Nobyembre 28, 2009. Angat, Bulacan. Isang petsa na mananatiling nakaukit sa kasaysayan ng isang pamilya bilang araw ng matinding trahedya. Sa isang marangyang bahay sa kabilang bayan, may nagaganap na masayang welcome party—tugtugan, inuman, tawanan, at amoy ng masasarap na pagkain. Ngunit sa isang iglap, napalitan ang saya ng nakakabinging putok ng baril at tilian ng mga tao.
Dalawang katawan ang bumagsak at naligo sa sarili nilang dugo: ang tanyag at mayaman na si Engineer Marco, at ang kanyang kasintahan na si Lenny, na kakauwi lang galing Singapore. Sa gitna ng kaguluhan, payapang nakaupo ang isang lalaki sa tabi ng mga bangkay, kumakain ng barbecue habang hinihintay ang mga pulis. Siya si Bert—ang mister ni Lenny, isang hamak na tricycle driver na sa gabing iyon ay nagpasyang wakasan ang lahat.
Paano nga ba humantong sa ganito ang lahat? Paano nagawang ubusin ng isang padre de pamilya ang buhay ng dalawang tao? Ito ay kwento ng pag-ibig na nauwi sa pagtataksil, ng sakripisyong sinuklian ng panloloko, at ng isang ama na napuno na.
Ang Araw-araw na Kalbaryo ni Bert
Bago ang madugong gabi, isang tanghaling tapat na tirik na tirik ang araw. Nakaparada ang tricycle ni Bert sa terminal malapit sa palengke. Walang masyadong pasahero. Nakaupo lang siya sa sidecar, pinapaypayan ang sarili ng lumang dyaryo, habang iniisip kung paano pagkakasyahin ang kakarampot na kita.
Tumunog ang kanyang lumang Nokia na cellphone. Isang text message mula sa panganay niyang anak na si Junior, 11 anyos: “Pa, uwi ka na. Wala na kaming bigas. Umiiyak si bunso. Masakit daw ang tiyan sa gutom.”
Parang piniga ang puso ni Bert. Binilang niya ang kanyang kinita mula alas-singko ng umaga—isang gusot na bente at ilang barya na aabot lang ng singkwenta pesos. Ang boundary na kailangan niyang ibigay sa operator ay 120 pesos. Kung ibabayad niya ito, 30 pesos na lang ang matitira sa kanya.
Tatlumpung piso para sa pagkain ng anim na tao.
Wala siyang nagawa. Bahala na magalit ang operator. Mas mahalaga ang tiyan ng mga anak niya. Bumili siya ng isang kilong NFA rice at dalawang pakete ng instant noodles. Ubos agad ang pera.
Pag-uwi niya sa kanilang barong-barong sa squatter area, sumalubong sa kanya ang init na parang oven dahil sa mababang kisame at yerong bubong. Nakita niya ang kanyang mga anak na nakahiga sa banig, pinipilit matulog para makalimutan ang gutom. Ang bunso ay payat na payat, buto’t balat, at hinehele ni Junior.
Agad na nagsaing ang panganay. Kanin na may sabaw ng noodles lang ang tanghalian nila. Walang itlog, walang karne. Pinanood ni Bert ang mga anak niya habang mabilis na kumakain. Uminom na lang siya ng tubig at sinabing busog pa siya, kahit ang totoo ay kumukulo na ang sikmura niya.
Napatingin siya sa picture frame sa dingding. Litrato ni Lenny, ang asawa niya, nakangiti sa harap ng Merlion sa Singapore. Isang taon na itong domestic helper doon. Noong una, regular ang padala. Pero nitong huling anim na buwan, dumalang nang dumalang hanggang sa tuluyan nang nawala. Ang sabi ni Lenny, maraming kaltas ang agency at may nasira daw itong gamit. Naniwala si Bert. Alam niyang mahirap mag-abroad. Tinitiis niya ang hirap sa pamamasada dahil ang akala niya, nagsasakripisyo rin si Lenny para sa kinabukasan nila.
Ang Masakit na Katotohanan sa Facebook
Dahil matumal ang biyahe at nagmamadaling umalis si Lenny sa huli nilang tawag, nagpasya si Bert na mag-online sa isang internet cafe para subukang i-chat ang asawa. Gusto niyang humingi ng kahit pang-project lang ni Junior.
Sa madilim na computer shop, habang amoy ang usok ng sigarilyo, binuksan ni Bert ang Facebook account niya. Habang nag-i-scroll, napansin niya sa “People You May Know” ang isang pamilyar na mukha—si Engineer Marco Dizon. Kababayan nila ito at kilalang mayaman.
Na-curious si Bert kaya tinignan niya ang profile nito. Public ang account. Ang profile picture ay si Marco na nasa Singapore. Nag-scroll pababa si Bert at nakita ang album na may title na “SG Vacation Mode.”
Kinabahan siya.
Picture 1: Si Marco sa Changi Airport. Picture 2: Mamahaling steak at wine sa isang restaurant. Picture 3: Shopping bags ng mga branded na gamit.
At pagdating sa Picture 8, parang binuhusan ng yelo si Bert.
Kuha ito sa Sentosa. Nakaakbay si Marco sa isang babaeng nakatalikod, nakatingin sa view ng cable cars. Pamilyar ang buhok—mahaba, medyo kulot sa dulo. At ang suot na damit… isang floral dress na kulay pula. Hindi pwedeng magkamali si Bert. Siya pa ang nagbayad ng dress na ‘yon sa ukay-ukay sa Bocaue bago umalis si Lenny. Sabi pa ni Lenny noon, “Bagay to sa akin no? Para mukhang mayaman pag nagpapasyal ako.”
Binasa niya ang comments. “Iba ka talaga dumiskarte engineer! Enjoy kayo ni Lenny diyan!”
Ang reply ni Marco: “Sige pre, sulitin lang namin ang long weekend habang wala si Misis.”
Kahapon lang in-upload ang litrato. Kahapon din nag-text si Bert kay Lenny na wala silang makain at may sakit ang bunso. Ang reply ni Lenny: “Wala pa akong sweldo, Bert. Kinaltas ng amo ko. Magdildil muna kayo ng asin diyan.”
Magdildil ng asin. Iyon ang sabi niya habang siya ay nagpapakasarap kumain ng steak at uminom ng wine kasama ang ibang lalaki. Ang pera na dapat sana ay pambili ng gamot at gatas ng mga anak nila, ginagastos sa luho at pakikiapid.
Ang Komprontasyon
Hindi kinaya ni Bert ang nalaman. Kinabukasan, pumunta siya sa kabilang bayan para tumawag ulit kay Lenny via webcam. Kailangan niyang makita ang mga mata nito.
Sinagot ni Lenny ang video call. Hindi ito naka-uniporme ng katulong. Nasa loob ito ng kwartong may aircon, naka-bathrobe, at basa pa ang buhok.
“Nakita ko ang mga picture, Lenny,” diretsong sabi ni Bert. “Yung sa Sentosa. Yung lalaki.”
Hindi man lang nagulat si Lenny. Sa halip, parang nakahinga pa ito ng maluwag. Bago pa siya makasagot, lumabas si Engineer Marco sa likuran, naka-sando at tumabi kay Lenny sa kama.
“Sino yan babe? Yung asawa mong driver?” pang-iinsulto ni Marco sabay kaway sa camera. “Hello, Bert. Musta ang byahe sa tricycle?”
Nagdilim ang paningin ni Bert. “Ang kakapal ng mukha niyo. Ang mga anak mo nagugutom dito Lenny! Yung bunso natin may sakit tapos ikaw nagpapakasarap diyan!”
“Pagod na ako, Bert!” sigaw ni Lenny. “Sawang-sawa na ako sa kahirapan diyan sa Pilipinas. Pinili ko si Marco. Kaya niyang ibigay ang buhay na hindi mo kaya. Wala nang future sa tricycle mo.”
“Paano ang mga bata?” tanong ni Bert habang tumutulo ang luha.
“Malaki na sila. Kaya na ni Junior yan. Magpapadala na lang ako pag may extra. Huwag ka nang umasa na babalik pa tayo sa dati.”
Sumingit si Marco at pinindot ang end call matapos sabihing, “Talo ka na. Mag-focus ka na lang sa pamamasada baka sakaling maka-boundary ka.”
Doon namatay ang pag-asa ni Bert. At doon nabuhay ang isang desisyon na hindi na mababago.
Ang Huling Hapunan
Lumipas ang dalawang araw. Nakatanggap si Bert ng tip mula sa pinsan niyang porter sa NAIA. Dumating na raw sina Lenny at Marco, at dumiretso sa bahay ng engineer para sa isang “Welcome Party.”
Hindi nag-aksaya ng oras si Bert. Pumunta siya sa operator ng tricycle at binenta ang kanyang prankisa o “rights” sa linya sa halagang 20,000 pesos—isang mabilisang bentahan.
Pagkatapos makuha ang pera, namili siya. Hindi ng luho, kundi ng mga pangangailangan ng mga anak niya. Bumili siya ng gamot, gatas, isang sakong bigas, tatlong buong lechon manok, liempo, at softdrinks.
Pag-uwi sa bahay, nagkaroon sila ng salu-salo. Tuwang-tuwa ang mga bata. Mantika sa nguso, busog na tiyan, at mahimbing na tulog ng bunsong may sakit. Ito ang unang beses sa loob ng ilang buwan na nakakain sila ng maayos.
Nang busog na ang lahat, tinawag ni Bert si Junior. Ibinigay niya ang natirang 5,000 pesos.
“Itago mo ito, ‘nak. Huwag mong sasabihin kahit kanino. Aalis lang si Tatay saglit. May aayusin lang ako,” bilin ni Bert habang nangingilid ang luha. Niyakap niya nang mahigpit ang anak. “Basta tandaan mo, mahal na mahal ko kayo. Ginawa ko ang lahat para sa inyo.”
Nagsuot siya ng itim na jacket. Sa likod nito, nakasuksok ang isang kalibre .45 na baril na binili niya sa isang kakilala kapalit ng malaking bahagi ng pinagbentahan ng tricycle.
Ang Madugong Party
Alas-nuebe ng gabi. Dumating si Bert sa subdivision nina Marco. Dahil tricycle driver lang, hindi siya pinapasok sa main gate. Dumaan siya sa likod, sa butas na bakod na dinadaanan ng mga construction worker.
Rinig na rinig ang tawanan at kantahan mula sa mansyon. Amoy na amoy ang lechon at barbecue. Nakahalo si Bert sa dilim, suot ang kanyang sumbrero at jacket.
Sa garden, nakita niya sila. Nandoon si Marco, hawak ang mic, lasing na at nagpapasikat. Sa tabi niya ay si Lenny, suot ang mamahaling pulang dress, kumikinang ang alahas, at tumatawa habang umiinom ng wine. Ang saya-saya nila. Walang bakas ng guilt. Parang wala silang iniwan na pamilyang naghihirap.
“This song is for my love, Lenny! To our new life!” sigaw ni Marco sabay taas ng baso.
Naglakad palapit si Bert. Nang makita siya ng mga tao, tumahimik ang paligid. Naramdaman nila ang bigat ng presensya niya. Lumingon si Marco at nakita ang driver na minata-mata niya.
“Bert?” nanginginig na bulong ni Lenny. Nabitawan niya ang baso.
“Anong ginagawa mo dito? Guard!” sigaw ni Marco.
Binunot ni Bert ang baril. Nagtakbuhan ang mga bisita. Nagkagulo. Sinubukang tumakbo ni Marco pero huli na.
Bang!
Isang putok sa ulo. Bumagsak ang engineer. Patay agad.
Naiwan si Lenny, nakaluhod, umiiyak, nagmamakaawa. “Bert, parang awa mo na! Asawa mo ako!”
Tinitigan siya ni Bert. Pagod na pagod ang mga mata nito.
“Wala ka ring awa sa mga anak natin, Lenny. Pinili mo ‘to.”
Bang! Bang!
Dalawang putok sa dibdib. Tumumba si Lenny sa tabi ng kanyang lover. Ang pulang dress ay mas lalong pumula sa dugo.
Ang Wakas
Tapos na.
Sa gitna ng sigawan at sirena ng mga pulis na papalapit, umupo si Bert sa mesa. Kumuha siya ng isang stick ng barbecue at kumain. Kalmado. Tinext niya ang kanyang kapatid: “Ate, kunin niyo na ang mga bata. Nasa bahay sila. Huwag niyo silang pababayaan.”
Sumuko si Bert nang dumating ang mga pulis. Wala siyang pagsisisi sa mukha. Alam niyang makukulong siya habambuhay, pero alam din niyang wala nang mang-aapi sa kanya at wala nang magugutom na anak dahil sa kapabayaan ng iba. Ang perang iniwan niya kay Junior at ang suporta ng mga kapatid niya ang bubuhay sa kanila.
Si Marco ay nilibing sa isang private cemetery. Si Lenny, sa tulong ng abuloy, ay sa public cemetery inilagak. At ang mga anak? Naiwang ulila, pero buhay. Si Junior ay tumigil sa pag-aaral para magtrabaho, bitbit ang aral ng isang amang handang pumatay at magpakamatay para sa pamilya.
Isang trahedya na nagsimula sa pangarap na guminhawa sa abroad, pero nagtapos sa dugo dahil sa tawag ng laman at kasakiman.
