Kabataan sa Gitna ng Putukan: Mga Tanong sa Rekrutment, Pananagutan, at ang Trahedya sa Mindoro
Muling nabalot ng matinding diskusyon ang publiko matapos ang isang operasyon ng militar sa Occidental Mindoro na nagresulta sa pagkasawi ng isang kabataan. Sa mga unang araw matapos ang insidente, mabilis na kumalat ang iba’t ibang pahayag sa social media, may mga nagluluksa, may mga humihingi ng hustisya, at may mga nagtatanong kung paano nauwi sa ganitong trahedya ang isang batang may pangarap at potensyal.
Ayon sa mga opisyal na pahayag, hindi na umano kinailangang kumpirmahin pa ang pagkakakilanlan ng nasawi bilang miyembro ng Kabataan Party List dahil ang mismong organisasyon na ang naghayag nito. Kitang-kita rin umano sa social media ng kabataan ang kanyang aktibong partisipasyon at pagiging vocal sa mga adbokasiya. Ang ganitong detalye ang naging mitsa ng mas malawak na usapan tungkol sa papel ng mga organisasyon sa buhay ng mga kabataan.
Sa panig ng militar, binigyang-diin na ang kabataang nasawi ay hindi residente ng lugar kung saan naganap ang operasyon. Batay sa impormasyong nakalap, siya ay nagmula sa Southern Tagalog at pansamantalang nanunuluyan lamang sa isang kamag-anak. May ulat din na bago ang insidente, nawalan ng komunikasyon ang kanyang pamilya sa kanya mula Disyembre 24 hanggang sa pagpasok ng bagong taon, bagay na nagpalalim sa hinala na ang kanyang pagpunta sa lugar ay hindi basta-basta.
Mariing itinanggi ng ilang sektor ang pahayag na ang mga kabataang sangkot ay naroon lamang para magsagawa ng pananaliksik. Para sa mga kritiko, mahirap paniwalaan na sa gitna ng holiday season ay mapapadpad ang isang estudyante sa isang liblib na lugar kung walang mas malalim na dahilan. Ang ganitong argumento ay paulit-ulit na lumitaw sa mga panayam at talakayan sa media.
Sa kabilang banda, iginiit ng kinatawan ng Kabataan Party List na ang kanilang panawagan para sa hustisya ay lehitimo at nakabatay sa umano’y paglabag sa karapatan ng mga sibilyan. Subalit para sa mga opisyal ng seguridad, ang mga pahayag na ito ay bahagi umano ng isang organisadong hakbang upang i-discredit ang mga puwersang nagsasagawa ng operasyon laban sa armadong grupo. Ayon sa kanila, nasaktan ang organisasyon dahil sa pagkawala ng isang miyembro na, sa kanilang pananaw, ay pinayagang mapunta sa mapanganib na sitwasyon.
Lumabas din sa mga pahayag na ang nasawing kabataan ay isang achiever, may mataas na marka sa pag-aaral, at anak ng isang magulang na nagtatrabaho sa ibang bansa. Ang kwentong ito ang lalong nagpaigting sa emosyon ng publiko, dahil para sa marami, sayang ang isang kinabukasang maaari sanang mag-ambag sa lipunan. Ang tanong ngayon ay kung sino ang dapat managot sa pagkakalagay niya sa ganoong kalagayan.
Matagal nang isinusulong ng ilang sektor ang pananaw na ang mga party-list na may makakaliwang ideolohiya ay nagsisilbing recruitment ground ng CPP-NPA. Bagama’t paulit-ulit itong itinatanggi ng mga naturang grupo, nananatili ang hinala ng mga awtoridad na may sistematikong panghihikayat sa mga kabataan, lalo na sa mga unibersidad at urban centers. Ang insidente sa Mindoro ay muling ginamit bilang halimbawa ng sinasabing pattern na ito.
Ipinaliwanag naman ng militar ang kanilang standard operating procedures tuwing may operasyon. Ayon sa kanila, pangunahing isinasaalang-alang ang kaligtasan ng mga sibilyan, kaya’t isinasagawa ang paglikas at pansamantalang paghihigpit sa pagpasok sa mga lugar na may banta. Ang mga hakbang na ito, ayon sa opisyal, ay upang maiwasan ang anumang posibleng panganib sa mga komunidad, lalo na sa mga magsasaka at katutubo.
Sa usapin ng food blockade na ibinabato laban sa militar, iginiit ng mga opisyal na ang mga restriksyon ay pansamantala lamang at bahagi ng seguridad habang nagpapatuloy ang operasyon. Ayon sa kanila, hindi layunin ng sandatahang lakas na pahirapan ang mga mamamayan kundi tiyakin na walang madadamay sa posibleng engkwentro. Sa sandaling masiguro na ligtas na ang lugar, agad umanong pinapahintulutan ang pagbabalik ng mga residente.
Kapansin-pansin din, ayon sa militar, ang sunod-sunod na paglabas ng mga pahayag ng iba’t ibang makakaliwang grupo sa tuwing may operasyon laban sa CPP-NPA. Para sa kanila, ito ay bahagi ng modus upang maibsan ang pressure sa kanilang mga kasamahan sa kabundukan. May mga pagkakataon din umanong pinupuntahan ng ilang organisasyon ang mga barangay, komunidad ng mga katutubo, at maging ang simbahan upang maglabas ng kanilang panig, ngunit hindi umano ito tinatanggap ng ilang lokal na konseho.
Sa kasalukuyang sitwasyon sa Mindoro, nananatiling naka-cordon ang ilang lugar habang tinitiyak ng militar na wala nang presensya ng armadong grupo. Ayon sa mga ulat, nagkawatak-watak na umano ang mga natitirang miyembro ng grupo, dahilan upang maging mas maingat ang mga awtoridad sa pagbabalik ng mga sibilyan. Ang layunin ay maiwasan ang posibilidad na makihalo ang armado sa mga residente.
Tinanong din ang militar tungkol sa komposisyon ng mga armadong grupo sa lugar. Lumabas sa impormasyon na karamihan sa mga ito ay matatanda na at nangangailangan ng mas batang kadre upang ipagpatuloy ang kanilang hanay. Mayroon ding mga kababaihan at malaking porsyento umano ay mula sa sektor ng mga katutubo, bagay na nagbubukas ng mas masalimuot na usapin ng exploitation at panghihikayat.
Para sa sandatahang lakas, isang malinaw na kontradiksyon ang pahayag ng ilang grupo na ipinagtatanggol ang karapatan ng mga katutubo, gayong ang mga ito mismo ang sinasabing unang naaapektuhan at nalalagay sa peligro. Sa ganitong konteksto, mas lumalalim ang panawagan na suriin hindi lamang ang operasyon ng militar kundi pati ang papel ng mga organisasyong humihikayat sa mga kabataan.
Sa huling bahagi ng mga pahayag, nagbigay ng mensahe ang militar sa publiko. Aminado silang hindi sila natutuwa sa pagkawala ng isang kabataan at kinikilala nila ang sakit na dinaranas ng pamilya nito. Gayunpaman, nagbabala sila sa mga kabataan na maging mapanuri sa mga organisasyong kanilang sinasamahan at huwag basta magpaloko sa matatamis na pananalita.
Para naman sa mga magulang, ang paalala ay maging mas mapagmatyag sa mga aktibidad at samahang kinabibilangan ng kanilang mga anak. Ayon sa militar, ayaw nilang dumami pa ang mga pamilyang iiyak dahil sa pagkawala ng isang anak na nadawit sa armadong tunggalian. Sa huli, nanawagan din sila sa mga mambabatas na suportahan ang mga hakbang para protektahan ang kabataan laban sa rekrutment at karahasan.
Ang insidente sa Mindoro ay nananatiling bukas na sugat sa pambansang diskurso. Sa gitna ng magkakaibang naratibo, isang katotohanan ang hindi maikakaila: may isang kabataang nasawi, may isang pamilyang nawalan, at may lipunang muling hinahamon na suriin ang papel ng bawat sektor. Ang tanong ngayon ay kung paano matitiyak na ang ganitong trahedya ay hindi na mauulit, at kung paano mapoprotektahan ang kinabukasan ng kabataang Pilipino mula sa mga sigalot na hindi naman nila sinimulan.
