PANIMULA: ANG PAGGUHO NG “UNITEAM” AT ANG PAGBANGON NG BAGONG OPSIYON
Sa kasaysayan ng pulitika sa Pilipinas, madalas nating marinig ang kasabihang “Walang permanenteng kaibigan, walang permanenteng kaaway, tanging permanenteng interes lamang.” Ngunit sa mga kaganapan nitong mga nakaraang araw, tila hindi lang interes ang nagbabago, kundi pati na rin ang mukha ng kapangyarihan. Ang dating magkakampi, ngayon ay nagpapalitan na ng maaanghang na salita. Ang dating tahimik, ngayon ay sumisigaw na ng sedisyon at korapsyon.
Sa isang eksklusibong silip sa mga kaganapan sa Davao at sa Kongreso, natunghayan natin ang dalawang magkaibang mukha ng oposisyon na tila pinagbuklod ng iisang layunin: ang panagutin ang kasalukuyang administrasyon. Sa isang banda, nariyan ang pamilya Duterte, sa pangunguna ni Representative Paolo “Pulong” Duterte, na walang takot na binabatikos ang Pangulo. Sa kabilang banda, nariyan ang Makabayan Bloc at si France Castro, na humaharap sa legal na laban habang pilit na inuungkat ang mga baho ng budget.
Ito ay hindi lamang simpleng bangayan sa pulitika. Ito ay giyera. Giyera ng salita, giyera ng prinsipyo, at giyera para sa kinabukasan ng bansa. Halina’t himayin natin ang bawat detalye ng pasabog na interview na yumanig sa social media.
KABANATA 1: ANG BALITA MULA SA “SNOW” AT ANG KALAGAYAN NG AGILA
Nagsimula ang lahat sa isang kumustahan. Sa gitna ng kaguluhan sa Pilipinas, marami ang nagtatanong: Nasaan na si dating Pangulong Rodrigo Roa Duterte (FPRRD)? Kamusta na ang kanyang kalusugan? Siya ba ay apektado ng mga banta ng International Criminal Court (ICC)?
Sa panayam kay Cong. Pulong Duterte, ibinahagi niya ang isang update na tila galing pa sa ibang bansa. Nabanggit niya ang pagkaka-cancel ng visitation sa nakalipas na dalawang araw dahil sa “severe snow warning.” Isang pahiwatig na nasa isang malamig na lugar ang lokasyon ng interview o ng kanyang kinaroroonan. Ngunit sa kabila ng lamig ng panahon, mainit ang balita tungkol sa kanyang ama.
“Okay man,” ang simpleng sagot ni Pulong. Ayon sa kanya, nasa maayos na kalagayan ang dating Pangulo. Kumakain ito nang maayos—sa katunayan, naghahanap pa ito ng kanyang paboritong “Coke Zero” at mga chips. Isang senyales na sa kabila ng edad at mga isyu, nananatiling matatag at “chill” ang matanda.
Hindi rin nawawala ang pagiging pulitiko ni FPRRD. Kahit retirado na, ang kanyang isip ay nasa Davao pa rin. Tinatanong niya si Pulong tungkol sa pamamalakad ni Mayor Basti Duterte at Vice Mayor Jay Melchor Quitain. “Trabaho lang,” ang sagot ni Pulong. Ipinapakita nito na ang puso ng Agila ay nasa serbisyo pa rin, nagmamatyag sa kanyang balwarte at sa kanyang mga apo tulad ni Omar.
Ngunit sa likod ng mapayapang update na ito, may nilulutong hakbang ang mga abogado. Kinumpirma ni Pulong na may “wait between the lawyers and sa ICC.” Bagama’t hindi niya idinetalye, malinaw na hindi natutulog ang kampo ng mga Duterte sa banta ng international court. Handa sila. Nakahanda ang kanilang depensa.
KABANATA 2: ANG PAGPUTOK NG BULKAN – “BUGO INYONG PRESIDENTE!”
Kung payapa ang update tungkol kay Tatay Digong, kabaligtaran naman ang reaksyon ni Pulong pagdating sa usaping nasyonal. Ang mitsa ng kanyang galit? Ang pahayag ni Governor Chavit Singson.
Kamakailan, nagkaroon ng press conference si Gov. Chavit kung saan tila ikinonekta niya ang mga kritisismo laban sa administrasyon, partikular na ang kay Claire Castron, bilang isang porma ng “Inciting to Sedition.” Para kay Chavit, at sa mga kaalyado ng administrasyon, ang anumang pagsasalita laban sa Pangulo ay tila pag-uudyok ng gulo.
Dito na sumabog si Pulong Duterte. Sa kanyang trademark na Bisaya-Tagalog na pananalita, hindi niya napigilan ang kanyang emosyon.
“Anything you say against the president is always inciting to sedition… mga talawan man (mga duwag man)… piste,” ang mariing wika ni Pulong.
Para sa kanya, ang paggamit ng “sedition” card ay senyales ng kahinaan at kaduwagan. Iginiit niya na tayo ay nasa isang demokrasya. Karapatan ng bawat mamamayan na magsalita, magbatikos, at punahin ang gobyerno.
At dito na niya binitawan ang mga salitang siguradong tatatak sa kasaysayan ng kanilang alitan:
“Bugo inyong presidente.” (Bobo ang inyong presidente.) “Gusto mag-debate? Ferdinand Marcos… mahuman lang mag-storya, mabugo.”
Napakabigat na paratang. Napakatapang na insulto. Para sa isang nakaupong Kongresista na sabihan ang nakaupong Pangulo ng “bugo” ay nagpapakita na wala nang respeto at wala nang “diplomacy” sa pagitan ng mga Duterte at Marcos. Tuluyan nang nasunog ang tulay.
Dagdag pa ni Pulong, ayaw maniwala ng administrasyon sa mga survey. Ayaw nilang maniwala na bumabagsak sila. Ayaw nilang maniwala na ninanakawan nila ang kaban ng gobyerno. At dahil ayaw nilang harapin ang katotohanan, ang solusyon nila ay takutin ang taumbayan gamit ang kasong sedisyon.
“Inciting to sedition mo ninyo tanan… kay gi-report niya ang inyong ghost project dito sa Ilocos,” banat pa ni Pulong.
Binuksan niya ang isyu ng “Ghost Projects” sa Ilocos—ang balwarte ng mga Marcos. Ito ay direktang hamon. Sinasabi ni Pulong na kaya sila pikon, kaya sila nananakot, ay dahil nabubuking na ang kanilang mga katiwalian sa sarili nilang bakuran.
Tinapos niya ang kanyang rant sa isang mensahe sa mga loyalista: “Salamat sa inyong suporta… i-appeal na lang natin ang pag-ampo (pagdarasal) ng maayong panglawas (magandang kalusugan) at nindot na kaugmaon (magandang kinabukasan).”
KABANATA 3: MAKABAYAN BLOC – ANG LABAN PARA SA IMBESTIGASYON
Sa kabilang banda ng political spectrum, hindi rin nagpapahuli ang Makabayan Bloc. Kung si Pulong ay gumagamit ng emosyon at insulto, si France Castro naman ay gumagamit ng lohika at proseso.
Sa panayam, naging sentro ng usapan ang pagnanais ng Makabayan Bloc na isama mismo si Pangulong Bongbong Marcos sa mga imbestigasyon tungkol sa korapsyon at flood control scam.
“That’s a major shift,” puna ng interviewer. Dati raw ay tahimik, pero ngayon ay diretsahan na.
Sagot ni Castro: “Pinapaimbestigahan natin kasi hindi pwedeng mawala ‘yung accountability, responsibility ni PBBM, ni President, dahil siya ‘yung pumipirma eh.”
Ito ang tinatawag na “Command Responsibility.” Ayon kay Castro, ang Pangulo ang nagsu-submit ng National Expenditure Program (NEP). Siya ang pumipirma sa huli bago ito maging batas (GAA). Kaya kung may anomalya sa budget, kung may bilyon-bilyong napupunta sa wala, hindi pwedeng maghugas-kamay ang Pangulo at sabihing “hindi ko alam.”
Mariing sinabi ni Castro: “Naniniwala kaming ALAM.”
Naniniwala ang Makabayan na alam ng Pangulo ang mga transaksyon sa loob ng Malacañang. Binanggit ni Castro ang mga testimonya ng mga undersecretary at dating congressman na nagtuturo sa mga taong “Inside Malacañang” na tumatanggap ng kickback o nagde-deliver ng pera.
“Interested lang kaming malaman kung totoo nga ba ‘yun,” aniya. Gusto nilang makita ang papel ng Pangulo. Kasabwat ba siya? O nagpapabaya? Alinman sa dalawa, may pananagutan siya sa bayan.
KABANATA 4: ANG SUMPA NG TALAINGOD – HUSTISYA O PULITIKA?
Ngunit habang nakikipaglaban si France Castro sa Kongreso, may sarili rin siyang laban na hinaharap—ang banta ng pagkakakulong.
Binalikan sa interview ang kaso ng “Talaingod 18” noong 2018. Ito ang panahon ng Martial Law sa Mindanao sa ilalim ng administrasyong Duterte. Ito ang panahon ng “Bakwit” ng mga Lumad dahil sa militarisasyon at pagpasok ng mga mining companies sa kanilang ancestral lands.
Kinasuhan si Castro at ang iba pa (kabilang si Satur Ocampo) ng kidnapping at child abuse dahil sa pag-rescue umano sa mga estudyante at guro ng isang Lumad school. Kamakailan, hinatulan sila ng korte ng 4 hanggang 6 na taong pagkakakulong.
“Political problem iyon,” diin ni Castro.
Para sa kanya, hindi ito legal na isyu kundi pulitikal na panggigipit. Ang kanilang ginawa ay “Solidarity Mission.” Ang mga guro at estudyante ay pinalayas at binantaan, kaya wala silang choice kundi umalis sa gabi.
“Pinalakad daw namin,” kwento ni Castro tungkol sa basehan ng kaso. Dahil naglakad ng 3 oras sa gabi ang mga bata kasama sila, kinasuhan sila ng child abuse. Ang nakakagulat, ang complainant ay ang DSWD—isang ahensya na dapat ay “compassionate” at tumutulong, pero sa pagkakataong iyon ay naging instrumento ng prosekusyon.
“It’s mind-boggling,” komento ng interviewer. Tumulong ka na, ikaw pa ang nakasuhan.
Kasalukuyang nasa Court of Appeals (CA) sa Cagayan de Oro (CDO) ang kaso. Umaasa si Castro na mare-reverse ang desisyon. “Hopefully ma-review… praying pa rin kami,” aniya.
KABANATA 5: ANG BALINTUNA NG KASAYSAYAN – DUTERTE AT MAKABAYAN
Isang interesanteng bahagi ng panayam ay ang pagbabalik-tanaw sa relasyon ng Duterte Administration at ng Kaliwa (Makabayan Bloc).
Inalala ng interviewer na noong simula ng termino ni Digong, “favorite” niya ang mga progresibo. Sa katunayan, itinalaga pa niya si Judy Taguiwalo bilang DSWD Secretary at si Ka Paeng Mariano sa DAR.
“Nakita kasi na… at the start pa lang, nakita na natin ‘yung lupit,” paliwanag ni Castro.
Inamin niya na may panahon na “close” si Digong sa mga progressive groups. Naalala niya ang peace negotiations kung saan ang mga dating kalaban ay naging kakampi. “Wow, kakaiba ‘to,” naisip niya noon.
Pero mabilis na nagbago ang ihip ng hangin. Mula sa pakikipagkaibigan, nauwi ito sa “Red-Tagging.” Inamin ni Castro na marami siyang natanggap na banta, at mismong si dating Pangulong Duterte pa ang nagbanta sa kanya sa telebisyon (“I will kill you” rhetoric), na naging dahilan para idemanda niya ito.
Ngayon, tila nagtatagpo na naman ang landas ng Duterte at Makabayan—hindi bilang magkakampi, kundi bilang parehong kritiko ng kasalukuyang administrasyong Marcos. Ang kaibahan lang, si Pulong ay galit dahil sa pulitika at personal na atake, habang ang Makabayan ay galit dahil sa prinsipyo at polisiya.
KABANATA 6: ANG 2026 “PORK BARREL” BUDGET
Hindi pinalampas ni Castro ang pagkakataong banatan ang 2026 National Budget.
“One word description: PORK BARREL BUDGET,” aniya.
Kahit na may mga ibinalitang pagbawas sa Unprogrammed Appropriations (UA), para kay Castro, ito ay “pampalubag-loob” lamang.
“Giniling lang,” pagsang-ayon niya sa sinabi ni Sen. Imee Marcos. Ibig sabihin, ang pork barrel ay hindi nawala; binago lang ang anyo, pinaliit, dinurog, at ikinalat sa iba’t ibang ahensya para hindi halata. Pero sa esensya, pork barrel pa rin ito—pondong pwedeng paglaruan ng mga pulitiko.
Nanawagan siya na dapat tanggalin ang mga Confidential Funds at ang pondo ng NTF-ELCAC. Naniniwala siya na ang budget na ito ay hindi para sa tao, kundi para sa pagpapanatili ng kapangyarihan ng mga nakaupo.
KABANATA 7: ANG SUSUNOD NA YUGTO – RALLY SA PEBRERO?
Sa huli, ang tanong ng bayan: Ano ang susunod? Hanggang salita na lang ba?
Tinanong si Castro kung kailan ang susunod na malaking rally, lalo na’t nag-anunsyo rin si Gov. Chavit ng sarili niyang pagkilos (bagama’t sa kabilang panig).
“May mga pinaplano, pinag-uusapan,” sagot ni Castro.
Binanggit niya ang Pebrero—ang buwan ng pag-ibig, pero buwan din ng pag-aalsa sa kasaysayan ng Pilipinas (EDSA). “Mainit ang Pebrero,” makahulugang sabi niya.
Hindi pa tapos ang laban para sa accountability. Wala pang “Big Fish” na nakukulong. Ang mga tunay na kurakot ay nasa pwesto pa rin. Kaya naman, asahan na sa mga susunod na linggo, mas iinit ang lansangan. Mas iinit ang mga panawagan.
PANGWAKAS: ANG BAGYO AY PARATING PA LAMANG
Ang interview na ito ay nagbigay sa atin ng malinaw na larawan ng estado ng ating bansa. May isang dating Pangulo na “okay” pero ang pamilya ay handang makipag-gyera. May isang Kongresista na tinatawag na “bugo” ang Pangulo. May mga aktibista na kinakasuhan at kinukulong habang ang mga kurakot ay malaya. At may isang administrasyon na pilit pinagtatakpan ang mga butas ng kanilang pamamahala gamit ang banta ng sedisyon.
Ang mga salitang binitawan ni Pulong Duterte at France Castro ay hindi lamang simpleng pahayag. Ito ay mga babala. Babala na ang taumbayan ay hindi habambuhay na mananahimik. Babala na ang katotohanan, gaano man subukang ibaon sa “snow” o sa “flood control projects,” ay lilitaw at lilitaw pa rin.
Sa gitna ng kaguluhang ito, isa lang ang sigurado: Hindi pa tapos ang laban. At sa gyera ng mga higante, ang taumbayan ang dapat na maging hukom.
