Sa gitna ng hirap ng buhay ngayon—kung saan ang presyo ng bigas, kuryente, at pamasahe ay tila walang humpay sa pagtaas—may isang balitang yumanig sa bawat Pilipinong nagbabayad ng buwis. Ito ay hindi tungkol sa bagong batas na makakatulong sa mahihirap, kundi tungkol sa milyun-milyong pisong “bonus” na umano’y tinatamasa ng mga taong hinalal natin upang maglingkod.
Ang Kamara de Representantes, ang tinaguriang “House of the People,” ay kasalukuyang nasa gitna ng isang matinding bagyo matapos ibunyag ni Congressman Leandro Leviste ang tungkol sa P2 milyong pisong natatanggap ng mga kongresista. Ang akala ng marami ay simpleng tsismis lamang, ngunit nang kumpirmahin at ipaliwanag ito ng mga beteranong mambabatas tulad ni Congressman Toby Tiangco, lumabas ang isang mas malalim at mas nakakabahalang katotohanan: Ang pera ng bayan ay naglalaho sa mga kamay ng mga pulitiko nang walang kailangang resibo.
Ang “Break Bonus”: Tradisyon ng Milyones
Nagsimula ang lahat sa “pagkabahala” sa loob ng Kongreso. Hindi dahil sa isang pambansang krisis, kundi dahil nabuking ang isang kalakaran na matagal nang itinatago sa publiko. Ayon sa mga ulat, ang P2 milyong pisong ito ay ibinibigay bago mag-recess ang Kongreso para sa Pasko.
Agad na dumepensa si Congressman Toby Tiangco. Ayon sa kanya, mali ang terminong “Christmas Bonus.” Ang tawag daw dito ay pondo para sa mga pangangailangan ng distrito habang naka-break ang sesyon. Tinatawag itong “Operational Expenses” o sa madaling salita, allowance para sa trabaho.
Pero teka, magkano nga ba ito at gaano kadalas?
Ayon sa mga datos na lumabas, hindi lang ito pang-Pasko. Mayroong bigayan tuwing Undas na umaabot sa P1.5 milyon, mayroon tuwing Pasko na P2 milyon, at meron din umano tuwing Holy Week. Kung susumahin, ang isang kongresista ay maaaring tumanggap ng humigit-kumulang P6 milyon sa loob ng isang taon para sa mga “break” na ito. Kung imumultiply mo ito sa mahigit 300 kongresista, pinag-uusapan natin ang bilyon-bilyong piso na lumalabas sa kaban ng bayan.
Ang depensa ni Tiangco at ni Atty. Harry Roque ay simple: Hindi ito bago. Nagsimula pa ito noong panahon ni dating Pangulong Noynoy Aquino, nagtuloy-tuloy sa panahon ni Pangulong Duterte, at namamayagpag pa rin ngayon sa administrasyong Marcos. Para sa kanila, ito ay “kalakaran” o standard operating procedure. Ngunit para sa ordinaryong mamamayan, ito ay sampal sa mukha. Ang “tradisyon” ng korapsyon o paglustay ay hindi nagiging tama dahil lamang sa matagal na itong ginagawa.
Ang Butas sa Sistema: “No Liquidation Required”
Ang pinaka-nakakagulat at pinaka-nakakagalit na parte ng kwentong ito ay hindi ang halaga, kundi ang proseso—o ang kawalan nito.
Sa normal na mundo, kapag ang isang empleyado ng gobyerno o pribadong kumpanya ay binigyan ng budget para sa official business, kailangan niyang i-liquidate ito. Kailangan ng resibo ng pagkain, resibo ng transportasyon, at patunay na ginastos ang pera sa tamang paraan. Kapag kulang ang resibo, ikaw ang magpapaluwal o kakasuhan ka ng malversation of funds.
Pero sa Kongreso? Iba ang batas.
Inamin ni Congressman Tiangco na ang mga pondong ito ay “not subject to liquidation.” Ibig sabihin, hindi kailangan ng mga kongresista na magpakita ng resibo sa Commission on Audit (COA). Hindi nila kailangang patunayan na binili nila ito ng gamot para sa constituents, o ipinamigay sa mga nangangailangan.
Ang kailangan lang nila ay isang “Certification.” Isang piraso ng papel na nilagdaan ng kongresista na nagsasabing, “Oo, ginastos ko ito sa trabaho.” Tapos na. Lusot na.
Ito ay dahil sa isang resolusyon na ipinasa noong 2011 ng 15th Congress na nagbibigay laya sa mga mambabatas na i-audit ang sarili nila sa pamamagitan lamang ng sertipikasyon. Ito ay isang malaking butas na pwedeng daanan ng korapsyon. Paano natin malalaman kung ang P2 milyon ay napunta sa mga mahihirap sa probinsya, o napunta sa bagong sasakyan, bakasyon sa Europe, o pambayad sa sugal? Walang paraan para malaman dahil tinanggalan ng ngipin ang COA pagdating sa mga “kagalang-galang” na mambabatas.
Ang MOOE: Ang Milyong Allowance Buwan-Buwan
Kung akala niyo ay ang “break bonus” lang ang problema, nagkakamali kayo. Ang bonus na ito ay “icing on the cake” lamang. Ang talagang malaking pera ay nasa tinatawag na Maintenance and Other Operating Expenses (MOOE).
Ang MOOE ay ang buwanang pondo na tinatanggap ng bawat kongresista para sa operasyon ng kanilang opisina. Base sa mga naunang expose nina Sass Rogando Sasot at iba pang watchdogs, ang halaga nito ay nakakahilo.
Tinatayang may P718,670 para sa district staff at operations, at may hiwalay pa na P240,000 para sa miscellaneous expenses. Idagdag pa ang iba pang allowances, ang isang kongresista ay humahawak ng mahigit P1 milyon kada buwan.
At gaya ng mga bonus, ang malaking bahagi ng MOOE ay hindi rin kailangang i-liquidate nang detalyado. Certification lang din ang katapat. Kaya kung pagsasamahin ang MOOE at ang mga “break bonuses,” ang isang kongresista ay may hawak na napakalaking halaga ng pera na halos walang accountability.
Ito ang dahilan kung bakit marami ang nagkakandarapa na tumakbo sa Kongreso. Hindi lang ito tungkol sa kapangyarihan o serbisyo publiko; ito ay tungkol sa pera. Isang negosyo kung saan ang puhunan ay kampanya, at ang tubo ay garantisadong milyones na walang audit.
Paboritismo: Ang Pera Bilang Sandata
Isa pang madilim na aspeto ng isyung ito ay ang “selective” na pagbibigay. Ayon sa ulat, may mga kongresista na umamin na “hindi lahat” ay nakakatanggap ng bonus.
Dito pumapasok ang politika. Ang pondo ay nagiging sandata ng liderato ng Kamara. Kung ikaw ay “sipsip” o kaalyado ng Speaker, tiyak na may P2 milyon ka. Pero kung ikaw ay kritiko, oposisyon, o hindi sumusunod sa “utos ng hari,” asahan mong tuyo ang iyong pondo.
Binanggit sa mga usap-usapan na posibleng hindi nakatanggap ang mga kongresista tulad nina Polong Duterte, Rodante Marcoleta, at Kiko Barzaga dahil sa kanilang politikal na paninindigan. Kung totoo ito, ginagamit ang pera ng bayan—na galing sa buwis ng lahat ng Pilipino, kaalyado man o hindi—upang kontrolin ang boto at lealtad ng mga mambabatas. Ito ay isang anyo ng panunuhol na ginawang legal sa pamamagitan ng technicalities.
Ang ganitong sistema ay delikado sa demokrasya. Nawawala ang “check and balance” dahil takot ang mga kongresista na mawalan ng pondo. Napipilitan silang sumunod sa agos, bumoto ng “Yes” sa mga panukala kahit labag sa loob nila, para lang masiguro na may maiuuwi silang “bonus” para sa kanilang distrito (o sa kanilang bulsa).
Ang “Rebranding” ng Korapsyon
Mapapansin din ang galing ng mga pulitiko sa paglalaro ng salita. Nang mabuking ang “Christmas Bonus,” bigla itong tinawag na “Operational Funds.” Nang mabatikos ang laki ng halaga, sinabing “kulang pa nga ‘yan” para sa dami ng humihingi ng tulong.
Pero hindi ba trabaho ng DSWD, DOH, at DOLE ang magbigay ng direktang tulong sa tao? Bakit kailangang dumaan sa kamay ng kongresista ang pera? Ang sagot ay simple: Patronage Politics.
Gusto ng mga pulitiko na sa kanila galing ang tulong para matandaan sila ng botante. Gusto nilang sila ang bida. At ang “break bonus” na ito ay perfect na pondo para dito—o pondo para sa paghahanda sa susunod na eleksyon sa 2026. Ang tawag dito ng host ng video ay “laway lang ang puhunan.” Hindi nila pera, pero sila ang sikat.
Konklusyon: Panahon na Para sa Tunay na Transparency
Ang rebelasyong ito ni Congressman Leviste ay dapat magsilbing wake-up call sa ating lahat. Hindi sapat na magalit lang tayo sa Facebook. Kailangan nating kumpunihin ang sistema.
Ang 2011 Resolution na nagpapahintulot sa “certification only” liquidation ay dapat nang ibasura. Kung ang simpleng teacher ay kailangang magpasa ng resibo para sa chalk allowance, bakit ang kongresista na may milyones ay exempted? Dapat pantay-pantay ang batas.
Ang Commission on Audit ay dapat bigyan ng ngipin na busisiin ang bawat sentimo ng Kongreso. Walang dapat na “parliamentary courtesy” pagdating sa pera ng bayan. Ang tiwala ay hindi hinihingi, ito ay tinatrabaho. At sa kasalukuyang sistema ng “secret bonuses” at “no liquidation,” mahirap pagkatiwalaan ang mga taong nagsasabing sila ay para sa mahihirap habang namumuhay sila ng marangya gamit ang ating buwis.
Salamat kay Congressman Leviste sa pagbasag ng katahimikan. Salamat kay Congressman Tiangco sa hindi sadyang pag-amin sa kakulangan ng sistema. Ngayon, nasa taumbayan na ang bola. Hahayaan ba nating magpatuloy ang “happy days” ng mga nasa Kongreso, o sisingilin natin sila ng tamang accountability?
Dahil sa huli, ang P2 milyon na ‘yan ay hindi galing kay Speaker, hindi galing sa Presidente. Galing ‘yan sa bawat kaltas sa sahod mo, sa bawat VAT na binabayaran mo sa grocery, at sa bawat patak ng pawis ng Pilipinong manggagawa. Karapatan mong malaman kung saan ito napupunta—may resibo, detalyado, at totoo.
