Sa gitna ng mainit na klima ng pulitika sa Pilipinas, muling naging sentro ng atensyon ang kalagayan ni dating Pangulong Rodrigo Roa Duterte (FPRRD) habang siya ay nasa kustodiya ng International Criminal Court (ICC) sa The Hague, Netherlands. Kasabay nito ay ang mga umuusbong na isyu ng impeachment laban sa kasalukuyang administrasyon at ang bangayan sa Senado ukol sa pambansang pondo. Ang mga kaganapang ito ay nagpapakita ng isang masalimuot na yugto sa kasaysayan ng bansa kung saan ang hustisya, pulitika, at kapakanan ng taumbayan ay nagbabanggaan.

Ang Kalagayan ni FPRRD sa The Hague

Isang malaking hakbang ang ginawa ng legal team ni dating Pangulong Duterte matapos silang magsumite ng isang komprehensibong medical report sa ICC. Ang layunin ng dokumentong ito ay suportahan ang kanilang hiling para sa “interim release” o pansamantalang pagpapalaya sa 80-anyos na dating lider. Base sa joint report na inihanda ng mga pribadong medical experts, iginiit ng kampo ni Duterte na siya ay “mahina at walang sapat na kakayahan” upang tumakas o maging banta sa sinumang testigo—mga dahilan na una nang ipinangamba ng ICC kaya hindi siya pinayagang makalaya noon.

Ayon sa pagsusuri, limitado na ang kakayahan ni Duterte na magplano at magdesisyon ng mga kumplikadong bagay dahil sa kanyang edad at kalusugan. Binigyang-diin din na hindi naobserbahan sa kanya ang pagiging agresibo o mapanlinlang, na nagpapahina sa argumento ng prosekusyon na maaari siyang makaimpluwensya sa takbo ng kaso o gumawa ng panibagong krimen laban sa sangkatauhan. Bagama’t may sariling medical experts ang ICC, wala pang inilalabas na pinal na desisyon ang korte hinggil sa hiling na ito.

Samantala, ang prosekusyon ng ICC ay nagsumite na ng mahigit 1,300 na piraso ng ebidensya laban sa kampo ni Duterte. Ang mga dokumentong ito ay sinasabing naglalaman ng mga impormasyon na maaaring magdiin sa kanya sa mga kaso ng “crimes against humanity” na may kaugnayan sa kanyang madugong kampanya kontra droga noong siya ay nasa pwesto. Ang sitwasyong ito ay lalong nagpapabigat sa laban ng depensa, na patuloy na umaapela sa humanitarian grounds.

Ang Pagkilos ng “Maisog Rally”

Habang nakikipagbuno sa legal na aspeto ang mga abogado ni Duterte sa ibang bansa, ang kanyang mga taga-suporta sa Pilipinas ay hindi nagpapatinag. Ang grupong tinatawag na “Maisog Rally” ay nagsagawa ng malawakang signature campaign sa iba’t ibang bahagi ng bansa. Ang kanilang layunin ay makakalap ng milyun-milyong pirma upang hilingin sa Korte Suprema na ipawalang-bisa ang pagpapadala kay Duterte sa The Hague at pauwiin siya sa Pilipinas.

Naniniwala ang mga lider ng nasabing grupo na ang paglipat ng kustodiya kay Duterte sa ICC ay labag sa konstitusyon at ilegal. Sa kanilang mga pahayag, sinabi nilang kailangang makita ng mga mahistrado na marami pa ring Pilipino ang kumukwestyon sa legalidad ng naging proseso. Ang kanilang caravan ay nagsimula sa Luzon at inaasahang magtatapos sa susunod na buwan, kung saan balak nilang isumite ang mga nalikom na pirma sa Korte Suprema bilang bahagi ng kanilang petisyon. Para sa kanila, ito ay hindi lamang tungkol sa isang tao kundi tungkol sa soberanya ng bansa.

Banta ng Impeachment at Gulo sa Pondo

Sa kabilang banda, hindi rin tahimik ang sitwasyon sa Malakanyang at Kongreso. Kinumpirma ni House Senior Deputy Minority Leader Edgar Erice na may mga grupong nagpaplanong maghain ng impeachment complaint laban kay Pangulong Bongbong Marcos Jr. Ang ugat ng nasabing reklamo ay ang mga alegasyon ng katiwalian sa mga “flood control projects” na naging kontrobersyal dahil sa patuloy na pagbaha sa maraming lugar.

Bagama’t kinumpirma ni Erice ang plano, nilinaw niya na hindi siya basta-basta mag-eendorso ng naturang reklamo. Ayon sa kanya, dapat dumaan ito sa tamang proseso ng House Justice Committee at dapat na nakabase sa merito at ebidensya, hindi sa pamumulitika. Mariin din niyang itinanggi na siya ay may kaugnayan sa “Duterte Group” o na ang mga taga-suporta ni Vice President Sara Duterte ang nasa likod ng planong ito.

Kasabay ng usaping impeachment ay ang iringan sa Senado sa pagitan nina Senador Ping Lacson at Senador Imee Marcos. Ibinunyag ni Lacson na mayroon umanong P2.5 bilyong piso na “allocables” si Senador Imee sa 2025 National Expenditure Program, na inihalintulad niya sa pork barrel. Agad naman itong sinagot ni Senador Imee, na nagsabing “nakakatawa” ang paratang at iginiit na ang kanyang opisina ay nagbigay lamang ng listahan ng mga proyekto sa Department of Public Works and Highways (DPWH) at wala siyang direktang hawak sa pondo. Ang sagutan na ito ay nagpapakita ng lamat sa relasyon ng mga mambabatas pagdating sa paghahati ng kaban ng bayan.

Ang Hamon ng Baha at Imprastraktura

Sa kabila ng ingay sa pulitika, ang tunay na problema sa “ground level” ay ang kalagayan ng imprastraktura. Inamin ng mga opisyal na kailangang madaliin ang pagsasaayos ng mga flood control projects, partikular na sa Bulacan, Mindoro, Davao, at La Union. Ang papalapit na tag-ulan ay nagbibigay ng matinding pressure sa pamahalaan na ayusin ang mga “butas-butas at sira-sirang” dike at dam.

Ayon sa mga kinauukulan, hindi sapat na may makulong o managot sa mga nakaraang kapalpakan; ang mas mahalaga ngayon ay maayos ang mga pasilidad upang hindi na maulit ang mga pagbaha na pumipinsala sa kabuhayan ng mga mamamayan. Nakikipag-ugnayan na ang national government sa mga lokal na opisyal, tulad ni Governor Bonz Dolor ng Oriental Mindoro, upang mapabilis ang rehabilitasyon. Ang mensahe ay malinaw: ang pulitika ay maaaring maghintay, ngunit ang kalamidad ay hindi.

Sa kabuuan, ang Pilipinas ay nasa isang kritikal na yugto. Mula sa The Hague kung saan nakabinbin ang kapalaran ng isang dating pangulo, hanggang sa mga bulwagan ng Kongreso at Senado na punong-puno ng intriga, at sa mga kalsadang binabaha tuwing umuulan—lahat ito ay magkakaugnay na nagpapakita ng mga hamon na kinakaharap ng bansa sa kasalukuyan. Ang mga susunod na buwan ay magiging mahalaga upang malaman kung mananaig ba ang hustisya, o kung lalamunin ng pulitika ang tunay na serbisyo publiko.