Sa gitna ng masalimuot na mundo ng pulitika sa Pilipinas, isang batang mambabatas ang naging sentro ng usap-usapan matapos niyang pasabugin ang tinatawag na “Cabral Files.” Si Batangas 1st District Representative Leandro Leviste ay hindi lamang nagdala ng mga dokumento; nagdala siya ng isang malaking hamon sa sistema ng pamahalaan na matagal nang pinamumugaran ng mga alegasyon ng korapsyon.
Ang mga file na ito, na nanggaling sa yumaong Department of Public Works and Highways (DPWH) Undersecretary Maria Catalina Cabral, ay sinasabing naglalaman ng mga listahan ng mga proyekto, proponents, at mga koneksyon na nagbubunyag kung paano nga ba ginagastos ang bilyun-bilyong pondo ng bayan.
Ang panayam na ito sa “Kapuso Mo, Jessica Soho” ay nagbigay ng mas malalim na silip sa likod ng mga dokumentong ito at sa personal na sakripisyo ng isang “nepo baby” na piniling banggain ang mga dambuhala sa Kongreso.
Ayon kay Leviste, ang nadiskubre niya ay sadyang nakakalula. Mahigit Php700 bilyon mula sa National Expenditure Program ng DPWH ang may mga nakatagong “proponents” o mga mambabatas na nagtutulak ng mga proyekto. Hindi lang basta mga kalsada at tulay ang usapan dito; lumalabas na may mga district congressmen na nakakakuha ng average na Php1.6 bilyon bawat isa, habang ang mga “anak ng diyos” o yung mga malalakas sa ruling party ay umaabot pa sa Php13 bilyon ang alokasyon.
Ang mas masakit na katotohanan na ibinahagi ng mambabatas ay ang sistemang “pre-ordering” kung saan bago pa man maaprubahan ang budget, may mga naka-assign na agad na mga kontraktor. Ito raw ang dahilan kung bakit talamak ang mga substandard na proyekto dahil ang pondo ay nababawasan na ng mga kickback at suhol bago pa man simulan ang paggawa.
Isang mahalagang bahagi ng rebelasyon ni Leviste ay ang kanyang personal na karanasan sa loob ng Kamara. Ikinuwento niya ang tungkol sa mga “insentibo” na inaalok sa mga mambabatas para lamang bumoto pabor sa mga panukala.
Inamin din niya ang tungkol sa Monthly Operational and Maintenance Expenses (MOOE) na umaabot sa halos Php58 milyon bawat congressman taon-taon, na marami ay hindi na kailangang bigyan ng resibo kundi isang simpleng sertipikasyon lamang.
Dahil dito, nanindigan si Leviste na huwag tanggapin ang anumang bonus o MOOE mula sa Kongreso, at ginagamit ang kanyang sariling pera para mapanatili ang kanyang integridad at kalayaan na punahin ang mabulok na sistema. Sa kabila ng pagkakaroon ng bilyun-bilyong assets mula sa kanyang dating negosyo na Solar Philippines, pinili niyang pumasok sa gobyerno hindi para yumaman, kundi para maging “tinik sa dibdib” ng mga tiwali.
Gayunpaman, ang pagiging whistle-blower ay may kasamang matinding emosyonal at mental na pasanin. Sa panayam, hindi napigilan ni Leviste ang maiyak nang pag-usapan ang pressure na nararanasan niya at ng kanyang pamilya. Marami raw sa mga kaibigan ng kanyang ina—ang batikang mambabatas na si Senadora Loren Legarda—ang nasa listahan ng Cabral Files at nagagalit sa kanya.
May mga pananakot at “gaslighting” na nagaganap, kung saan pinalalabas na masama siya dahil sa paglalantad ng katotohanan. Ngunit para sa kanya, ang bawat luha ay simbolo ng kanyang dedikasyon. Aniya, “What doesn’t kill you makes you stronger,” at handa siyang harapin ang anumang ethics complaint o pagkakulong dahil ang mas mahalaga ay malaman ng publiko kung saan napupunta ang kanilang mga buwis.
Sa huli, ang “Cabral Files” ay hindi lamang kwento ng mga papel at numero; ito ay kwento ng pakikibaka ng isang henerasyon na pagod na sa lumang sistema ng pulitika. Ang tapang ni Leviste na ilantad ang sariling “alingasaw” ng institusyong kanyang kinabibilangan ay isang pambihirang hakbang na dapat abangan ng bawat Pilipino.
Habang papalapit ang mga bagong imbestigasyon, nananatili ang tanong: Ito na ba ang simula ng tunay na paglilinis sa DPWH at sa Kongreso, o muli na namang malulunod ang katotohanan sa gitna ng ingay ng mga makapangyarihan? Ang laban ni Leviste ay laban nating lahat para sa isang bansang hindi na muling pagnanakawan ng kinabukasan.
