Sa gitna ng mainit na usapin ng korapsyon sa bansa, muling naging sentro ng atensyon ang Department of Justice (DOJ) matapos ang pagharap ng dalawang kilalang senador na sina Joel Villanueva at Bong Revilla. Ang kanilang pagdating ay hindi para sa isang simpleng pagbisita, kundi upang harapin ang mabibigat na akusasyon na may kinalaman sa kontrobersyal na flood control projects. Ito ay isang yugto sa pulitika ng Pilipinas na muling sumusubok sa tibay ng ating sistemang pangkatarungan at sa tiwala ng mamamayang Pilipino.

Ang Pagharap sa DOJ at ang Counter-Affidavit

Dumating ang dalawang senador sa magkahiwalay na pagkakataon, ngunit iisa ang kanilang layunin: ang magsumite ng kani-kanilang counter-affidavit. Ito ay bilang tugon sa mga reklamong graft, bribery, malversation, at katiwalian na isinampa laban sa kanila. Ayon sa mga ulat, ang mga kasong ito ay nag-ugat sa mga umano’y palyadong proyekto na naglalayong kontrolin ang baha, partikular na sa lalawigan ng Bulacan.

Para kay Senator Bong Revilla, nahaharap siya sa anim na kaso kung saan siya ay tinukoy bilang respondent. Mariin niyang itinanggi ang mga paratang at sa pamamagitan ng kanyang abogado, tinawag nilang walang basehan at gawa-gawa lamang ang mga ebidensya. Iginiit ng kampo ni Revilla na ang reklamo ay nakabase lamang sa “hearsay” o sabi-sabi mula sa mga hindi mapagkakatiwalaang source. Para sa kanila, ito ay isang anyo ng political harassment na naglalayong sirain ang kanyang pangalan.

Sa kabilang banda, si Senator Joel Villanueva ay nahaharap din sa patung-patong na reklamo. Kabilang dito ang direct at indirect bribery, korapsyon ng mga pampublikong opisyal, at paglabag sa Anti-Graft and Corrupt Practices Act (RA 3019). Tinawag ni Villanueva na “ridiculous” o katawa-tawa ang mga reklamong ito. Ipinagmalaki pa niya na siya mismo ang nagbunyag ng mga isyu sa flood control noon, kaya’t laking gulat niya na siya ngayon ang idinadawit. Gayunpaman, dumalo siya sa DOJ upang ipakita ang kanyang respeto sa legal na proseso, sa kabila ng kanyang paniniwala na ang mga kaso ay walang katuturan.

Ang ‘Ghost Projects’ at ang Milyong Pisong Kickback

Ang puso ng kontrobersiyang ito ay ang mga tinatawag na “ghost projects” – mga proyektong pinondohan ng gobyerno ngunit hindi naman naisakatuparan o kung nagawa man ay substandard. Sa kasong ito, ang pondo para sa flood control ay sinasabing napunta sa bulsa ng mga opisyal sa pamamagitan ng kickback.

Lumabas sa imbestigasyon ang pangalan ng mga testigo tulad nina Henry Alcantara at Jose Bernardo. Si Alcantara, isang dating District Engineer, ay naging susi sa pagbubunyag ng mga detalye. Ayon sa kanyang salaysay, may mga transaksyon kung saan ang pera ay direktang inihatid sa mga kinauukulan. Sa kaso ni Revilla, binanggit ni Bernardo na siya mismo ang nakipag-usap sa senador at nagdala ng pera sa tinaguriang “White House” o ang tahanan ni Revilla. Ito ay isang mabigat na testimonya dahil direkta nitong idinadawit ang senador sa pagtanggap ng suhol.

Kay Villanueva naman, ang alegasyon ay tumanggap siya ng milyones mula kay Alcantara. Isang kapansin-pansing detalye ang pagbanggit sa isang “alyas Pheng” o isang tauhan na tumanggap ng pera sa isang rest house sa Bocaue. Ang depensa ng kampo ni Villanueva ay hindi niya alam ang mga transaksyong ito at kung mayroon mang tinanggap ang kanyang tauhan, ito ay lingid sa kanyang kaalaman. Subalit, maraming nagtatanong: paano makapaghahatid ng ganun kalaking halaga ng pera ang isang tao sa isang “tauhan lang” kung walang basbas ng kanyang amo? Ang puntong ito ay nagiging sentro ng diskusyon tungkol sa command responsibility at ang kredibilidad ng “deniability” ng mga senador.

Ang Depensa: Multipurpose Building vs. Flood Control

Isa sa mga kawili-wiling argumento na lumutang ay ang paliwanag tungkol sa “multipurpose building.” Ayon sa kampo ni Villanueva at sa ilang testimonya, ang orihinal na request daw ng senador ay para sa pagpapatayo ng isang multipurpose building at hindi para sa flood control. Sinasabing dahil hindi ma-accommodate ang request para sa gusali, ipinasok na lamang ito sa pondo ng flood control nang hindi umano alam ng senador.

Ngunit ang paliwanag na ito ay nagbubukas ng mas maraming katanungan. Bilang isang mambabatas na nag-request ng proyekto para sa kanyang nasasakupan, responsibilidad niyang alamin kung nasaan na ang proyektong iyon. Kung humingi siya ng building, bakit hindi siya nagtaka na walang building na naitayo? Kung ang pondo ay nailabas at ginamit sa ibang paraan, hindi ba’t tungkulin ng proponent na busisiin ito? Ang argumento na “hindi ko alam” ay tila mahina sa mata ng publiko at ng batas, lalo na kung bilyon o milyon ang halaga ng pondong pinag-uusapan.

Ang Prosesong Legal: Preliminary Investigation

Mahalagang maunawaan ng publiko ang kasalukuyang yugto ng kaso: ang preliminary investigation. Ito ay kaiba sa mga pagdinig sa Senado na “in aid of legislation” o sa fact-finding ng ibang ahensya. Sa preliminary investigation, pormal nang tinutukoy ang mga senador bilang “respondents.” Ito ay isang requirement ng due process bago maisampa ang kaso sa korte tulad ng Sandiganbayan.

Sa yugtong ito, ang DOJ at ang Ombudsman ay magdedesisyon kung mayroong “probable cause” o sapat na batayan upang litisin ang mga akusado. Ang pagsusumite ng counter-affidavit ay ang pagkakataon ng mga senador na sagutin ang mga paratang at maglahad ng kanilang sariling ebidensya. Kung makikita ng mga prosecutor na may bigat ang ebidensya ng mga testigo at mahina ang depensa ng mga senador, magsasampa sila ng tinatawag na “Information” sa korte, na siyang magiging hudyat para sa paglabas ng warrant of arrest.

Ang prosesong ito ay nagpapaliwanag kung bakit hindi pa agad naaresto ang mga senador noong nakaraang taon sa kabila ng mga banta at anunsyo. Ang due process ay kailangang sundin. Ngunit ngayon na nasa preliminary investigation na, ang bawat dokumento at testimonya ay may bigat na legal. Ang mga testigo na naging “state witness” tulad ni Alcantara ay may immunity na sa kaso kapalit ng kanilang pagsasabi ng katotohanan, na lalong nagpapadiin sa mga akusado.

Ang Reaksyon ng Publiko at ang Hamon sa Administrasyon

Hindi maikakaila ang galit at pagkadismaya ng taong bayan. Ang isyu ng baha ay isang personal na karanasan para sa maraming Pilipino na laging naaapektuhan ng bagyo at kalamidad. Ang malaman na ang pondo na dapat sana ay poprotekta sa kanila ay napunta lamang sa katiwalian ay nagpapataas ng emosyon ng publiko.

Para sa administrasyon, ito ay isang malaking hamon. Ang panawagan para sa hustisya ay hindi lamang tungkol sa pagpaparusa sa mga nagkasala, kundi tungkol din sa survival at kredibilidad ng pamahalaan. Kung ang mga kasong ito ay mauuwi lamang sa wala o “dismissal,” lalong mawawalan ng tiwala ang mga tao sa gobyerno. Ang hamon ngayon ay ipakita na walang kinikilingan ang batas, maging kaalyado man o kalaban sa pulitika.

Ang mga sibil na lipunan at mga tagamasid ay nananawagan na huwag bitawan ang isyu. Ang takot ng marami ay baka sa paglipas ng panahon, humupa ang galit ng tao at muling makalusot ang mga may sala sa pamamagitan ng “areglo” o impluwensya. Ang pagtutok ng media at ng mamamayan sa bawat hakbang ng DOJ ay mahalaga upang masiguro na ang hustisya ay maibibigay.

Konklusyon

Ang pagharap nina Senator Joel Villanueva at Bong Revilla sa DOJ ay simula pa lamang ng isang mahaba at masalimuot na laban legal. Sa isang banda, naroon ang mga testigo na may bitbit na mga detalyadong salaysay ng suhulan at katiwalian. Sa kabilang banda, naroon ang mga senador na armado ng mga abogado at kapangyarihan, na iginigiit ang kanilang inocence.

Sa huli, ang laban na ito ay hindi lamang sa pagitan ng mga akusado at ng taga-usig. Ito ay laban para sa katotohanan. Habang gumugulong ang preliminary investigation, ang tanong na nasa isip ng bawat Pilipino ay: Mayroon bang sapat na ngipin ang ating batas para kagatin ang mga makapangyarihan? O muli na naman tayong masasaksihan ng isang moro-moro kung saan ang “tauhan” ang nakukulong at ang “amo” ay nananatiling malaya? Ang kasaysayan ang huhusga, ngunit sa ngayon, ang mga mata ng bayan ay nakatuon sa DOJ at sa mga ebidensyang unti-unting lumalabas mula sa dilim ng mga ghost projects.