Sa bawat paggising natin sa umaga, tila may bagong iskandalo o krisis na sumasalubong sa ating mga Pilipino. Hindi pa tayo nakakaahon sa isang problema, may panibago na namang humahampas sa ating kamalayan. Mula sa mga proyektong ginastusan ng bilyon-bilyon pero hangin lang pala ang kahihinatnan, hanggang sa mga barkong dayuhan na tila ninanakawan tayo nang harap-harapan sa sarili nating bakuran, at ang walang katapusang drama sa pulitika—ito ang reyalidad na kinakaharap natin ngayon.
Sa artikulong ito, hihimayin natin ang tatlong malalaking isyu na kasalukuyang yumayanig sa bansa. Mga isyung hindi lang dapat pinag-uusapan sa mga kanto o social media, kundi dapat binubusisi at hinihingian ng pananagutan. Dahil sa huli, pera natin, teritoryo natin, at kinabukasan natin ang nakataya.
ANG “GHOST PROJECT” AT ANG MGA BIG FISH NA HINDI MAHULI
Simulan natin sa isyung direktang tumatama sa bulsa ng taumbayan: ang kurapsyon sa imprastraktura. Kamakailan, naging mainit na usapin ang kaso ng contractor na si Discaya at ilang opisyal ng Department of Public Works and Highways (DPW). Ang sentro ng kontrobersiya? Isang multi-million flood control project sa Davao Occidental.
Sa papel, tapos na raw ang proyekto. Bayad na, ayos na. Pero nang tingnan sa aktwal na lugar, laking gulat ng marami—wala palang nakatayo. Walang dike, walang flood control, walang kahit ano. Isa itong “ghost project.” Isipin niyo, milyun-milyong piso ng kaban ng bayan ang naglaho na parang bula, habang ang mga mamamayan ay patuloy na nalulubog sa baha tuwing may bagyo.
Dahil dito, nagsampa ng kaso. Pero ang nakapagtataka, inilipat ang pagdinig ng kaso sa Regional Trial Court sa Lapu-Lapu City. Ang katwiran, ito raw ay para pag-isahin ang mga kasong may kinalaman sa malalaking infrastructure projects. Pero umaalma ang kampo ng depensa. Bakit daw kailangang ilayo ang venue? Hindi ba mas lohikal na litisin ito kung saan nangyari ang krimen o kung saan naroon ang ebidensya?
Dito pumapasok ang mas malalim na tanong na gumugulo sa isipan ng ordinaryong Pilipino. Bakit parang laging ang mga contractor lang ang naiipit? Bakit laging sila lang ang nakikita sa mga kaso?
Tama ang punto ni Pasig City Mayor Vico Sotto nang magsalita siya tungkol sa isyung ito. Nagbabala siya na huwag tayong magpalinlang sa naratibong ang mga contractor lang ang may kasalanan. Huwag tayong maniwala na sila lang ang “bida” sa kalokohang ito. Ang sabi ni Mayor Vico, kailangang tingnan ang mas malalim na pananagutan. Imposibleng gumalaw ang isang contractor nang walang basbas ng mas mataas na opisyal. Hindi makakapaglabas ng pondo kung walang pumirma. Hindi makakapag-report na “completed” ang isang ghost project kung walang nag-inspect at nag-approve na taga-gobyerno.
Kaya naman, napakalaking sampal sa atin ang tanong: Nasaan ang mga “Big Fish”? Bakit parang ang daling ituro ng mga contractor pero ang mga pulitikong nag-apruba ng pondo ay tila hindi man lang nagagalusan?
Dito lalong uminit ang usapin nang madawit ang pangalan ni Representative Edwin Guardiola. Siya ay isang mambabatas na kilala ring may malalim na ugat sa construction industry. Ang nakakagimbal na balita? Ipinag-utos ng hukuman ang pag-freeze o pagpigil sa mahigit 1,000 bank accounts na konektado sa kanya, sa kanyang pamilya, at sa kanyang mga negosyo.
Basahin niyo ulit: Isang libong bank accounts.
Ang hakbang na ito ay bunsod ng request ng Anti-Money Laundering Council (AMLC) para masilip ang daloy ng pera na posibleng galing sa public infrastructure spending. Sa dami ng accounts na ito, hindi maiwasan ng taumbayan na magtanong: Paano ito nakalusot nang ganito katagal? Ito na ba ang sagot kung bakit maraming kongresista at pulitiko sa Pilipinas ang biglang yaman pagkaupo sa pwesto?
May mga ulat na nagpapakita ng pag-angat ni Guardiola mula sa pagiging simpleng contractor noong mga nakaraang administrasyon hanggang sa maging mambabatas ngayon. Ito ay nagbubukas ng diskusyon sa matagal nang “dirty secret” ng pulitika sa Pilipinas: ang sabwatan ng pulitika at konstruksyon. Alam naman natin na ang infrastructure budget ang isa sa pinakamalaking “pinagkakakitaan” sa gobyerno.
Ang tanong ng bayan: Kung ang mambabatas ang may hawak ng budget at impluwensya, at ang contractor (na minsan ay konektado rin sa kanila) ang gumagawa, saan nagtatapos ang serbisyo publiko at saan nagsisimula ang negosyo?
Habang nakakulong si Discaya at ang kanyang mga kasamahan, at habang nagpapalitan ng legal motions sa korte, nananatiling bigo ang taumbayan. Kung hanggang contractor lang ang mapaparusahan, anong mensahe ang ipinapadala nito? Na okay lang magnakaw basta may “fall guy” ka? Na ang hustisya sa Pilipinas ay para lang sa maliliit na isda na kayang hulihin ng lambat, habang ang mga pating at balyena ay malayang lumalangoy sa karagatan ng kapangyarihan?
ANG MISTERYO NG “KANGLING” AT ANG PAGNANAKAW NG YAMAN NG DAGAT
Habang nililimas ang kaban ng bayan sa lupa, nililimas naman ang ating likas na yaman sa dagat. Ito ang pangalawang malaking isyu na dapat nating tutukan.
Naging sentro ng atensyon ang mga dredging vessels o mga barkong naghuhukay at kumukuha ng buhangin sa ating karagatan, partikular sa Manila Bay at Zambales. Pero may isang barko na talagang kahina-hinala—ang barkong tinatawag na “Kangling.”
Ayon sa mga ulat at sa isang independent maritime monitoring group, ang barkong ito ay parang hunyango. Nagpapalit-palit ito ng anyo at pagkakakilanlan. Sa loob ng dalawang taon, gumamit daw ito ng iba’t ibang identity habang pabalik-balik sa paghakot ng materyales mula sa Zambales patungong Manila Bay. Nagpapalit ng pangalan, nagpapalit ng bandila, nagpapalit ng rehistro.
Bakit kailangang magtago? Bakit kailangang magpalit-palit ng pangalan kung legal ang ginagawa?
Ito ang nakakatakot na tanong ng mga eksperto at simpleng mamamayan. Kung kaya nilang kumuha ng tone-toneladang buhangin sa harap ng ating mga ilong nang ganito kaduda-duda, ano pa ang kaya nilang kunin? Ngayon, buhangin lang para sa reclamation. Paano kung sa susunod, langis na o iba pang mineral sa ilalim ng ating dagat ang targetin?
Dahil sa mga ulat na ito, inatasan ni Pangulong Marcos Jr. ang Philippine Coast Guard (PCG) na inspeksyunin ang lahat ng dredging vessels. Nasa 27 barko ngayon ang sinusuri. Tinitingnan ang kanilang mga dokumento, ang kanilang crew, at ang kanilang Automatic Identification System (AIS).
Kahit ang Embahada ng Tsina ay napilitang magsalita, na nananawagan sa kanilang mga kumpanya na sumunod sa batas ng Pilipinas. Pero sapat na ba ito? Ang mga mangingisda sa Zambales at mga lokal na komunidad ay matagal nang umaaray. Nasira na ang kanilang kabuhayan, nabubulabog ang karagatan, at tila hindi naman sila ang nakikinabang sa yaman na kinukuha sa kanilang lugar.
Hindi ito simpleng isyu ng papeles o rehistro ng barko. Ito ay isyu ng soberanya at patrimonya. Ang yamang kinukuha nila ay hindi na mapapalitan. Kapag naubos ang buhangin, kapag nasira ang corals, kapag nawala ang isda—tayo ang kawawa, hindi ang mga dayuhang contractor na uuwi sa kanilang bansa bitbit ang limpak-limpak na kita.
SI BATO, ANG ICC, AT ANG “NAKITANG” DOKUMENTO
Dumako naman tayo sa ikatlong isyu na may kinalaman sa hustisya sa mas mataas na antas. Ang walang katapusang saga ng International Criminal Court (ICC) at ni Senator Ronald “Bato” dela Rosa.
Muling nabuhay ang usapin nang magsalita ang geopolitical analyst na si Richard Heydarian. Ayon sa kanya, nakita niya umano—kahit ilang segundo lang—ang isang arrest document o warrant na inilabas ng ICC. Hindi man niya ito nabasa nang buo, ang pahayag na ito ay parang gasolina na ibinuhos sa apoy.
Totoo nga ba? May arrest warrant na ba talaga?
Lalong lumakas ang bulung-bulungan dahil sa kapansin-pansing pagkawala ni Senator Bato sa Senado. Wala siya sa mga sesyon, wala siya sa session hall. Para sa isang mambabatas na laging present noon, nakakapagtaka ang kanyang physical absence.
Pero depensa ni Senator Imee Marcos, hindi ibig sabihin na wala sa hall ay hindi na nagtatrabaho. Pumipirma pa rin daw si Bato ng mga committee report, naghahain ng mga panukalang batas, at aktibo sa kanyang tungkulin—sa papel. Pero nasaan siya pisikal?
Naghugas-kamay naman ang mga ahensya ng gobyerno. Sabi ng DOJ, DILG, at PNP, wala silang natatanggap na opisyal na kopya ng warrant. Kung walang papel, walang aarestuhin. Sa Davao City, kung saan sinasabing may bahay ang senador, sinabi ng pulisya na hindi nila mino-monitor o binabantayan si Bato dahil wala namang utos.
Dito pumapasok ang kalituhan. Kung may warrant nga mula sa ICC, susunod ba ang gobyerno ni Marcos? Maaalalang pabago-bago ang ihip ng hangin sa usaping ito. Dati, matigas ang posisyon na hindi kikilalanin ang ICC. Pero ngayon, tila may mga pahiwatig na “pinag-aaralan” ang sitwasyon.
Ang sabi ng mga legal experts tulad ni Atty. Israelito Toron, kailangan ng malinaw na direksyon mula sa Korte Suprema. Hindi pwedeng basta-basta magpatupad ng utos ng dayuhang korte kung walang basehan sa ating lokal na batas.
Pero para sa publiko, ang tanong ay simple lang: Kung walang tinatago, bakit parang nagtatago? At kung talagang inosente, bakit kailangang umiwas?
Ang kawalan ng malinaw na sagot ay nagdudulot ng espekulasyon. Sabi nga ni Senator Imee, hindi makatarungan na manatiling nakabitin ang isyu. Kailangan ng closure. Pero higit sa lahat, kailangan ng katotohanan.
ANG HAMON SA SAMBAYANAN
Sa tatlong isyung ito—ang ghost projects ni Discaya at Guardiola, ang mga barkong dayuhan sa ating karagatan, at ang kaso ng ICC kay Bato—may iisang tema na lumilitaw: Kakulangan sa Malinaw na Pananagutan.
Sa flood control scam, nakikita nating ang mga maliliit na tao ang kinakasuhan habang ang mga may hawak ng pondo ay nasa pwesto pa rin. Sa dredging issue, nakikita nating nilalaro tayo ng mga dayuhang barko sa sarili nating teritoryo habang mabagal ang aksyon. Sa isyu ng ICC, nakikita natin ang pulitika ng pag-ilag at pagtago.
Bilang mga mamamayan, nakakapagod na. Nakakapagod nang makita na ang batas ay parang gagamba—nakakahuli ng langaw (mga mahihirap at maliliit), pero nakakawala ang mga kalabaw (mga makapangyarihan at mayaman).
Ang hamon sa atin ngayon ay huwag mapagod magtanong. Huwag tayong masanay sa ganitong kalakaran. Kung ang 1,000 bank accounts ng isang congressman ay totoo, dapat itong busisiing mabuti. Kung ang dredging vessels ay nagnanakaw, dapat silang palayasin. At kung may warrant ang ICC, dapat harapin ito ng buong tapang at hindi sa pagtatago.
Dahil sa huli, kung hindi tayo kikibo, tayo rin ang lulubog—sa baha man yan ng tubig, o sa baha ng kurapsyon at kawalan ng hustisya.
