Sa kasaysayan ng pulitika sa Pilipinas, ang Davao ay hindi lamang isang lungsod; ito ay simbolo ng bakal na pagkakaisa at ang sentro ng kapangyarihan na nagpabago sa takbo ng bansa. Sa loob ng halos isang dekada, kapag binabanggit ang pangalang Duterte, hindi mawawala ang anino ni Senator Bong Go. Siya ang itinuturing na pinakatiyak na kakampi, ang tagapangalaga ng mga lihim, at ang pinakamataas na simbolo ng katapatan sa dating Pangulong Rodrigo Duterte.
Ngunit sa mga nakalipas na araw, isang malakas na bulung-bulungan ang tila nagpapayanig sa pundasyong ito. Ang tanong na naglalaro sa isipan ng bawat Pilipino: Totoo nga bang lalabanan ni Bong Go ang “Agila ng Davao” na si Vice President Sara Duterte?
Ang tensyong ito ay hindi basta-basta tsismis lamang sa kanto. Ito ay isang usaping may malalim na ugat sa estratehiya at survival sa susunod na eleksyon. Sa loob ng maraming taon, si Bong Go ang nagsilbing tulay sa pagitan ng Palasyo at ng masa noong panahon ng matandang Duterte. Ngunit habang lumalakas ang ingay tungkol sa paghihiwalay ng landas ng Uniteam, tila nagkakaroon din ng sariling direksyon ang senador.
May mga nagsasabing ang pananahimik ni Go sa ilang isyu na kinakaharap ni VP Sara ay senyales ng unti-unting pagdistansya. Ito ba ay paghahanda para sa isang mas mataas na tungkulin, o sadyang nagbabago na ang ihip ng hangin sa loob ng pamilya?
Hindi lamang ang usaping pulitika ang nagpapakulo sa dugo ng mga Pilipino ngayon. Kasabay ng kaguluhan sa Davao, isang malaking bomba ang sumabog sa Ombudsman. Inanunsyo ang pormal na imbestigasyon sa pagbebenta ni Leviste ng franchise ng Solar.
Ang proyektong ito, na inaasahan sanang magbibigay ng murang kuryente, ay nababalot ngayon ng duda. Ayon sa mga ulat, may mga iregularidad sa kung paano nailipat ang prangkisa at kung sino ang mga tunay na nakinabang sa bilyon-bilyong pisong transaksyon.
Bakit mahalaga ito? Dahil ang enerhiya ay buhay ng ating ekonomiya. Kung ang mga prangkisang tulad nito ay nagiging gatasan lamang ng mga makapangyarihang negosyante at pulitiko, ang ordinaryong mamamayan ang pumapasan ng krus sa mataas na singil sa kuryente.
Ang pagsasabay ng imbestigasyong ito sa gulo ng pulitika ay nagbibigay ng impresyon na may malaking “paglilinis” o baka naman “paghihiganti” na nagaganap sa likod ng mga saradong pinto ng gobyerno.
Sa panig ni Bong Go, ang pagtakbo laban sa isang Duterte ay isang sugal na maaaring magtapos sa kanyang karera o magluklok sa kanya bilang bagong lider ng bansa. Para sa mga taga-Davao, ang katapatan ay sagrado.
Ang anumang hakbang na titiwalag sa kagustuhan ng pamilya Duterte ay maaaring ituring na pagtataksil. Ngunit sa mundo ng pulitika, ang tanging permanente ay ang interes. Kung nakikita ni Go na ang kanyang kinabukasan ay hindi na laging nakatali sa anino ng kanyang amo, baka ito na ang pagkakataon niyang ipakita ang sariling kulay.
Habang hinihintay natin ang susunod na kabanata ng teleseryeng ito, mananatiling nakatutok ang bayan sa Ombudsman. Ang kaso ng Solar franchise ay susubok sa talas ng ating mga batas laban sa mga mapagsamantala. Ito ay isang babala sa lahat ng mga nagbebenta ng karapatan ng bayan para sa sariling bulsa.
Ang koneksyon sa pagitan ng negosyo ni Leviste at ng mga pulitikong sangkot ay dahan-dahang nalalantad, at walang sinuman ang ligtas kapag ang katotohanan na ang nagsalita.
Ang unang kabanata na ito ay paunang tikim lamang sa mas malalim pang rebelasyon. Sa susunod nating pagtalakay, hihimayin natin ang mga dokumentong hawak ng Ombudsman at ang mga palitan ng salita sa pagitan ng kampo nina Go at Duterte na hindi nailalathala sa mainstream media.
Ang labanang ito ay hindi lamang para sa posisyon; ito ay laban para sa kontrol ng buong Pilipinas.
Sa pagpapatuloy ng ating pagsisiyasat sa magulong mundo ng pulitika at negosyo sa Pilipinas, lalong nagiging malinaw na ang bawat galaw sa itaas ay may malalim na pinag-uugatan. Kung sa Kabanata 1 ay tinalakay natin ang posibleng lamat sa pagitan nina Bong Go at Sara Duterte, dito sa Kabanata 2 ay tututok tayo sa isang isyung maaaring magpabagsak sa mga dambuhalang negosyante: ang kontrobersyal na pagbebenta ni Leviste ng Solar franchise na ngayon ay nasa ilalim na ng masusing radar ng Ombudsman.
Hindi biro ang kinakaharap na hamon ng pamilya Leviste. Ang usapin ng “Solar Franchise” ay hindi lamang tungkol sa teknolohiya o renewable energy. Ito ay tungkol sa bilyon-bilyong pisong pondo at ang karapatang mag-supply ng kuryente sa sambayanang Pilipino.
Ang tanong ng Ombudsman: Paano nga ba naibenta ang prangkisang ito nang walang sapat na public bidding o transparency? May mga dokumentong lumulutang na nagpapahiwatig na ang transaksyong ito ay tila minadali upang paboran ang ilang grupo bago pa man magbago ang administrasyon.
Habang iniimbestigahan ang mga Leviste, hindi maiwasang madamay ang mga pangalan ng mga pulitikong nagbigay ng basbas sa mga deal na ito. Dito pumapasok ang koneksyon sa kasalukuyang gulo sa Davao. Ayon sa mga insider, ang imbestigasyong ito ay ginagamit na “leverage” o alas sa isang mas malaking laro ng chess.
Kung mapapatunayan ang korapsyon sa Solar franchise, maraming ulo ang gugulong, at maaaring kasama rito ang mga taong malapit sa kampo ng mga Duterte at ni Bong Go mismo.
Sa kabilang dako, ang usap-usapan tungkol sa pagtakbo ni Bong Go laban kay VP Sara ay lalong naging maingay sa loob ng Senado. May mga ulat na ang mga “donors” o ang mga malalaking negosyanteng nagpopondo sa mga kampanya ay nagsisimula nang mamili ng panig. Ang ilan sa kanila ay tila natatakot na dahil sa ginagawang pag-atake ng Ombudsman sa mga franchise deals.
“Kung ang isang Leviste ay kayang imbestigahan, sino pa kaya kami?” Ito ang tanong na bumabagabag sa mga elitistang grupo sa Manila at Davao.
Ang pananahimik ni Vice President Sara Duterte sa isyung ito ay sadyang nakakabingi. Bilang ikalawang pangulo, inaasahan ng marami ang kanyang pahayag tungkol sa korapsyon sa sektor ng enerhiya. Ngunit dahil ang mga sangkot ay madalas na nakakasama sa mga social circles ng mga makapangyarihan, tila maingat ang bawat kampo sa kanilang sasabihin.
Sa kabilang banda, si Bong Go ay patuloy sa kanyang mga “malasakit” missions, ngunit mapapansin na ang kanyang mga talumpati ay dahan-dahang lumalayo sa pagbanggit sa pangalan ni Sara, isang bagay na dati ay halos bawat minuto niyang ginagawa.
Ang imbestigasyon ng Ombudsman ay nagsisilbing mitsa. Sa bawat dokumentong lumalabas, mas lalong nahahati ang publiko. May mga naniniwala na ito ay tunay na hustisya para sa mga mamimili ng kuryente na biktima ng mataas na singil.
Ngunit may mga nagdududa rin na ito ay isang paraan lamang upang gipitin ang mga kaalyado ng nakaraang gobyerno. Ang Solar franchise ni Leviste ay naging simbolo na ngayon ng labanang “Old Power” vs “New Power.”
Sa gitna ng lahat ng ito, ang ordinaryong Pilipino ay nanonood lamang. Ngunit hindi natin dapat kalimutan na ang bawat bilyon na nawawala sa mga iregular na franchise deal ay perang dapat sana ay napupunta sa serbisyo publiko.
Ang pagtatapat nina Bong Go at Sara Duterte ay maaaring isang entertainment sa paningin ng iba, pero ang resulta ng imbestigasyon ng Ombudsman ay may direktang epekto sa ating mga bulsa at sa kinabukasan ng enerhiya sa bansa.
Ano ang susunod na hakbang ni Leviste? May ilalabas ba silang ebidensya na magpapatunay na legal ang lahat? O baka naman may “whistleblower” na lumitaw mula sa loob ng kanilang kumpanya upang ibunyag ang lahat ng baho?
Sa susunod na kabanata, titingnan natin ang mga partikular na probisyon ng prangkisa na nilabag diumano at kung paano ito magiging mitsa ng pormal na paghihiwalay nina Bong Go at ng pamilya Duterte.
Habang lumalalim ang gabi sa bawat pasilyo ng kapangyarihan sa Maynila at Davao, hindi na maikakaila ang masangsang na amoy ng “traydoran.” Sa Kabanata 2, nakita natin ang bagsik ng Ombudsman laban sa Solar franchise ni Leviste.
Ngunit ang mas malaking tanong na bumabagabag sa mga political analysts: Ito ba ay isang isolated na kaso ng korapsyon, o bahagi ng isang grandiyosong plano upang tuluyang buwagin ang impluwensya ng mga Duterte at ni Bong Go?
Ayon sa mga source mula sa loob ng Malacañang, may mga nagaganap na “backroom deals” na hindi nakakarating sa kaalaman ng publiko. May mga bulong-bulungan na ang pag-ungkat sa kaso ni Leviste ay isang babala sa lahat ng mga financier na sumusuporta sa kampo ni VP Sara Duterte. Ang mensahe ay malinaw:
Kapag kumampi ka sa maling panig, ang iyong mga negosyo at prangkisa ay hihimayin hanggang sa huling sentimo. Ang Solar franchise ay nagsisilbing halimbawa kung paano kayang gamitin ng estado ang legal na proseso upang pasukuin ang mga kalaban.
Dito na pumapasok ang papel ni Senator Bong Go. Sa nakalipas na mga buwan, napansin ng marami ang tila “paglambot” ng senador sa ilang polisiya ng kasalukuyang administrasyon. Habang si VP Sara ay direktang tumitindig laban sa ilang desisyon ng gobyerno, si Bong Go ay nananatiling nasa gitna.
Ang stratehiyang ito ay tinatawag ng iba na “political balancing act.” Ngunit para sa mga tapat na tagasunod ng mga Duterte, ang hindi pagpanig ni Go sa anak ng kanyang mentor ay itinuturing na isang tahimik na deklarasyon ng digmaan.
May mga ulat din na nagkaroon ng isang sekretong pagpupulong sa pagitan ng mga emissary ni Bong Go at ng ilang matataas na opisyal na malapit sa kasalukuyang administrasyon. Ang paksa?
Ang pagtiyak na hindi madadamay ang mga personal na proyekto at impluwensya ng senador sa gitna ng ginagawang paglilinis sa mga midnight deals ng nakaraang gobyerno. Kung totoo ito, nangangahulugan na ang “paglaban” ni Bong Go kay Sara ay hindi lamang dahil sa ambisyon, kundi dahil sa pangangailangang protektahan ang kanyang sariling balat mula sa hagupit ng Ombudsman.
Sa panig naman ni Leviste, ang pagbebenta ng Solar franchise ay nagbukas ng diskusyon tungkol sa monopolya at national security. Sinasabing may mga dayuhang interes na nakasubaybay sa resulta ng kasong ito.
Kung mapapatunayan na may anomalya, maaaring bawiin ng gobyerno ang prangkisa at ibigay ito sa isang bagong “paboritong” player. Ito ang nakakatakot na katotohanan sa pulitika ng Pilipinas—ang mga yaman ng bansa ay madalas na nagiging premyo sa kung sino ang nananaig sa paligsahan ng kapangyarihan.
Ang tensyon sa pagitan nina Bong Go at Sara Duterte ay sumasalamin din sa pagkakahati-hati ng mga botante sa social media. Ang mga “DDS” o Duterte Die-hard Supporters ay nahahati na rin ngayon.
May mga nananatiling loyal kay Sara, habang ang iba ay nagsisimulang maniwala na si Bong Go ang tunay na tagapagdala ng legacy ng matandang Duterte dahil sa kanyang mas “diplomatikong” estilo. Ang pagkakahating ito ay sadyang pabor sa kanilang mga kalaban, dahil ang isang watak-watak na Davao bloc ay madaling talunin.
Ngunit huwag tayong magpaligaw sa mga palabas lamang. Ang tunay na labanan ay nasa mga dokumentong hawak ng Ombudsman. Sa bawat pirma at bawat transaksyon na nauungkat sa Solar franchise, lumilitaw ang koneksyon ng mga pulitiko sa mga bilyonaryong tulad ni Leviste. Ang tanong: Lalabas ba ang pangalan ni Bong Go sa mga dokumentong ito? O gagamitin ba ni Sara ang kanyang kapangyarihan upang protektahan ang mga taong naiipit sa imbestigasyon?
Sa susunod na kabanata, hihimayin natin ang mga partikular na testimonya na nagsisimula nang lumabas mula sa mga empleyado ng kumpanya ni Leviste. Dito natin makikita kung gaano kalalim ang “rabbit hole” na ito at kung paano ito magiging huling mitsa upang tuluyang magharap sa isang mainit na debate o tapatan sina Bong Go at Sara Duterte sa publiko.
Sa bawat malaking iskandalo, laging may isang tao sa loob na hindi na makatiis sa bigat ng konsensya o sa takot na makulong. Sa Kabanata 4 na ito, ang pokus ay lumilipat sa mga lumalabas na testimonya mula sa loob ng kumpanya ni Leviste. Ang Ombudsman ay tila nakahanap ng “gold mine” ng impormasyon matapos magsalita ang ilang dating opisyal na sangkot sa pagproseso ng Solar franchise. Ang mga pahayag na ito ay hindi lamang naglalagay kay Leviste sa mainit na upuan, kundi nagdadala rin ng panganib sa mga pangalan nina Bong Go at Vice President Sara Duterte.
Ayon sa mga leaks mula sa imbestigasyon, may mga e-mail at mensahe na nagpapakita ng mga “coordination meetings” sa pagitan ng mga kinatawan ni Leviste at ng ilang opisyal na malapit sa nakaraang administrasyon. Ang usapan? Paano mapapabilis ang pag-apruba at pagbebenta ng prangkisa bago matapos ang termino ni Pangulong Duterte. Ang nakakabahala, may mga pasaring na ang bahagi ng kinita sa mga transaksyong ito ay ginamit diumano sa ilang aktibidad na pampulitika. Dito na nagsisimulang manginig ang mga kampo nina Go at Duterte.
Para kay Bong Go, ang anumang koneksyon sa usaping ito ay lason sa kanyang imahe bilang “Mr. Malakasit.” Kung mapapatunayan na ang kanyang opisina o ang mga taong malapit sa kanya ay nagbigay ng “go signal” para sa mga kaduda-dudang deal ni Leviste, guguho ang kanyang kredibilidad. Ngunit may mga nagsasabi rin na kaya lumalakas ang loob ni Go na hamunin si Sara ay dahil may hawak siyang “reserba” na impormasyon—mga dokumentong magpapatunay na ang pamilya Duterte rin ay may alam o nakinabang sa mga proyektong ito. Ito ay isang klasikong “mutual assured destruction” sa pulitika.
Sa kabilang banda, si VP Sara Duterte ay nahaharap sa hamon ng pagpapanatili ng kanyang “Davao Identity” habang pilit na idinadamay ang kanyang pangalan sa mga isyu ng korapsyon sa enerhiya. Ang kanyang mga rating sa survey ay nagsisimula nang makaramdam ng bahagyang pagbaba dahil sa walang tigil na batikos. Ang stratehiya ng kanyang mga kalaban ay simple: Ihulog siya sa putikan ng Solar franchise scandal upang hindi na siya maging banta sa susunod na eleksyon.
Ang masakit na katotohanan, habang nag-aaway-away ang mga higante, ang mga whistleblower na naglalakas-loob magsalita ay nanganganib ang buhay. May mga ulat na ang isa sa mga pangunahing testigo ay humiling na ng Witness Protection Program matapos makatanggap ng mga banta sa telepono. Ang Solar franchise ni Leviste ay hindi na lamang usaping teknikal; ito ay naging usaping kriminal na may halong matinding pulitika.
Ano ang epekto nito sa taongbayan? Ang galit ay dahan-dahang namumuo. Nakikita ng publiko na habang ang singil sa kuryente ay hindi bumababa, ang mga prangkisang dapat sana ay para sa serbisyo ay ginagawa palang negosyo ng iilan. Ang labanang Bong Go vs. Sara Duterte ay tila nagiging isang malaking diversionary tactic para hindi mapansin ng masa ang bilyon-bilyong nawawala sa kaban ng bayan.
Ngunit hanggang kailan nila maitatago ang katotohanan? Ang Ombudsman ay agresibo na sa pagpapalabas ng mga subpoena. Sa mga susunod na araw, inaasahang tatawagin ang mga opisyal mula sa Department of Energy at maging ang mga malalapit na tauhan nina Go at Duterte upang magpaliwanag. Ito na ang simula ng pormal na pagguho ng “Uniteam” na dati ay tila hindi matitinag.
Sa ating huling kabanata, titingnan natin ang magiging pinal na pasya ng Ombudsman at kung sino ang tuluyang tatalikod sa kanilang pagkakaibigan para lamang maisalba ang sarili. Ang paghaharap nina Bong Go at Sara Duterte ay hindi na lamang tsismis—ito ay isang realidad na magbabago sa mukha ng Pilipinas.
Narating na natin ang huling yugto ng madilim at masalimuot na kwentong ito. Sa mga nakaraang kabanata, nakita natin ang unti-unting pagbitak ng alyansang Duterte at Bong Go, kasabay ng nakakahilong imbestigasyon ng Ombudsman sa Solar franchise ni Leviste. Ngunit sa Kabanata 5 na ito, ang lahat ng mga piraso ng puzzle ay magtatagpo na sa isang pinal na konklusyon na mag-iiwan ng malalim na marka sa ating bansa.
Ang tanong na “Lalabanan ba ni Bong Go si Sara?” ay hindi na lamang isang teorya. Sa puntong ito, naging malinaw na ang bawat isa sa kanila ay naghahanda na para sa sariling kaligtasan. Ang pulitika sa Pilipinas ay laging tungkol sa tiyempo. Para kay Bong Go, ang paglayo sa anino ng mga Duterte sa gitna ng mga kontrobersya ay maaaring isang paraan upang linisin ang kanyang pangalan at ipakita na siya ay isang independiyenteng lider. Ngunit para sa mga tagasuporta ni Sara, ito ay isang malaking pagkakanulo na hindi kailanman mapapatawad. Ang “Agila ng Davao” ay hindi kilala sa pag-atras; sa halip, asahan ang isang mas matinding pagresbak mula sa kampo ng Bise Presidente.
Habang nagbabangayan ang dalawang kampo, ang hatol ng Ombudsman sa kaso ni Leviste ay magsisilbing “wildcard.” Kung tuluyang mapapatunayan na ang pagbebenta ng Solar franchise ay labag sa batas, ito ang magiging mitsa ng pagkakulong o pagbagsak ng maraming makapangyarihang tao. Ang kasong ito ay nagpakita na ang sistema ng hustisya ay kayang gumalaw kapag ang pampublikong interes at ang interes ng mga nasa kapangyarihan ay nagkabungguan. Ang Solar franchise scandal ay hindi lamang kwento ng korapsyon; ito ay kwento ng kung paano ang yaman ng bansa ay ginagamit na bala sa mga digmaang pampulitika.
Ano ang mangyayari sa pamilya Leviste? Maaaring magsilbi silang “concautionary tale” para sa iba pang mga bilyonaryo na masyadong dikit sa mga pulitiko. Ang pag-akyat at pagbagsak ng kanilang negosyo sa ilalim ng imbestigasyon ay nagpapatunay na walang permanenteng proteksyon ang pera kapag ang ihip ng hangin ay nagbago na. Ang mga “backroom deals” na tinalakay natin sa Kabanata 3 ay naging aral na sa huli, ang katotohanan ay laging makakahanap ng paraan upang lumabas, lalo na kung may mga taong handang magsalita para sa bayan.
Para sa mga Pilipino, ang seryeng ito ay isang paalala na ang ating mga boto at ang ating boses ay mahalaga. Ang hidwaang Go-Duterte at ang isyu sa enerhiya ay dapat magsilbing inspirasyon upang mas maging mapanuri tayo sa mga susunod na pinuno. Hindi sapat ang “malasakit” o “tapang” kung sa likod nito ay may mga lihim na transaksyon na nagpapahirap sa masa. Ang tunay na pagbabago ay hindi makukuha sa pagpili sa pagitan ng dalawang nag-aaway na kampo, kundi sa paghingi ng pananagutan sa lahat.
Sa huli, ang kasaysayan ang humusga. Maaalala ba si Bong Go bilang ang tapat na kaalyado na piniling tumayo sa sariling paa, o bilang isang opportunista? Makikita ba si Sara Duterte bilang biktima ng mapanirang pulitika o bilang isang lider na kailangang sumagot sa mga tanong ng bayan? At ang Ombudsman, mananatili ba itong matatag na institusyon o magiging instrumento lamang ng kung sino ang nakaupo sa Palasyo?
Ang telon ay dahan-dahang bumababa sa kabanatang ito, ngunit ang laban para sa katotohanan ay hindi kailanman matatapos. Habang ang bansa ay naghahanda para sa susunod na yugto ng ating demokrasya, dalhin natin ang mga aral mula sa Solar franchise scandal at sa gulo ng Davao. Ang kapangyarihan ay dapat laging nanggagaling sa tao at para sa tao—hindi sa mga pansariling interes ng iilan.
