na ito ay hindi lamang dahil sa kanyang kalusugan. Mas malalim ang dahilan kung bakit hinahanap ng bayan ang kanilang Ombudsman. Kasalukuyang nasa gitna ng imbestigasyon ang Office of the Ombudsman tungkol sa bilyon-bilyong pisong flood control projects at ang tinatawag na “Cabral Files” na may kaugnayan sa yumaong DPWH Undersecretary na si Catalina Cabral.
Ang mga dokumentong ito ay sinasabing naglalaman ng mga “insertions” o mga proyektong isiningit na kailangang busisiing mabuti kung naipatupad ba nang tama o naging “ghost projects” lamang. Nilinaw naman ng kampo ng Ombudsman na ang pagkakaroon ng insertion ay hindi automatikong ilegal, ngunit nagiging kriminal ito kung may halong panloloko at maling paggamit ng pondo. Sa ganitong kaselang panahon kung saan ang bawat piso ng bayan ay binabantayan, ang papel ng Ombudsman ay napakahalaga. Siya ang inaasahang magiging tinig ng katarungan at tagapag-usig ng mga tiwali.
Kaya naman, ang kanyang physical absence ay nagkakaroon ng negatibong interpretasyon. Iniisip ng ilan na baka ang pagkawala niya ay may kinalaman sa bigat ng mga kasong hinahawakan. May mga nagtatanong: Natatakot ba siya? May sakit ba talaga? O may estratehiya lang sa likod ng pananahimik?
Ang hamon ngayon kay Ombudsman Remulla at sa kanyang opisina ay transparency. Hindi sapat ang “sinigang” at “golf” bilang depensa sa korte ng opinyon ng publiko. Ang taong-bayan ay naghahanap ng presensya. Gusto nilang makita ang kanilang Ombudsman na “buhay na buhay” hindi lang sa kwento ng iba, kundi sa sarili niyang anyo, na handang harapin ang mga hamon ng imbestigasyon.
Hangga’t walang video o larawan na lumalabas na nagpapatunay sa kanyang kasalukuyang kondisyon, mananatiling bukas ang pinto para sa mga espekulasyon. Ang tiwala ng publiko ay isang bagay na mahirap makuha pero madaling mawala. Sa kaso ni Ombudsman Remulla, ang simpleng pagpapakita ng mukha ay maaaring maging susi para mapanatili ang tiwalang iyon at mapatunayan na ang hustisya sa Pilipinas ay hindi natutulog, at lalong hindi nagtatago.
Sa huli, ang hiling ng bayan ay simple lang: Katotohanan. Nasaan ka, Ombudsman? Ang isang video message na may hawak na dyaryo ngayong araw o simpleng pagbati ay tatapos sa lahat ng ito. Hangga’t wala ito, asahan nating magpapatuloy ang tanong: Nasaan ang Ombudsman?
