Mainit na usapin ngayon sa buong bansa ang mabilis na takbo ng mga pangyayari kaugnay ng kalagayan ni dating Pangulong Rodrigo Roa Duterte (FPRRD) sa kamay ng International Criminal Court (ICC). Sa gitna ng mga balitang tila nagpapahiwatig ng kagyat na pangangailangan para sa kanyang pagbabalik sa Pilipinas, isang serye ng mga petisyon at panawagan ang isinampa sa hudikatura at direktang ipinaabot sa Malacañang. Ang layunin?
Mapadali ang proseso ng pagpapauwi sa dating lider dahil sa lumalalang kondisyon ng kanyang kalusugan at ang iginiit na kawalan ng hurisdiksyon ng dayuhang korte sa isang mamamayang Pilipino. Ang isyung ito ay hindi lamang legal na usapin, kundi isang emosyonal na laban na muling naghahati sa opinyon ng publiko: katarungan nga ba ito o pagpapakita ng kawalan ng respeto sa ating soberanya?
Nagsimula ang tensyon nang lumabas ang mga ulat mula sa loob ng piitan sa The Hague na nagsasabing hindi na raw mabuti ang pakiramdam ng dating Pangulo. Sa edad na walumpu, hindi na biro ang dumanas ng stress ng isang pandaigdigang paglilitis, lalo na’t malayo siya sa kanyang pamilya at sa lupang kanyang sinilangan. Ayon sa kanyang mga legal na kinatawan, ang bawat araw na lumilipas na siya ay nasa ilalim ng kustodiya ng ICC ay banta sa kanyang buhay.
Dahil dito, isang matapang na memorandum ang isinampa sa Korte Suprema ng Pilipinas upang pilitin ang administrasyong Marcos na kumilos at protektahan ang karapatan ni Duterte bilang isang Pilipino. Ang argumentong ipinupukol ay simple ngunit madiin: kung ang Pilipinas ay wala na sa ilalim ng Rome Statute, bakit hinahayaan nating kontrolin ng mga dayuhan ang kapalaran ng ating dating lider?
Ang panawagang ito ay tila isang malakas na sampal sa diplomatikong relasyon ng bansa. Habang ang Malacañang ay nananatiling maingat sa mga pahayag, hindi maitatago ang pressure na nanggagaling sa mga taga-suporta ng mga Duterte. Para sa marami, ang pananahimik ng kasalukuyang gobyerno ay tila isang pagtalikod sa taong naging katuwang sa pagbuo ng “UniTeam.”
Ngunit sa kabilang banda, may mga nagsasabi na dapat hayaan ang proseso ng hustisya na gumulong sa pandaigdigang entablado. Ngunit paano mo hihintayin ang hustisya kung ang taong nililitis ay unti-unti nang nanghihina sa loob ng malamig na rehas sa ibang bansa? Dito pumapasok ang emosyonal na aspeto ng kwento—ang imahe ng isang matandang lider na tila iniwan sa ere ng kanyang mga dating kaalyado.
Journalistically, ang kasong ito ay naglalantad sa malalim na lamat sa ating sistema ng hustisya at diplomasya. Ang paghiling sa Korte Suprema na mag-isyu ng kautusan para pauwiin si FPRRD ay isang hakbang na hindi pa kailanman nangyari sa kasaysayan ng bansa. Ipinapakita nito ang desperation ng kampo ni Duterte na maibalik siya sa bansa bago pa maging huli ang lahat.
Binibigyang-diin ng mga abogado na ang “constructive custody” ay nasa kamay pa rin ng gobyerno ng Pilipinas dahil sila ang nagpahintulot o hindi humadlang sa kanyang pagsuko. Samakatuwid, responsibilidad ng estado na tiyakin ang kanyang kaligtasan at ibalik siya sa bansa kung saan mayroon tayong sapat na korte para dinggin ang anumang reklamo laban sa kanya.
Hindi rin matatawaran ang ingay sa social media. Ang mga tagasuporta ni Duterte ay nagsasagawa na ng mga panalangin at vigil, humihiling na sana ay pakinggan ng Pangulong Marcos ang kanilang hinaing. “Iuwi na si Tatay Digong” ang naging sigaw ng libu-libong netizens na naniniwalang biktima lamang siya ng pampulitikang pag-uusig ng mga dayuhan.
Ang pait na nararamdaman ng kanyang pamilya, lalo na nina Vice President Sara at Congressman Pulong, ay malinaw na makikita sa kanilang mga matatapang na pahayag laban sa mga umano’y “traydor” sa bayan. Ang bawat update tungkol sa kanyang kalusugan ay nagiging mitsa ng galit at lungkot para sa mga taong nakasaksi sa kanyang pamumuno.
Gayunpaman, ang laban ay hindi madali. Ang ICC ay naninindigan na mayroon silang karapatang litisin si Duterte dahil ang mga umano’y krimen ay naganap noong ang Pilipinas ay miyembro pa ng organisasyon. Ito ang legal na pader na pilit binubungkal ng mga abogadong Pilipino. Sa kanilang petisyon, iginiit nila na ang karapatan sa “due process” ay hindi lamang para sa mga biktima, kundi pati na rin sa akusado.
Ang pagtanggi ng ICC na bigyan siya ng pansamantalang kalayaan sa kabila ng kanyang edad at kalusugan ay itinuturing ng marami na isang uri ng pagpapahirap. Ito ang dahilan kung bakit ang pagpapauwi sa kanya ay itinuturing na ngayong isang “national emergency” para sa kanyang mga loyalista.
Sa gitna ng lahat ng ito, ang taumbayan ay naghihintay ng pinal na desisyon mula sa Korte Suprema. Ang hatol ng korte ay magsisilbing gabay kung ano ang magiging posisyon ng Pilipinas sa mata ng mundo. Kung papayagan ang kanyang pag-uwi, ito ay tagumpay para sa soberanya ng bansa.
Ngunit kung tatanggihan, asahan ang mas matinding gulo sa pagitan ng mga paksyon sa pulitika. Ang usaping ito ay higit pa sa isang tao; ito ay tungkol sa kung paano natin pinoprotektahan ang ating sariling mga lider laban sa impluwensya ng ibang bansa. Ito ay tungkol sa dignidad ng bansa at sa katapatan ng kasalukuyang administrasyon sa mga pangako nito noong kampanya.
Sa huli, ang kapalaran ni Rodrigo Duterte ay nananatiling nakabitin sa pagitan ng batas ng tao at ng batas ng pandaigdigang komunidad. Ngunit para sa ordinaryong Pilipino, ang mahalaga ay ang makataong pagtrato sa sinumang akusado, lalo na sa isang dating pinuno na naglingkod sa bayan.
Ang bilis ng pag-aksyon ng Korte at ng Malacañang ang magdidikta kung magtatapos ba ang kabanatang ito sa isang mapayapang pagbabalik o sa isang mas masakit na trahedya sa labas ng bansa. Habang ang bansa ay nakasubaybay, ang bawat dasal at bawat legal na argumento ay nakatutok sa iisang layunin: ang mabigyan ng pagkakataon si FPRRD na harapin ang kanyang mga kaso sa sariling lupa, sa harap ng kanyang sariling mga kababayan, at sa ilalim ng bandila ng Pilipinas.
