PAKSA: Ang Mukha ng Kapangyarihan at Krisis: Isang Malalim na Pagsisid sa Buhay at Pamumuno ni Nicolas Maduro
Sa bawat pagkakataon na nababanggit ang pangalang Venezuela sa mga balita sa buong mundo, tila hindi na ito maihihiwalay sa mga larawan ng kaguluhan. Ang mga imahe ng mahahabang pila para sa kakarampot na pagkain, ang mga kalsadang puno ng mga nagpoprotesta, at ang mukha ng pagdurusa ng mga mamamayan ay naging karaniwang tanawin na lamang. Isang bansa na dating tinitingala dahil sa yaman nito sa langis—isang yaman na dapat sana ay nagbigay ng ginhawa sa bawat pamilya—ay naging simbolo na ngayon ng pagbagsak at kawalan ng pag-asa. Ngunit sa gitna ng unos na ito, sa gitna ng bawat sigaw at bawat patak ng luha ng mga Venezuelan, may isang pigura na nananatiling nakatayo, matatag para sa ilan, at kinasusuklaman naman para sa iba. Siya si Nicolas Maduro, ang pangulo ng Venezuela.
Sino nga ba talaga si Nicolas Maduro? Sa likod ng mga balita at pulitika, paano nahubog ang isang tao upang hawakan ang ganitong kalaking kapangyarihan at responsibilidad? Ang kanyang kwento ay hindi nagsimula sa mga palasyo o sa piling ng mga elitista. Ipinanganak siya sa lungsod ng Caracas, ang puso ng Venezuela, sa isang pamilyang simple at malayo sa kinang ng yaman. Ang kanyang kabataan ay hindi napalibutan ng pribilehiyo. Sa katunayan, bago siya nakilala sa entablado ng pandaigdigang pulitika, ang kanyang mga kamay ay sanay sa paghawak ng manibela. Siya ay isang dating bus driver. Sa araw-araw na pagbiyahe, sa pakikihalubilo sa mga pasahero, doon niya nakita at naramdaman ang tunay na pulso ng masa. Ang karanasang ito ang nagtulak sa kanya upang maging aktibo sa mga unyon, kung saan natutunan niya ang sining ng pakikipaglaban para sa karapatan ng mga manggagawa. Dito nagsimulang umusbong ang kanyang ideolohiya, isang pananaw na nakaugat sa pakikibaka ng karaniwang tao.
Ang kanyang kapalaran ay tuluyang nagbago nang makilala niya si Hugo Chavez. Si Chavez, ang charismatic at matapang na lider na humamon sa impluwensya ng Estados Unidos, ay nakakita ng potensyal sa simpleng driver na ito. Naging magkaagapay sila sa layunin, at hindi nagtagal, si Maduro ay naging isa sa mga pinagkakatiwalaang tenyente ni Chavez. Mula sa pagiging Foreign Minister hanggang sa maging Bise Presidente, inihanda siya para sa mas malaking tungkulin. Nang pumanaw si Chavez, naiwan ang Venezuela sa isang estado ng kawalan at pagdadalamhati. Sa panahong iyon ng kawalan ng katiyakan, si Maduro ang tinawag upang punan ang malaking puwang na naiwan ng kanyang mentor. Nanalo siya sa eleksyon, ngunit ito ay isang tagumpay na puno ng kontrobersya at pagtutol mula sa simula pa lamang.
Sa pag-upo ni Maduro, hindi naging madali ang landas. Ang ekonomiya ng Venezuela ay nagsimulang bumulusok. Ang halaga ng kanilang pera ay naglaho na parang bula, at ang mga estante ng mga tindahan ay nawalan ng laman. Ang dating masaganang bansa ay naghirap. Ang mga gamot ay naging luho, at ang pagkain ay naging premyo na kailangang pag-agawan. Milyon-milyong Venezuelan ang napilitang lisanin ang kanilang lupang sinilangan, bitbit ang pag-asa na makahanap ng buhay sa ibang bansa. Para sa mga kritiko, malinaw kung sino ang may sala. Itinuturo nila ang pamahalaan ni Maduro bilang ugat ng lahat—ang korapsyon, ang maling pamamalakad, at ang pagkapit sa kapangyarihan sa kabila ng pagdurusa ng bayan. Inaakusahan siya ng pandaraya sa eleksyon, ng pagpapatahimik sa mga mamamahayag, at paggamit ng dahas laban sa oposisyon. Ang mga ulat ng paglabag sa karapatang pantao ay nagdulot ng pagkondena mula sa iba’t ibang panig ng mundo, at maraming bansa ang tumangging kilalanin siya bilang lehitimong pangulo.
Ngunit may kabilang panig ang kwentong ito, isang panig na madalas ay natatabunan ng ingay ng pagbatikos. Para sa mga tagasuporta ni Maduro, siya ay hindi ang kontrabida kundi ang biktima ng isang mas malawak na sabwatan. Naniniwala sila na ang pagbagsak ng ekonomiya ay hindi dahil sa kapabayaan kundi dahil sa mga parusa at pressure mula sa mga makapangyarihang bansa na nagnanais na pabagsakin ang kanilang soberanya. Sa kanilang paningin, ang mga mararahas na hakbang ng gobyerno ay hindi tanda ng diktadurya kundi ng desperadong pagsisikap na panatilihing buo ang bansa sa gitna ng banta ng kudeta at pananakop. Para sa kanila, si Maduro ay ang huling tanggulan laban sa imperyalismo, ang tao na handang gawin ang lahat, kahit ang mga bagay na hindi katanggap-tanggap, para lamang hindi tuluyang gumuho ang sistema ng Venezuela.
Dito pumapasok ang isang mas malalim at masalimuot na usapin—ang moralidad ng pamumuno sa panahon ng krisis. Ang kwento ni Maduro ay nagbubukas ng mga tanong na mahirap sagutin. Hanggang saan ang pwedeng gawin ng isang lider para sa survival ng kanyang gobyerno? Kung ang kalaban mo ay gutom, ekonomiya, at mga dayuhang kapangyarihan, makatarungan bang gamitin ang kamay na bakal? May mga nagsasabi na sa mga sitwasyong kritikal, nawawala ang luho ng demokrasya at napapalitan ito ng pangangailangan ng kaligtasan. Sa ganitong pananaw, ang pagsupil sa oposisyon ay nakikita bilang isang kinakailangang hakbang upang maiwasan ang mas malaking kaguluhan o digmaang sibil. Ngunit, sino ang nagbibigay ng karapatan sa isang tao na magdesisyon kung sino ang magsasakripisyo?
Ang dilema ay umiikot sa konsepto ng “greater good” o ang ikabubuti ng nakararami. Ito ay isang pilosopikal na bangungot na kung saan tinitimbang ang buhay ng iilan laban sa kaligtasan ng marami. Ang mga tagapagtanggol ni Maduro ay maaaring mangatwiran na ang kanyang mga desisyon, gaano man kabigat, ay para sa pagpapatuloy ng estado. Ngunit ang mga kritiko ay mabilis na sasagot: ang karapatang pantao ay hindi nababawasan dahil lamang sa hirap ng sitwasyon. Ang tama at mali ay hindi nagbabago base sa ekonomiya. Ang pagpatay, ang pang-aapi, at ang pagpapatahimik sa katotohanan ay mananatiling mali, kahit pa balutin ito sa anong dahilan.
Kapag ang kapangyarihan ay nasa kamay ng iisang tao, ang linya sa pagitan ng paglilingkod at pang-aabuso ay madaling lumabo. Marami ang naniniwala na dito nagkamali si Maduro. Sa halip na makinig at maghanap ng solusyon kasama ang iba, pinili niyang sarilinin ang desisyon. Ang bawat pagtutol ay itinuring na pagtataksil. Ang bawat tanong ay itinuring na atake. Sa ganitong sistema, ang mamamayan ay nawawalan ng boses, at ang gobyerno ay nagiging bingi sa tunay na hinaing ng bayan. Ang tiwala ay napapalitan ng takot.
Gayunpaman, hindi natin maiaalis ang realidad ng geopolitics. Ang Venezuela ay nasa gitna ng isang laro ng kapangyarihan ng mga higanteng bansa. Ang mga loyalista ni Maduro ay nagtatanong: kung ikaw ang nasa kanyang posisyon, na napapaligiran ng mga kaaway na gustong agawin ang yaman ng iyong bansa, hindi mo ba gagawin ang lahat para lumaban? Madaling humusga kapag ikaw ay nanonood lamang mula sa malayo, ngunit iba ang bigat kapag ikaw ang may hawak ng timon habang ang barko ay lumulubog. Ang bawat desisyon ay may kapalit. Ang bawat hakbang ay may nasasagasaan.
Ang usaping ito ay lumalampas pa sa pulitika; ito ay tumatagos sa ating konsensya. Ipinapakita ng sitwasyon sa Venezuela ang banggaan ng dalawang magkaibang paniniwala. Ang isa ay nagsasabing “ang resulta ang mahalaga”—na kahit marumi ang paraan, kung ang layunin ay mabuhay, ito ay katanggap-tanggap. Ang isa naman ay naninindigan na “ang paraan ay kasing halaga ng layunin”—na may mga bagay na hindi kailanman dapat gawin, kahit pa ang kapalit ay kaligtasan. Ang pagpatay sa inosente, ang pagsira sa kinabukasan ng mga bata, at ang pagkakait ng kalayaan ay mga linyang hindi dapat tawirin.
Sa huli, ang kwento ni Nicolas Maduro at ng Venezuela ay nagsisilbing babala at aral para sa buong mundo. Ipinapaalala nito sa atin na ang kapangyarihan, kapag walang check and balance, ay maaring maging mapanganib. Ipinapakita nito na ang krisis ay hindi lamang sumusubok sa ekonomiya ng isang bansa, kundi pati na rin sa kaluluwa at moralidad ng mga namumuno at nasasakupan nito. Walang madaling sagot sa mga problemang kinakaharap nila. Ang bawat solusyon ay may kaakibat na sakripisyo. At habang nagtatalo ang mga pulitiko at mga eksperto, ang tunay na nagbabayad ng utang ay ang mga karaniwang mamamayan—ang mga taong gaya ni Maduro noong siya ay driver pa lamang, na ngayon ay siya nang nagdurusa sa ilalim ng kanyang pamumuno.
Ang tanong na naiiwan sa atin ay hindi lang tungkol sa kung sino si Maduro, kundi tungkol sa kalikasan ng tao at kapangyarihan. Hanggang saan tayo handang pumunta para sa ating pinaniniwalaan? At kapag dumating ang panahon na kailangan nating pumili sa pagitan ng prinsipyo at survival, alin ang ating pipiliin? Sa kwento ng Venezuela, ang sagot ay nananatiling nakabitin sa hangin, kasing labo ng usok ng mga protesta sa kalsada ng Caracas.
