Sa mundo ng pulitika sa Pilipinas, madalas nating marinig ang katagang “karma is real,” lalo na kapag ang isang makapangyarihang opisyal ay nahaharap sa sunod-sunod na pagsubok. Ngayong taon, ang usap-usapan ay nakasentro kay Department of Justice Secretary Jesus Crispin “Boying” Remulla. Matapos ang ilang buwang espekulasyon tungkol sa kanyang kalusugan at ang kanyang pananahimik sa gitna ng mga mainit na isyu sa bansa, sa wakas ay naglabas ng pahayag ang Office of the Ombudsman. Ang ulat na ito ay hindi lamang basta update sa kanyang kondisyon, kundi isang paglilinaw na naglalayong tapusin ang mga kumakalat na “fake news” habang sinasagot ang mga seryosong katanungan tungkol sa kanyang kapasidad na mamuno sa kagawaran ng hustisya.
Ang tensyon ay nagsimula nang mapansin ng publiko ang madalas na pagliban ni Secretary Remulla sa mga mahahalagang pagtitipon at press briefings. Bilang pinuno ng DOJ, ang kanyang boses ay krusyal sa mga usapin ng pagpapatupad ng batas, lalo na sa mga kasong kinasasangkutan ng mga malalaking personalidad at mga kontrobersyal na isyu sa karapatang pantao. Dahil sa kanyang pananahimik, mabilis na kumalat ang mga teorya sa social media—may mga nagsasabing malubha ang kanyang karamdaman, habang ang iba naman ay pilit na idinidikit ang kanyang sitwasyon sa konsepto ng “karma” dahil sa kanyang mga naging desisyon at pahayag noong mga nakaraang taon.
Ayon sa impormasyong isiniwalat na dumaan sa pagsusuri ng Office of the Ombudsman, ang tunay na kalagayan ni Secretary Remulla ay mas kumplikado kaysa sa simpleng pagod lamang. Bagama’t pilit na pinananatiling pribado ang ilang detalye para sa kanyang “privacy,” hindi na maitatanggi na dumaan ang kalihim sa isang sensitibong medikal na operasyon. Ang proseso ng paggaling o “recovery period” ang pangunahing dahilan kung bakit hindi siya nakikita sa mata ng publiko. Ngunit ang tanong ng marami: sapat ba ang kanyang kasalukuyang lakas upang gampanan ang mabigat na tungkulin ng isang DOJ Secretary?
Dito pumapasok ang papel ng Ombudsman bilang “protektor ng taumbayan.” Sa ilalim ng ating batas, ang bawat opisyal ng gobyerno ay dapat na “physically and mentally fit” upang gampanan ang kanilang sinumpaang tungkulin. Ang pakikialam ng Ombudsman sa isyung ito ay hindi lamang para busisiin ang kalusugan ng isang tao, kundi para masiguro na hindi napapabayaan ang serbisyo publiko. Sa mga nakalipas na buwan, maraming dokumento at desisyon ang nangangailangan ng kanyang pirma at direktiba. Kung ang isang kalihim ay hindi kayang magtrabaho nang buong oras, nagkakaroon ng “vacuum” o puwang sa liderato na maaaring makaapekto sa takbo ng hustisya sa bansa.
Ang terminong “karma” ay naging bukambibig ng mga kritiko ni Remulla. Marami ang nagbabalik-tanaw sa mga panahong siya ay naging matapang sa pagbatikos sa mga human rights defenders, sa kanyang mga naging posisyon sa International Criminal Court (ICC) investigation, at ang kontrobersyal na pagkakadawit ng kanyang sariling anak sa isang drug case noon. Para sa kanyang mga taga-suporta, ang paggamit ng salitang karma ay isang uri ng panggigipit at kawalan ng respeto sa isang taong may sakit. Subalit para sa mga biktima ng kawalan ng katarungan, ang kanyang kasalukuyang kalagayan ay tila isang paalala na ang kapangyarihan ay pansamantala lamang at lahat ay pantay-pantay sa harap ng karamdaman.
Sa gitna ng lahat ng ito, lumalabas din ang isyu ng “transparency.” Ang Office of the Ombudsman ay nagbigay ng direktiba na dapat maging bukas ang DOJ sa tunay na kalagayan ng kanilang pinuno. Sa isang demokratikong bansa, ang kalusugan ng mga matataas na opisyal ay hindi lamang usaping personal; ito ay usaping pambansa. Kung ang isang opisyal ay may “serious illness,” dapat itong malaman ng publiko upang makapaghanda ang pamahalaan para sa isang maayos na transisyon o pansamantalang pagpapalit ng mamumuno. Ang pagtatago ng ganitong impormasyon ay nagbubunga lamang ng mas maraming espekulasyon at kawalan ng tiwala sa gobyerno.
Habang nagpapatuloy ang kanyang pagpapagaling, nananatili ang DOJ sa ilalim ng gabay ng mga Undersecretaries. Ngunit aminin man o hindi, iba pa rin ang bigat ng isang full-fledged Secretary. Maraming mga pending cases, kabilang na ang mga usapin sa POGO, extrajudicial killings, at ang mga reporma sa loob ng Bureau of Corrections (BuCor), ang tila “naka-hold” o mabagal ang pag-usad. Ang Office of the Ombudsman ay patuloy na nagmamasid kung ang pananatili ni Remulla sa pwesto ay nakakasagabal na sa mabilis na pagdaloy ng katarungan.
Ang kwento ni Secretary Boying Remulla ay isang repleksyon ng mas malalim na problema sa ating pulitika—ang kultura ng pagtatago at ang matinding polarisasyon ng publiko. Ang paggamit ng emosyon, tulad ng galit o awa, ay madalas na ginagamit upang tabunan ang mga totoong isyu ng pananagutan. Ang pahayag mula sa Ombudsman ay dapat magsilbing hudyat para sa mas malinis at mas matapat na komunikasyon mula sa administrasyon. Hindi krimen ang magkasakit, ngunit ang pananatili sa isang posisyon na hindi na kayang panagutan nang buo ay isang diskusyon na dapat nating harapin nang may katalinuhan at hindi lamang base sa emosyon.
Sa huli, ang katotohanan ang magpapalaya sa ating lahat mula sa mga maling impormasyon. Kung si Secretary Remulla man ay babalik sa kanyang pwesto nang mas malakas o kung siya ay pipiling magpahinga na lamang para sa kanyang ikabubuti, ang mahalaga ay ang interes ng sambayanang Pilipino. Ang katarungan ay hindi dapat naghihintay para sa isang tao; ito ay dapat na tuloy-tuloy na dumadaloy para sa lahat, may kapangyarihan man o wala. Ang Office of the Ombudsman ay nananatiling nakabantay, at tayo bilang mga mamamayan ay dapat ring manatiling mapagmatyag upang masiguro na ang ating mga lider ay tunay na nagsisilbi para sa ating ikabubuti at hindi para sa kanilang sariling interes o kaligtasan.
