PANIMULA: ANG ANINO NG KASIKATAN AT ANG REYALIDAD NG BUHAY
Sa bawat sulok ng Pilipinas, ang basketball ay hindi lamang isang laro; ito ay isang relihiyon. At sa dambana ng Philippine Basketball Association (PBA), may mga pangalang nakaukit sa ginto—mga diyos ng hardcourt na sinasamba ng masang Pilipino. Sila ang mga taong tinitingala, ginagaya, at iniidolo. Ang kanilang bawat galaw ay sinusundan, ang kanilang bawat shoot ay ipinagbubunyi.
Ngunit ano ang nangyayari kapag namatay na ang mga ilaw sa arena? Ano ang nangyayari kapag ang tuhod ay hindi na makasabay sa bilis ng laro, at ang sigawan ng mga fans ay napalitan na ng katahimikan ng reyalidad?
Ito ang malungkot na kwento ng maraming atleta: Ang pagbagsak mula sa tugatog ng tagumpay patungo sa lambak ng kahirapan. Marami tayong nababalitaan na dating sikat na player na ngayon ay naghihirap, nagbebenta ng mga tropeo, o umaasa sa tulong ng iba.
Pero may isang alamat na nag-iba ng landas. Isang lalaking hindi nagpaalipin sa kanyang imahe. Isang superstar na sa kabila ng pagiging MVP at idolo ng bayan, ay hindi nahiyang magbanat ng buto, magpawis sa ilalim ng araw, at magbenta ng karton.
Siya si Fortunato “Atoy” Co. Ang “Fortune Cookie” ng Crispa Redmanizers. Ang imbentor ng fadeaway shot sa Pilipinas bago pa man ito pasikatin ni Michael Jordan. At higit sa lahat, ang milyonaryong “karton vendor” na nagpatunay na ang tunay na laro ng buhay ay hindi sa loob ng basketball court, kundi sa kung paano ka dumiskarte para sa iyong pamilya.
Ito ang kanyang kwento—isang epiko ng tagumpay, hindi lang bilang atleta, kundi bilang isang ama at responsableng tao.
KABANATA 1: ANG PAGSILANG NG “FORTUNE COOKIE”
Bago natin pag-usapan ang karton, kailangan muna nating intindihin kung gaano kalaki ang pangalang Atoy Co. Hindi siya basta-basta player. Siya ay isang icon.
Nagsimula ang kanyang alamat sa Mapua Institute of Technology (ngayon ay Mapua University). Noong 1970, pumasok siya sa NCAA bilang isang rookie na puno ng pag-asa. Hindi nagtagal, siya ang naging mukha ng Cardinals. Siya ang naging “go-to guy,” ang alas ng koponan. Dahil sa kanyang husay, nakuha niya ang titulong MVP ng dalawang magkasunod na taon (1970 at 1971). Sa kolehiyo pa lamang, alam na ng lahat na ang batang ito ay nakatakdang maging dakila.
Sinasabing kapag hawak ni Atoy ang bola, para siyang “kumakain ng lechon”—isang metapora na naglalarawan kung gaano kasarap at kadali para sa kanya ang maglaro. Natural ang kanyang galing. Swabe ang kanyang galaw.
Nang itatag ang PBA noong 1975, isa si Atoy Co sa mga naging pundasyon nito. Napunta siya sa Crispa Redmanizers, ang koponang magiging kasing-kahulugan ng dominasyon sa Philippine basketball.
Sa kanyang unang laro pa lamang bilang pro, nagtala agad siya ng 34 points. Isipin niyo ‘yon: Rookie debut, pero parang beterano na kung umiskor. Ipinakilala niya sa mga Pilipino ang isang istilo ng paglalaro na elegante at mapanganib.
KABANATA 2: ANG LEGENDARY FADEAWAY AT ANG RIVALRY
Kung fan ka ng NBA, kilala mo ang turnaround fadeaway nina Michael Jordan at Kobe Bryant. Pero lingid sa kaalaman ng mga bagong henerasyon, sa Pilipinas, dekada ’70 pa lang ay ginagawa na ito ni Atoy Co. Ito ang kanyang signature move. Ang tira na mahirap bantayan dahil palayo siya sa ring habang tumitira, gamit ang kanyang tangkad at vertical leap.
Ang dekada ’70 at ’80 ay ang “Golden Era” ng PBA dahil sa tunggalian ng Crispa Redmanizers at Toyota Super Corollas. Ito ang panahon na ang bawat laro ay parang laban ni Manny Pacquiao. Walang maupuan sa Araneta Coliseum. Nagkakaubusan ng ticket. Ang bansa ay nahahati sa dalawang kulay: Green para sa Crispa, at Red/White para sa Toyota.
Sa gitna ng giyerang ito, si Atoy Co ang nagniningning na bituin ng Crispa.
Noong 1976, nakamit ng Crispa ang makasaysayang Grand Slam (pagkapanalo sa lahat ng tatlong kumperensya sa isang season). Marami ang nagsasabi na hindi ito mangyayari kung wala si Atoy Co.
Sa Finals ng taong iyon, wala ang ibang star players ng Crispa dahil galing sila sa suspensyon o injury. Ang Toyota ang liyamado. Nakuha ng Toyota ang Game 1 at Game 2. Parang tapos na ang laban. Pero sa Game 3, bumalik ang pwersa ng Crispa. At sa Game 4, itinabla nila ang serye.
Pagdating ng Game 5, ang do-or-die match, dito ipinakita ni Atoy Co kung bakit siya alamat. Nagtala siya ng 39 points. Wala siyang mintis. Walang makapigil. Ang coach ng Crispa na si Baby Dalupan ay inamin na hindi kasama si Atoy sa orihinal na “master plan” ng opensa, pero siya ang naging “masterpiece” ng laro.
Si Atoy Co ay naging MVP noong 1979. Siya ay naging parte ng 25 Greatest Players in PBA History. Siya ay nasa Hall of Fame. Nasa kanya na ang lahat—kasikatan, pera, at respeto.
Pero alam ni Atoy ang isang katotohanang pilit iniiwasan ng maraming atleta: Ang basketball ay hindi habambuhay.
KABANATA 3: ANG TAKOT SA BUKAS
“Mahirap isipin ang kinabukasan ng pamilya kung may pangbubuhay pa ba ako,” ito ang naging pahayag ni Atoy sa isang panayam.
Sa kabila ng kanyang tagumpay, hindi naging kampante si Atoy. Nakikita niya ang nangyayari sa ibang retiradong player. Pagkatapos ng huling buzzer, pagkatapos ng huling palakpak, marami sa kanila ang nawawalan ng direksyon. Nauubos ang ipon. Nalululong sa bisyo. O di kaya’y hindi alam kung saan kukuha ng panggastos dahil ang tanging alam lang nila ay mag-dribble ng bola.
Si Atoy Co ay may pamilyang binubuhay. Hindi niya pwedeng ipakain sa kanila ang tropeo. Hindi niya pwedeng ipambayad sa kuryente ang mga newspaper clippings ng kanyang mga laro.
Kailangan niya ng Plan B.
Dito pumasok ang kanyang pagiging praktikal. Habang sikat na sikat siya, habang gumagawa siya ng mga pelikula (dahil naging artista rin siya side-by-side sa kanyang basketball career), binuksan niya ang kanyang isipan sa ibang oportunidad.
Hindi siya naghanap ng trabahong glamoroso. Hindi siya nagtayo agad ng malaking kumpanya na ikalulugi niya. Sa halip, pumasok siya sa isang industriya na walang kinalaman sa sports: Ang pagbebenta ng karton.
KABANATA 4: ANG SUPERSTAR NA KARTON VENDOR
Isipin niyo ang eksenang ito: Si Atoy Co, ang iniidolo ng bayan, ang MVP ng PBA, ay tumatakbo mula sa shooting ng pelikula, suot-suot pa siguro ang kanyang costume o jersey, para lang makipag-meeting sa mga kliyente at magbenta ng corrugated boxes.
Kuwento niya: “Habang nagpipelikula yung kaibigan ko, si nasirang Mr. Clem Halihali, he’s working sa isang paper company… Habang nagpipelikula, nagse-sales ako. Pagka-break, takbo ka, benta ka ng corrugated boxes.”
Para sa marami, ito ay nakakahiya. Bakit nga naman ang isang “Atoy Co” ay magbebenta ng karton? Hindi ba’t pang-mayaman ang estado niya?
Dito siya nakaranas ng matinding kantiyaw.
Kuwento niya: “Kinakantyawan ako ng ibang tao sa kalsada, sa pagpasok ko ng kumpanya o minsan sa bodega. ‘Bakit ‘yan ang ginagawa mo? ‘Di ba ang dami mong kinita?'”
Ang mga salitang ito ay masakit pakinggan. Ito ay sampal sa ego ng isang sikat na tao. Sa kulturang Pilipino, malaki ang pagpapahalaga sa “imahe.” Kapag sikat ka, dapat “big time” ka rin umasta. Ang paggawa ng trabahong itinuturing na “pang-karaniwan” ay minsan minamasama o kinakaawaan.
Pero iba ang mindset ni Atoy Co. Hindi ego ang nagpapatakbo sa kanya, kundi responsibilidad.
Ang sagot niya sa mga nangungutya: “Hindi ko na kailangang sabihin ‘yun (kung magkano ang kinita ko sa PBA). May kinita po ako, pero mauubos din po ‘yun pagka hindi ako nagtrabaho.”
Ang simpleng sagot na ito ay naglalaman ng napakalalim na karunungan. Ang pera, gaano man karami, ay nauubos. Ang kasikatan, gaano man kataas, ay lumilipas. Pero ang diskarte at trabaho, ‘yan ang bumubuhay.
KABANATA 5: ANG MATEMATIKA NG DISKARTE (P300,000 sa Dekada ’90)
Kung akala ng mga nangungutya ay “kawawa” si Atoy, nagkakamali sila. Ang totoo, habang pinagtatawanan nila si Atoy, si Atoy naman ay tumatawa papunta sa bangko.
Ang desisyon niyang magbenta ng karton ang isa sa pinakamatalinong desisyon sa kanyang buhay.
Nagsimula siya sa maliit. Ang allowance niya ay nasa P6,000 lang. Pero dahil sa kanyang sipag, network, at galing makisama (na nahasa niya sa basketball), nakuha niya ang malalaking accounts.
Isa sa naging kliyente niya ay ang dambuhalang kumpanya na Proctor & Gamble. Nang umalis ang original na humahawak ng account, nakiusap si Atoy sa kanyang boss na siya na ang humawak nito dahil kabisado na niya ang pasikot-sikot ng corrugated boxes.
Pinagbigyan siya. At doon bumuhos ang grasya.
Ayon kay Atoy, ang kanyang komisyon mula sa pagbebenta ng karton noong early 1990s (1991-1993) ay umaabot ng P250,000 hanggang P300,000 kada buwan.
Para bigyan kayo ng konteksto: Noong 1990s, ang halaga ng P300,000 ay parang milyon na ngayon. Makakabili ka na ng bahay at lupa, makakapagpundar ka ng sasakyan, at makakapagpatayo ng negosyo sa halagang iyon sa loob lang ng ilang buwan.
Mas malaki pa ito sa sahod ng karamihan sa mga PBA players noon!
Habang ang ibang player ay umaasa sa sweldo mula sa team, si Atoy Co ay kumikita ng limang beses na mas malaki sa pamamagitan ng kanyang side hustle. Ang “nakakahiyang” pagbebenta ng karton ang siya palang nagpapayaman sa kanya nang husto.
KABANATA 6: ANG ARAL NG PAGPAPAKUMBABA
Ano ang matututunan natin sa kwentong ito?
Si Atoy Co ay nagpakita ng isang katangian na bihirang makita sa mga sikat: Humility o Pagpapakumbaba.
Sabi niya: “Kailan lumaban ka? Huwag kang mahihiya. Kahit magtinda ako ng kahit ano diyan. Magtinda akong balot. Naghahanapbuhay ako eh. Pinagkikitaan ko ng malinis eh.”
Ito ang mensaheng nais niyang iparating sa mga bagong henerasyon ng atleta at sa bawat Pilipino. Huwag tayong mahiya sa marangal na trabaho. Ang tunay na nakakahiya ay ang umasa sa iba, ang mangutang nang hindi nagbabayad, o ang gumawa ng masama para lang magkapera.
Maraming retiradong player ang nahihiyang “bumaba” sa level ng ordinaryong trabaho. Sanay sila sa aircon, sa hotel, sa fans. Kaya kapag nawala ang lahat ng iyon, hindi nila matanggap na kailangan nilang magtrabaho ng “dirty work.” Ang resulta? Depresyon at kahirapan.
Si Atoy Co, sa kabila ng pagiging alamat, ay hindi nagpadala sa ganitong pag-iisip. Para sa kanya, ang pagiging “Salesman” ay isang marangal na propesyon. Ito ay trabahong nangangailangan ng talino, sipag, at kapal ng mukha sa positibong paraan.
KABANATA 7: ANG BUHAY PAGKATAPOS NG BASKETBALL
Dahil sa kanyang inipon mula sa PBA at sa mas malaking kinita niya sa pagbebenta ng karton, naging maganda ang buhay ni Atoy Co pagkatapos ng kanyang retirement noong 1988.
Hindi siya naghirap. Nakapagpatayo siya ng iba’t ibang negosyo tulad ng mga restaurant at bar na naging matagumpay dahil sa kanyang “family style” approach. Hindi lang siya naging negosyante, naging lingkod-bayan din siya bilang Konsehal ng Pasig City. Naging head coach din siya ng kanyang alma mater, ang Mapua Cardinals, at naging Commissioner ng UNTV Cup.
Ang lifestyle ng kanyang pamilya ay hindi nagbago. Hindi sila naging maluho, pero hindi rin sila naghirap. Napanatili niya ang dignidad ng kanyang pangalan.
Ngayon, kapag nakikita natin si Atoy Co, nakikita natin ang isang masayang tao. Isang tao na walang pinagsisisihan. Isang tao na naging matalino sa kanyang mga desisyon.
PANGWAKAS: HIGIT PA SA ISANG PLAYER
Ang kwento ni Atoy Co ay hindi lang tungkol sa basketball. Ito ay kwento ng Buhay.
Ipinapakita nito na ang tagumpay ay hindi nasusukat sa dami ng tropeo sa estante, kundi sa katatagan ng iyong kabuhayan kapag wala na ang palakpak.
Si Atoy Co ay isang inspirasyon hindi dahil sa kanyang 39 points sa finals, o sa kanyang fadeaway shot. Siya ay inspirasyon dahil sa kanyang Karton. Ang karton na naging simbolo ng kanyang sipag, diskarte, at pagmamahal sa pamilya.
Para sa mga kabataang nangangarap maging atleta, at para sa bawat Pilipinong nagsisikap sa buhay: Tularan natin si Atoy Co. Huwag matakot madumihan ang kamay. Huwag matakot sa sasabihin ng iba. Dahil sa huli, hindi ang opinyon nila ang magpapakain sa pamilya mo, kundi ang sarili mong diskarte.
Si Atoy Co: Alamat sa Hardcourt, Hari ng Diskarte, at Tunay na MVP ng Buhay.
