Sa isang liblib na bayan sa lalawigan, kung saan ang bawat umaga ay binabati ng tilaok ng manok at ang bawat hapon ay nagtatapos sa payapang paglubog ng araw, naninirahan ang isang matandang babaeng nagngangalang Lola Ising. Walumpu’t taong gulang na siya, at ang kanyang mukha ay isang mapa ng mga karanasan—mga kunot na nagsasalaysay ng hirap, saya, at pagtitiis.
Ang kanyang tahanan ay isang hamak na barung-barong sa dulo ng kalsada, malapit sa isang malawak na lupain na unti-unti nang kinakain ng modernisasyon. Gawa ang kanyang bahay sa mga pinagtagpi-tagping yero, mga lumang tabla na galing pa sa gumuhong bodega, at mga plastik na nagsisilbing proteksyon laban sa ulan. Para sa iba, ito ay isang eyesore o basura, ngunit para kay Lola Ising, ito ang kanyang kaharian.
Si Lola Ising ay hindi kailanman naging pabigat sa lipunan. Kilala siya bilang isang manggagamot ng mga halaman at isang taong laging handang makinig sa problema ng iba. Bagama’t wala siyang asawa o anak na kasama, itinuturing niyang pamilya ang mga ibon sa kanyang paligid at ang kanyang maliit na taniman ng gulay.
Ngunit sa likod ng kanyang simpleng pamumuhay, may mga mata na palaging nakamasid. Ang lupang kinatatayuan ng kanyang bahay ay naging sentro ng isang malaking interes. Isang proyektong pang-komersyal ang nais itayo roon—isang mall na magdadala raw ng kaunlaran sa bayan. At ang nasa likod ng proyektong ito? Walang iba kundi ang makapangyarihang Mayor ng kanilang bayan, si Mayor Ricardo “Rico” Valderrama.
Si Mayor Rico ay hindi ordinaryong politiko. Siya ay galing sa isang pamilyang may mahabang kasaysayan ng kapangyarihan. Gwapo, matikas, at magaling magsalita, nakuha niya ang boto ng masa sa pamamagitan ng mga pangakong pagbabago. Ngunit sa likod ng kanyang mga ngiti sa poster, may isang madilim na ambisyon. Para sa kanya, ang progreso ay hindi para sa lahat, kundi para sa mga taong may kakayahang sumabay sa kanya.
At para matuloy ang kanyang pinapangarap na “Valderrama Plaza,” kailangang mawala ang bahay ni Lola Ising. Maraming beses na siyang nagpadala ng mga tauhan upang kausapin ang matanda, nag-aalok ng maliit na halaga para umalis ito, ngunit palaging tumatanggi si Lola Ising. “Ang lupang ito ay pamana ng aking mga ninuno,” ang palaging sagot niya. “Dito ako isinilang, at dito rin ako mamamatay.”
Isang mainit na hapon, habang nagdidilig si Lola Ising ng kanyang mga tanim na sili at talong, isang convoy ng mga itim na SUV ang huminto sa harap ng kanyang bakuran. Ang mga kapitbahay ay nagsimulang maglabasan, nagbubulungan at kinakabahan. Hindi pangkaraniwan na dumating ang Mayor sa ganoong kalayong lugar nang walang media o okasyon.
Lumabas mula sa sasakyan si Mayor Rico, suot ang kanyang mamahaling shades at polo shirt. Kasunod niya ang limang malalaking lalaki na tila mga bodyguard. Sa unang tingin, mukhang isang diplomatikong pagbisita, ngunit ang aura sa paligid ay mabigat at mapanganib.
“Lola Ising,” bungad ng Mayor nang may pilit na ngiti. “Napadaan lang ako para kumustahin ang ating pinaka-matandang residente. Balita ko, hindi mo pa rin tinatanggap ang alok ng munisipyo para sa relokasyon mo. Sayang naman, may magandang condo unit na naghihintay sa iyo sa sentro.” Tiningnan siya ni Lola Ising nang diretso sa mga mata. Walang takot, walang pag-aalinlangan.
“Salamat, Mayor, pero hindi ko kailangan ng condo. Sapat na sa akin ang hangin dito at ang lupang ito na nagbibigay sa akin ng pagkain. Ang pera ninyo ay hindi kayang bilhin ang kapayapaan ko.” Ang ngiti sa mukha ni Mayor Rico ay biglang naglaho. Pinalitan ito ng isang ekspresyong malamig at puno ng pananakot.
“Alam mo, Lola, mahirap kalabanin ang progreso,” bulong ng Mayor. “Minsan, ang mga bagay na ayaw nating iwanan ay kailangang mawala para sa ikabubuti ng nakararami. O baka naman may itinatago ka rito kaya ayaw mong umalis?” Napansin ng Mayor ang maliit na altar sa loob ng bahay ni Lola Ising, kung saan may isang lumang baul na nakapatong.
Sa sandaling iyon, parang may kung anong alaala ang dumaan sa isip ng Mayor. Isang lihim na tanging siya at ang kanyang yumaong ama lamang ang nakakaalam. Ang lupang ito ay hindi lamang basta lupa; ito ay isang piraso ng kasaysayan na pilit nilang ibinaon sa limot.
Nang umalis ang Mayor nang hapon na iyon, iniwan niya ang isang banta na hindi malilimutan ni Lola Ising. “Tingnan natin kung gaano katibay ang bahay mo kapag humagupit ang bagyo,” wika nito bago sumakay sa sasakyan. Ngunit walang bagyong nakalagay sa ulat ng panahon. Ang bagyong tinutukoy ng Mayor ay gawa ng tao.
Kinagabihan, habang ang buong bayan ay nahihimbing, isang kakaibang amoy ng gasolina ang nagsimulang kumalat sa paligid ng barung-barong ni Lola Ising. Ang dilim ay biglang naging maliwanag nang ang unang spark ng apoy ay tumama sa tuyong kahoy ng dingding. Ito na ang simula ng isang gabi ng lagim, isang gabi kung saan ang kapangyarihan ay susubukin ng katotohanan.
Sa loob ng bahay, mahimbing na natutulog si Lola Ising, walang kamalay-malay na ang kanyang tanging silungan ay magiging abo na sa loob ng ilang minuto. Ngunit ang hindi alam ng Mayor, ang apoy na kanyang sinimulan ay hindi lamang susunog sa bahay, kundi maglalantad sa isang lihim na matagal na niyang pilit na pinapatay. Ang apoy na ito ang magsisilbing liwanag sa isang madilim na nakaraan na yayanig sa buong lalawigan.
Ang hatinggabi ay binalot ng isang nakabibinging katahimikan bago ang pagsiklab ng kaguluhan. Sa loob ng maliit na barung-barong ni Lola Ising, ang hangin ay naging mabigat at mainit. Ang amoy ng petrolyo na kanina ay pahiwatig lamang ay naging isang matapang na amoy na humahapdi sa ilong.
Sa labas, sa ilalim ng anino ng mga puno ng mangga, makikita ang mga pigurang mabilis na kumikilos—mga aninong tila walang kaluluwa na sumusunod sa isang malupit na utos. Sa isang kislap ng posporo, ang kadiliman ay nilamon ng isang kulay-asupreng liwanag na mabilis na gumapang sa tuyong dingding ng bahay.
Nagising si Lola Ising hindi dahil sa ingay, kundi dahil sa hirap ng paghinga. Ang usok ay pumasok na sa kanyang maliit na silid, tila isang madilim na kumot na gustong bumalot sa kanya.
Sa kanyang pagdilat, ang orange na liwanag ng apoy ay sumasayaw na sa kanyang kisame. “Sunog! Tulong!” ang mahinang sigaw ng matanda, ngunit ang kanyang boses ay tila kinakain ng lagutok ng nasusunog na kahoy. Sinubukan niyang tumayo, ngunit ang kanyang mga tuhod ay nanghihina dahil sa init at takot. Ang bawat hakbang ay tila isang pakikibaka sa kamatayan.
Sa labas ng bakuran, hindi inaasahan ng mga tauhan ng Mayor na may mga saksi pala sa kanilang ginagawa. Ang mga kapitbahay ni Lola Ising, na madalas ay maagang natutulog, ay nagising sa ingay ng mabilis na pag-alis ng mga sasakyan.
Doon nila nakita ang Mayor, nakatayo sa ‘di kalayuan, pinapanood ang apoy na tila ba ito ay isang palabas sa sinehan. Walang bakas ng awa sa kanyang mukha—tanging isang malamig na determinasyon na tapusin ang “problema” na nagpapabagal sa kanyang proyekto. “Hayaan ninyong matupok ang lahat,” utos niya sa kanyang mga tauhan. “Siguraduhin ninyong walang matitira.”
Ngunit sa gitna ng naglalagablab na apoy, isang himala ang nangyari. Isang batang lalaki, si Jun-jun, ang apo ng isa sa mga kapitbahay, ang buong tapang na tumakbo patungo sa bahay.
Habang ang iba ay natitigilan sa takot sa Mayor, si Jun-jun ay walang inisip kundi ang kaligtasan ng matandang nagbigay sa kanya ng mga prutas tuwing hapon. “Lola Ising! Labas po kayo!” sigaw niya habang binabasag ang bintana gamit ang isang malaking bato. Ang init ay halos magpaltos sa kanyang balat, ngunit hindi siya tumigil hangga’t hindi niya nakikita ang matanda.
Sa loob, narating ni Lola Ising ang lumang altar kung saan nakalagay ang kanyang mahiwagang baul. Sa gitna ng panganib, hindi ang kanyang buhay ang inisip niya kundi ang laman ng kahon na iyon. “Hindi ito pwedeng mawala,” bulong niya sa sarili habang pilit na kinukuha ang mabigat na metal na kahon.
Nang makuha niya ito, gumuho ang isang bahagi ng kisame, na naging dahilan upang ma-trap siya sa isang sulok. Ngunit sa sandaling iyon, ang mga kamay ni Jun-jun ay pumasok sa bintana at hinila ang matanda palabas, kasabay ng pagbagsak ng buong bubungan ng bahay.
Nang makalabas sila, ang Mayor ay nagulat. Hindi niya akalain na may makakaligtas. Ang kanyang plano na gawing “aksidente” ang lahat ay nauwi sa isang pampublikong eksena. Ang mga tao sa barangay, na dati ay takot sa kanya, ay nagsimulang mag-ingay.
“Bakit ninyo ito ginawa, Mayor?” tanong ng isa. “Kitang-kita namin ang mga tauhan ninyo!” Ang Mayor, sa halip na humingi ng paumanhin, ay nagmatigas. “Ito ay para sa kaligtasan ng lahat! Ang bahay na ito ay fire hazard!” sigaw niya, habang pilit na itinatago ang kanyang kaba nang makita ang metal na kahon na yakap-yakap ni Lola Ising.
Ang apoy ay patuloy na nagngangalit, tila nagagalit sa kawalang-katarungang nagaganap. Habang pinapanood ni Lola Ising ang kanyang tahanan na nagiging abo, pumatak ang kanyang mga luha—hindi dahil sa nawalang gamit, kundi dahil sa katotohanang ang taong pinagkatiwalaan ng bayan ay ang siyang mismong wumasak sa kanyang katahimikan.
Ngunit ang hindi alam ng lahat, ang apoy na ito ang magsisilbing mitsa ng isang rebolusyon ng katotohanan. Ang metal na kahon na naisalba ay naglalaman ng mga dokumentong hindi lamang tungkol sa lupa, kundi tungkol sa tunay na pagkatao ni Mayor Rico Valderrama.
Sa pagtatapos ng gabi, ang barung-barong ay naging tumpok na lamang ng uling. Ngunit sa gitna ng abo, may isang bagay na kumikinang—isang susi na nahulog mula sa bulsa ng isa sa mga tauhan ng Mayor. Isang ebidensya na magdudugtong sa Mayor sa krimeng ito. Ang trahedya ay tapos na, ngunit ang laban para sa hustisya ay kasisimula pa lamang.
Ang gabi ng trahedya ay lumipas, ngunit ang usok na nagmumula sa natupok na bahay ni Lola Ising ay tila ayaw pang humupa, gaya ng galit na namumuo sa puso ng mga taga-barangay. Pansamantalang pinatira ang matanda sa covered court ng munisipyo, ngunit ramdam ang tensyon sa hangin. Alam ng lahat na ang mga tauhan ng Mayor ang nasa likod ng sunog, ngunit sa isang bayan kung saan ang batas ay madalas na hawak ng mayayaman, ang ebidensya ay mailap. Gayunpaman, may isang bagay na hindi nakuha ng apoy: ang metal na kahon na mahigpit na yakap ni Lola Ising kahit sa kanyang pagtulog.
Kinabukasan, habang ang Mayor ay abala sa pagpapakitang-tao at pagpapaliwanag sa media na ang sunog ay dulot ng “faulty electrical wiring”—sa kabila ng katotohanang walang kuryente ang bahay ng matanda—isang lihim na pagtitipon ang nagaganap sa sulok ng covered court. Kasama ni Lola Ising ang ilang matatanda sa bayan na nakakaalam ng tunay na kasaysayan ng lugar, pati na ang batang si Jun-jun na nagsilbing tagapagbantay. Sa harap nila, dahan-dahang inilabas ni Lola Ising ang isang kalawanging susi na nakasabit sa kanyang leeg.
“Lola, ano ba talaga ang laman niyan? Bakit pati ang Mayor ay tila gustong pumatay para lang makuha ‘yan?” tanong ni Jun-jun nang may halong takot at kuryosidad. Huminga nang malalim ang matanda. Ang kanyang mga mata, bagama’t pagod, ay nagpakita ng isang determinasyong hindi kayang buwagin. Sa pag-ikot ng susi, narinig ang isang matalim na lagutok. Nang bumukas ang takip, hindi ginto o pilak ang tumambad, kundi mga lumang dokumento, mga sulat na kupas na ang tinta, at isang kupas na litrato ng dalawang lalaki na magkaakbay sa harap ng isang malawak na lupain.
Ang isa sa mga lalaki sa litrato ay ang ama ni Mayor Rico, si Don Ricardo Valderrama. Ngunit ang isa pang lalaki ay ang yumaong kapatid ni Lola Ising. Dito nagsimulang mabuo ang piraso ng isang madilim na palaisipan. Ang lupang kinatatayuan ng pinapangarap na Valderrama Plaza ay hindi pala pagmamay-ari ng mga Valderrama. Batay sa mga dokumentong nasa loob ng kahon, ang lupang iyon ay ipinagkatiwala lamang ng pamilya ni Lola Ising sa mga Valderrama noong panahon ng kaguluhan, sa ilalim ng isang kasunduan na ibabalik ito sa tamang panahon.
Ngunit hindi lang iyon. Ang pinaka-nakakangilabot na ebidensya ay ang isang sulat-kamay na testamento ni Don Ricardo bago ito mamatay. Dito niya inamin ang isang malaking kasalanan: na ninakaw nila ang titulo ng lupa at pinatay ang kapatid ni Lola Ising nang tangkaing bawiin nito ang ari-arian. Si Mayor Rico, na noo’y nagsisimula pa lamang sa politika, ang tumulong sa pagtatakip ng krimeng ito. Ang barung-barong ni Lola Ising ay hindi lamang isang harang sa proyekto ng Mayor; ito ang nagsisilbing “ground zero” kung saan nakabaon ang ebidensya ng kanilang pagkakasala.
Habang binabasa ang mga dokumento, isang anino ang sumilip sa bintana ng covered court. Isa ito sa mga espiya ng Mayor. Mabilis na nakarating ang balita kay Mayor Rico na buo pa rin ang kahon at ang mga ebidensya sa loob nito. Sa loob ng kanyang marangyang opisina, nagwala ang opisyal. Alam niyang kapag lumabas ang katotohanang ito, hindi lang ang kanyang proyekto ang guguho, kundi ang buong pangalan ng mga Valderrama na itinayo sa kasinungalingan at dugo.
“Hanapin ninyo ang matandang iyan! Kunin ang kahon sa kahit anong paraan!” sigaw ni Mayor Rico sa kanyang mga tauhan. Sa puntong ito, wala na siyang pakialam kung dumanak man muli ang dugo. Para sa kanya, ang kapangyarihan ay mas mahalaga kaysa sa konsensya. Ngunit ang hindi niya alam, ang mga taga-barangay ay nagsimula na ring magising. Ang takot na namayani sa loob ng maraming dekada ay unti-unti nang pinapalitan ng pagkakaisa. Ang katotohanang nasa loob ng metal na kahon ay nagsimulang magsilbing mitsa ng isang apoy na mas matindi pa sa sunog na naganap sa bahay ni Lola Ising—ang apoy ng paghihiganti at hustisya.
Ang atmospera sa buong bayan ay naging kasing-bigat ng isang paparating na unos. Matapos kumalat ang balita tungkol sa mga dokumentong natagpuan sa loob ng metal na kahon ni Lola Ising, ang dating takot na mga residente ay tila nakahanap ng bagong lakas. Ngunit si Mayor Rico, na sanay sa pagmamanipula at dahas, ay hindi basta-basta susuko. Para sa kanya, ang covered court kung saan pansamantalang nanunuluyan ang matanda ay isang balakid na dapat buwagin sa lalong madaling panahon.
Bandang alas-dos ng madaling araw, nang ang lahat ay tila mahimbing nang natutulog, ang katahimikan ay binalot ng ingay ng mga bota at ang malakas na busina ng mga truck ng munisipyo. Sa ilalim ng malalabo na ilaw ng kalsada, makikita ang mga tauhan ng Mayor—hindi bilang mga lingkod-bayan, kundi bilang isang armadong grupo na handang manakit. Bitbit nila ang mga “demolition order” na halatang minadali at walang pirma ng korte. Ang utos ni Mayor Rico ay malinaw: “Ilabas ang matanda, kunin ang kahon, at itaboy ang sinumang haharang.”
Ngunit isang sorpresa ang naghihintay sa kanila. Pagdating sa gate ng covered court, hindi katahimikan ang sumalubong sa kanila kundi isang pader ng mga tao. Ang mga tricycle driver, mga tindera sa palengke, mga magsasaka, at maging ang mga kabataan tulad ni Jun-jun ay nagkapit-bisig. Gamit ang kanilang mga katawan bilang harang, binuo nila ang isang buhay na barikada. “Hindi ninyo makukuha si Lola Ising!” sigaw ng isang matandang magsasaka na dati ay yumuyuko lang kapag dumadaan ang sasakyan ng Mayor. Ang liwanag mula sa mga sulo at flashlight ng mga residente ay naging simbolo ng kanilang pag-aalsa.
Sa gitna ng kaguluhan, dumating ang sasakyan ni Mayor Rico. Lumabas siya nang may mapang-aping awtoridad, hawak ang isang mega-phone. “Umuwi na kayo! Ang matandang iyan ay nanggugulo lamang! Ang dokumentong hawak niya ay peke at gawa-gawa lamang!” sigaw niya. Ngunit sa halip na matakot, mas lalong humigpit ang kapit ng mga tao sa isa’t isa. Doon lumabas si Lola Ising mula sa loob ng covered court, bitbit ang metal na kahon. Sa kabila ng kanyang katandaan, ang boses niya ay umalingawngaw nang malinaw. “Rico, hindi ang bahay ko ang sinunog mo kundi ang pagkakataon mong maging mabuting tao. Ang katotohanan ay hindi nasusunog, at ngayon, ang buong bayan na ang saksi.”
Nagsimula ang tulakan. Ginamit ng mga tauhan ng Mayor ang kanilang mga kalasag at yantok upang buwagin ang barikada. May mga nasaktan, may mga nagtamo ng pasa, ngunit walang umalis sa pwesto. Sa bawat hampas, mas lalong tumitindi ang determinasyon ng mga tao. Si Jun-jun, sa kanyang murang edad, ay nakuhang videohan ang bawat pangyayari gamit ang kanyang lumang cellphone. Ang “live stream” na sinimulan niya ay mabilis na nag-viral, na naging dahilan upang ang mga karatig-bayan at maging ang pambansang media ay magsimulang magtanong tungkol sa kung ano talaga ang nangyayari sa maliit na bayang ito.
Habang nagpapatuloy ang pagkubkob, isang hindi inaasahang tunog ang narinig mula sa malayo—ang mga sirena ng pulisya mula sa probinsya, hindi ang lokal na pulisya na kontrolado ng Mayor. Dahil sa bilis ng pagkalat ng video sa internet, napilitan ang mga matataas na opisyal na magpadala ng reinforcement upang imbestigahan ang nagaganap na gulo. Nang makita ng Mayor ang mga asul at pulang ilaw, doon lamang siya nagsimulang manginig. Alam niya na ang kanyang kapangyarihan ay may hangganan, at ang pader na itinayo niya sa kasinungalingan ay unti-unti nang nagkakalamat.
Ang gabi ng pagkubkob ay naging mitsa ng isang mas malaking laban. Hindi na lang ito tungkol sa isang matanda at sa kanyang sinunog na bahay; ito ay naging laban ng isang buong bayan para sa kanilang dignidad. Ang covered court, na dapat ay pansamantalang tuluyan lang, ay naging simbolo ng tagumpay ng masa laban sa tiranya. Ngunit ang pinakamalaking pasabog ay hindi pa natatapos, dahil sa pagdating ng mga otoridad, ang laman ng metal na kahon ay pormal nang ilalabas sa liwanag ng katarungan.
Ang pagsikat ng araw matapos ang gabing puno ng tensyon sa covered court ay tila may dalang ibang klaseng liwanag. Hindi na ito ang liwanag ng apoy na tumupok sa bahay ni Lola Ising, kundi ang liwanag ng pag-asa na tumatagos sa bawat sulok ng bayan. Sa pagdating ng mga imbestigador mula sa National Bureau of Investigation (NBI) at mga opisyal mula sa Department of Interior and Local Government (DILG), ang kuta ni Mayor Rico na gawa sa pananakot ay nagsimula nang gumuho.
Sa harap ng maraming saksi at sa ilalim ng pagbabantay ng pambansang media, pormal na binuksan ang metal na kahon sa loob ng himpilan ng pulisya sa probinsya. Ang mga dokumento sa loob—ang orihinal na titulo ng lupa, ang mga sulat ng pag-amin ni Don Ricardo, at ang mga ebidensya ng malawakang korapsyon sa ilalim ng pamumuno ni Mayor Rico—ay naging matibay na pundasyon para sa mga kasong isasampa laban sa kanya. Ang lupang kinatatayuan ng barung-barong ni Lola Ising ay napatunayang pagmamay-ari nga ng kanyang pamilya, at ang tangkang pag-agaw dito ay isang krimen na may kaakibat na mabigat na parusa.
Si Mayor Rico, na dati ay hindi matapakan at palaging nakasuot ng mamahaling barong, ay nakitang pinalabas sa kanyang opisina na nakaposas. Ang kanyang dating matikas na tindig ay napalitan ng pagkayuko, habang ang taumbayan na dati niyang inaapi ay nakahanay sa labas, hindi upang manakit, kundi upang saksihan ang pagtatapos ng isang madilim na kabanata sa kanilang kasaysayan. “Ang hustisya ay para sa lahat, hindi lang para sa may kapangyarihan!” sigaw ng isang residente habang isinasakay ang Mayor sa sasakyan ng pulisya.
Ngunit ano na ang mangyayari kay Lola Ising? Sa tulong ng mga pribadong sektor at ng mga taga-barangay na nag-ambag-ambag ng kanilang lakas at materyales, isang bagong bahay ang itinayo sa mismong lugar kung saan dati ay may abo lamang. Hindi na ito barung-barong na gawa sa tagpi-tagping yero; ito ay isang matibay at disenteng tahanan na simbolo ng tagumpay ng katarungan. Ang bawat pako at tablang ginamit ay handog ng mga taong pinaglingkuran ni Lola Ising sa loob ng maraming taon.
Sa araw ng paglipat ni Lola Ising sa kanyang bagong bahay, isang simpleng selebrasyon ang idinaos. Ang “Valderrama Plaza” na pinangarap ng Mayor para sa pansariling interes ay hindi natuloy. Sa halip, ang lupain ay ginawang isang pampublikong parke at agriculture center na ipinangalan sa kapatid ni Lola Ising na pinatay ng mga Valderrama. Ang dating simbolo ng kasamaan ay naging sentro ng komunidad kung saan ang mga kabataan ay malayang nakakapag-aral at ang mga magsasaka ay may sapat na suporta.
Sa huling bahagi ng ating kuwento, makikita si Lola Ising na nakaupo sa kanyang bagong beranda, pinagmamasdan ang mga batang naglalaro sa parke. Hawak pa rin niya ang metal na kahon, ngunit sa pagkakataong ito, ito ay wala nang laman. Ang mga dokumento ay nasa korte na, at ang mga lihim ay wala na sa dilim. “Ang katotohanan,” wika ng matanda habang nakangiti kay Jun-jun, “ay parang buto ng halaman. Maaari mong ibaon sa ilalim ng lupa, maaari mong apakan, ngunit darating ang ulan at sisibol ito para makita ng lahat.”
Ang kuwentong ito ni Lola Ising at ng Mayor ay mananatiling isang alamat sa kanilang bayan—isang paalala na ang tunay na kapangyarihan ay hindi matatagpuan sa posisyon o yaman, kundi sa katapatan at sa lakas ng nagkakaisang mamamayan. Ang apoy na sinimulan ng isang masamang tao ay hindi nakasira; bagkus, ito ang naglinis sa bayan mula sa dumi ng korapsyon. Isang bagong umaga na para sa lahat.
