Isang malaking sigwa ang kasalukuyang yumayanig sa mababang kapulungan ng Kongreso ng Pilipinas. Ang tahimik na kalakaran sa loob ng Batasan ay biglang nabasag dahil sa isang matapang na rebelasyon mula sa isang neophyte lawmaker, na agad namang sinalubong ng matinding pagtanggi at kabi-kabilang batikos mula sa kanyang mga kasamahan. Ang isyu: mayroon nga bang milyun-milyong pisong “Christmas Bonus” na ipinamumudmod sa mga kongresista, o ito ba ay lehitimong pondo para sa pagpapatakbo ng kanilang mga opisina?

Ang Pagsabog ng Rebelasyon ni Leviste

Nagsimula ang lahat nang ibunyag ni Batangas 1st District Representative Leandro Legarda Leviste na ang bawat kongresista umano ay nakatanggap ng tumataginting na dalawang milyong piso (P2,000,000) bilang bonus ngayong kapaskuhan. Ayon sa mambabatas, mahalagang malaman ng publiko na may ganitong klaseng benepisyo na ibinibigay sa mga halal na opisyal, lalo na’t kasabay nito ang pag-apruba ng pambansang badyet.

Hindi lang ito natapos sa usapin ng Christmas bonus. Idinagdag pa ni Leviste na noong buwan ng Oktubre, mayroon ding ipinamigay na P1.5 milyon sa araw mismo ng pagboto para sa budget. Bukod pa rito, ibinunyag niya na mayroon pang buwanang natatanggap na humigit-kumulang isang milyong piso ang bawat miyembro. Kung susumahin, ayon sa kanya, lumalabas na ang isang representante ay may hawak na halos P20 milyon na MOOE (Maintenance and Other Operating Expenses) at sweldo kada taon. Sa dami ng miyembro ng Kamara, aabot ito sa bilyun-bilyong piso mula sa kaban ng bayan.

Ang Resbak ng Liderato ng Kamara

Hindi nagpatumpik-tumpik ang mga lider ng Kamara sa pagsagot sa mga paratang na ito. Sa pangunguna ni House Assistant Majority Leader at Lanao del Sur Representative Zia Alonto Adiong, mariing itinanggi na “bonus” ang nasabing halaga. Ayon sa kanila, ito ay bahagi ng MOOE na ginagamit para sa sweldo ng staff, bayad sa kuryente, tubig, at iba pang gastusin sa pagpapatakbo ng opisina ng mga distrito.

Tinawag ni Adiong na hindi patas at mapanlinlang (disingenuous) ang pahayag ni Leviste. Nagbitiw pa siya ng maanghang na salita laban sa Batangas solon, na nagsasabing, “For someone who only has a hammer, he sees everything as a nail.” Ipinapahiwatig nito na dahil bilyonaryo si Leviste at galing sa mayamang pamilya, hindi niya nauunawaan ang pangangailangan ng ibang kongresista na umaasa sa MOOE para mapagsilbihan ang kanilang mga nasasakupan. Ayon kay Adiong, kung ayaw ni Leviste ng pondo dahil mayaman na siya, choice niya iyon, ngunit huwag sanang idamay at palabasin na bulok ang buong institusyon.

Iginiit din ng liderato na ang lahat ng pondo ng Kamara, kasama ang MOOE, ay dumadaan sa mahigpit na auditing processes at “accounted for” o may tamang dokumentasyon. Ito ay hindi basta-basta ibinubulsa kundi ginagamit para sa serbisyo publiko.

Pumasok si Harry Roque: Ang Kakampi sa Rebelasyon

Sa gitna ng bangayan, tila nakahanap ng kakampi si Leviste sa katauhan ni dating Presidential Spokesperson at dating Kongresista na si Atty. Harry Roque. Sa isang hiwalay na pahayag, kinumpirma ni Roque ang sinabi ni Leviste. “Totoo po ‘yan,” ang mariing sabi ni Roque. Ayon sa kanyang karanasan noong siya ay nasa Kongreso pa, talagang mayroong P2 milyon na bonus na nanggagaling umano sa Speaker.

Ibinunyag pa ni Roque na hindi lang tuwing Pasko nangyayari ito. Aniya, sa tuwing magkakaroon ng “recess” ang Kongreso—na nangyayari nang apat na beses sa isang taon—ay mayroong tig-dadalawang milyong piso na ibinibigay. Ang katwiran umano dito ay dahil kapag umuuwi ang mga kongresista sa kanilang mga distrito, marami ang humihingi ng tulong at “bigay-bigay”, kaya naman binibigyan sila ng pondo para dito.

Tinawag ito ni Roque na “Christmas Gift” o “Christmas Bonus” talaga, at hinamon ang mga kongresista na huwag nang i-deny ito dahil sila-sila lang naman (mga congressman at senador) ang nakikinabang dito. Dagdag pa niya, ang pondong ito ay “over and above” o labas pa sa mga regular na budget na nakalaan sa mga opisina. Taliwas sa sinasabi ng iba na ito ay para sa sweldo ng staff, nilinaw ni Roque na ang sweldo ng mga empleyado ng Kongreso ay direktang nakapasok sa budget ng House of Representatives at hindi sa indibidwal na budget ng mga mambabatas.

Ang Iba Pang Isyu: Fake News kay Remulla at Kudeta

Habang mainit ang usapin sa pera, hindi rin nakaligtas sa intriga si Justice Secretary Jesus Crispin “Boying” Remulla. Kumalat sa social media at sa mga text messages na diumano’y nasa ospital ang kalihim at may malubhang karamdaman. Agad itong pinabulaanan ng kanyang kampo at tinawag na “disinformation” na gawa ng mga trolls.

Ayon sa kanyang tagapagsalita, maayos ang kalagayan ni Remulla, nakapag-almusal pa ng sinigang, at ayon sa kanyang kapatid na si Interior Secretary Jonvic Remulla, nagawa pa nitong maglaro ng golf. Mariing kinondena ni Remulla ang pagpapakalat ng pekeng balita at nanawagan na dapat pag-aralan ang mas mabigat na parusa laban sa mga nagpapakalat nito at gumagamit ng pekeng pagkakakilanlan sa cyberspace. Ito ay isang paalala sa publiko na maging mapanuri sa mga impormasyong nasasagap, lalo na sa panahon ngayon na mabilis kumalat ang mga maling balita.

Kasabay nito, lumutang din ang mga bulung-bulungan tungkol sa diumano’y namumuong kudeta o pagpapalit ng liderato sa Kamara laban kay Speaker Martin Romualdez. May mga ulat na nagsasabing may hindi pagkakaintindihan sa pagitan ng Speaker at ng mga miyembro. Gayunpaman, mabilis itong pinabulaanan nina Rep. Adiong at Deputy Speaker Ferdinand Hernandez. Ayon sa kanila, walang katotohanan ang mga balitang may instability o banta sa liderato. Iginiit nila na matatag ang suporta ng mayorya sa kasalukuyang Speaker at ang mga balitang ito ay gawa-gawa lamang ng mga nais manggulo.

Sa kabilang banda, may mga obserbasyon naman mula sa minorya na kaya hindi namamatay ang isyu ng kudeta ay dahil sa epekto ng mga kontrobersya, tulad ng flood control scandal, na maaaring nagpapahina sa “ruling coalition”. Sinasabing baka hindi na ganoon ka-consolidated ang pwersa ng administrasyon kumpara noong una.

Konklusyon: Ang Hamon sa Transparencia

Ang mga pangyayaring ito sa Kongreso ay nagbubukas ng maraming katanungan mula sa taong-bayan. Ang sagutan nina Leviste at ng liderato ng Kamara, pati na ang pagpasok ni Roque sa eksena, ay nagpapakita ng magkakaibang mukha ng katotohanan. Sa isang banda, may panawagan para sa transparency at tamang paggamit ng pondo. Sa kabila naman, naroon ang depensa ng institusyon laban sa mga paratang na sa tingin nila ay sumisira sa kanilang imahe.

Habang nagpapatuloy ang mga debate at batuhan ng akusasyon, ang mamamayang Pilipino ang naiiwang naghihintay ng malinaw na sagot. Sa huli, hindi lamang ito tungkol sa kung sino ang nagsasabi ng totoo, kundi tungkol sa integridad ng mga institusyong pinagkatiwalaan ng bayan. Ang bawat pisong ginagastos mula sa kaban ng bayan ay dapat na maipaliwanag nang maayos, bonus man ito, MOOE, o anumang tawag dito. Ang hamon ngayon sa mga mambabatas ay patunayan na ang kanilang prayoridad ay ang serbisyo publiko at hindi ang pansariling interes o pulitika.