Sa gitna ng mga mainit na usapin tungkol sa pambansang badyet at mga infrastructure projects, isang hindi inaasahang “pasabog” ang yumanig sa Mababang Kapulungan ng Kongreso ngayong pagpasok ng 2026. Ang dating matibay na samahan ng mga mambabatas ay tila nagkawatak-watak matapos ang isang lantarang paglalaglagan na kinasangkutan nina Congressman Puno at Congresswoman Mika Suansing. Ang isyu? Ang umano’y pamimigay ng pera at ang misteryosong paggalaw ng pondo na matagal nang pinaghihinalaan ng publiko ngunit ngayon lamang direktang pinatutunayan ng isang kapwa mambabatas.

Nagsimula ang tensyon nang magkaroon ng komprontasyon sa loob ng isang legislative session kung saan direktang tinukoy ni Cong Puno ang mga umano’y “transaksyon” ni Suansing na hindi dumaan sa tamang proseso. Ayon sa mga ulat, ang rebelasyong ito ay may kinalaman sa “Cabral Files” at ang bilyon-bilyong pisong flood control budget na kasalukuyang iniimbestigahan. Ngunit ang mas nakakagulat ay ang alegasyon ni Puno na mayroong “sobreng” naganap upang makuha ang suporta ng ilang mambabatas para sa mga partikular na budget insertions.

Ang linyang “nagka-trayduran na” ay mabilis na kumalat sa social media habang pilit na dinedepensahan ni Suansing ang kanyang sarili. Para sa mga analyst, ang aksyon ni Cong Puno ay isang malinaw na senyales na ang “omerta” o ang batas ng pananahimik sa loob ng politika ay unti-unti nang naglalaho dahil sa tindi ng presyur mula sa publiko at sa Office of the Ombudsman. Ang pagkakalaglag kay Suansing ay hindi lamang isang simpleng away-politika; ito ay isang seryosong alegasyon ng katiwalian na maaaring maging basehan ng pagsasampa ng kasong plunder.

Sa mga naging pahayag ni Puno, tila pinalalabas niya na siya ay napuno na sa “sistema” kung saan ang pondo para sa mga proyekto ay hindi napupunta sa mga nangangailangan kundi sa mga sobreng ipinamimigay sa mga saradong pinto. Ang emosyonal na bigat ng kanyang pahayag ay ramdam ng mga nakasaksi sa session, lalo na nang banggitin niya ang mga partikular na halaga na umano ay nakalaan para sa mga “facilitators” ng budget. Ang lohika sa likod ng paglalaglagang ito ay simple: sa gitna ng imbestigasyon, bawat isa ay kailangan nang magligtas ng sariling balat.

Sa kabilang banda, itinuturing ng kampo ni Mika Suansing ang mga akusasyong ito bilang “character assassination” at walang basehan. Ayon sa kanila, ito ay bahagi lamang ng maruming laro ng politika para sirain ang kanyang kredibilidad lalo na’t malapit na ang 2026 midterm elections. Gayunpaman, ang publiko ay hindi na basta-basta naniniwala sa mga pagtanggi, lalo na’t may mga dokumentong lumalabas na nagpapatunay sa mga kaduda-dudang insertions sa budget ng DPWH kung saan si Suansing ay isa sa mga aktibong miyembro ng committee.

Ang kontrobersyang ito ay nagbukas ng “Pandora’s Box” tungkol sa kung paano ba talaga ginagawa ang pambansang badyet. Kung totoo ang mga pahayag ni Cong Puno, ibig sabihin ay hindi lamang flood control dikes ang “ghost projects” kundi pati na rin ang integridad ng ating mga mambabatas ay tila nagiging “ghost” na rin dahil sa silaw ng pera. Ang tanong ng marami: sino pa ang susunod na ilalaglag? At sino ang tunay na nakinabang sa bilyon-bilyong pisong nawawala habang ang mga komunidad ay patuloy na nalulunod sa baha?

Habang lumalalim ang imbestigasyon, mas lalong nagiging malinaw na ang trayduran sa pagitan nina Puno at Suansing ay tip of the iceberg lamang. Ang Cabral Files ay patuloy na naglalantad ng mga pangalan, at ang bawat mambabatas na madidire-diretso ang pangalan sa listahan ay tiyak na hahanap ng paraan para makapagturo ng iba. Ito ang malungkot na realidad ng politika sa bansa—sa huli, ang interes sa pera ang nagbubuklod sa kanila, at ang takot sa kulungan ang naghihiwalay sa kanila.

Bilang mga mamamayan, mahalagang manatili tayong mapagmatyag sa mga susunod na kaganapan. Ang bawat binitawang salita ni Cong Puno at ang bawat depensa ni Suansing ay dapat busisiin nang maigi. Ang pondo ng bayan ay hindi dapat ginagawang “laruan” o “suhol” para sa personal na ambisyon. Sa pagpasok ng Bagong Taon, ang hangad natin ay hindi lamang transparency kundi pati na rin ang pananagot ng mga taong nagtaksil sa tiwala ng sambayanan.

Agresibong nagsasalita si Congressman Puno sa podium sa isang sesyon sa Kapulungan ng mga Kinatawan.

Mukhang gulat o emosyonal si Mika Suansing habang may hawak na mikropono sa isang pagdinig.

Mga brown na sobre at tambak ng pera sa mesa na sumisimbolo sa mga iskandalo ng suhulan ng gobyerno.

Hawak ni Leandro Leviste ang mga dokumento mula sa Cabral Files habang nasa isang media briefing.

Mga galit na nagpoprotesta sa labas ng Batasang Pambansa na nananawagan para sa pananagutan at hustisya ng gobyerno.