Sa loob ng masalimuot at maingay na mundo ng pulitika sa Pilipinas, hindi na bago ang mga akusasyon at batuhan ng putik. Subalit, may mga pagkakataon na ang isang simpleng alegasyon ay nagiging mitsa ng isang mas malaking pagsabog—isang pagsabog na hindi lamang nagpapatunay ng katiwalian kundi nagpapakita rin ng hipokrisya ng mga nagmamalinis. Ito ang eksaktong nangyari kamakailan sa Kongreso nang magsalpukan ang mga pahayag nina Congressman Leandro Leviste at Congressman Toby Tiangco hinggil sa usapin ng pondo at allowances ng mga mambabatas.

Ang inaasahang “expose” na yayanig sana sa kasalukuyang administrasyon ay tila naging isang boomerang na bumalik at tumama sa mukha ng mga kritiko, partikular na sa mga diehard supporters ng nakaraang administrasyon. Sa artikulong ito, ating hihimayin ang mga pangyayari, ang mga numerong nakahihilo, at ang implikasyon nito sa tiwala ng taumbayan sa kanilang mga inihalal na opisyal.

Ang Mitsa ng Kontrobersiya: Ang 2 Milyong Piso ni Leviste
Nagsimula ang lahat sa isang pahayag na tila inosente ngunit puno ng laman mula kay Congressman Leandro Leviste. Ayon sa kanya, mayroong tinatayang 2 milyong pisong budget na inilalaan taun-taon para sa mga kongresista. Ang naturang pondo, ayon sa mga unang ulat, ay karaniwang ginagamit para sa mga Christmas party sa mga barangay at iba pang gastusin tuwing kapaskuhan.

Sa mata ng karaniwang Pilipino na naghihikahos at nagkakasya sa kakarampot na minimum wage, ang 2 milyong piso ay isang napakalaking halaga. Ito ay kayamanan na para sa marami. Kaya naman, mabilis na kumalat ang balita at naging sentro ng usap-usapan. Agad namang sumagot si Congressman Puno ng Antipolo upang depensahan ang institusyon. Ipinaliwanag niya na ang pondong ito ay hindi “bonus” na ibinubulsa ng mga kongresista para sa pansariling luho. Sa halip, ito raw ay karagdagang pondo para sa distrito na nakalaan para sa mga pangangailangan ng mga nasasakupan tuwing holiday season. Idiniin pa niya na ang lahat ng ito ay nakarehistro, dumaan sa tamang proseso, at sumasailalim sa audit ng gobyerno.

Upang bigyan ng diin na hindi ito para sa lahat ng oras, binanggit pa ang kaso ni dating Senador Leila de Lima na noo’y hindi nakatanggap ng nasabing pondo dahil siya ay “bagong pasok” pa lamang sa sistema noong panahong iyon. Tila maayos na sana ang paliwanag—hanggang sa pumasok sa eksena si Congressman Toby Tiangco.

Ang “Resibo” ni Toby Tiangco: Hindi Lang 2 Milyon, at Hindi Lang Ngayon
Kung inakala ng marami na ang isyu ay matatapos sa paglilinaw ni Cong. Puno, nagkamali sila. Dito na pumasok ang beteranong mambabatas na si Congressman Toby Tiangco, at sa kanyang mga binitiwang salita, tila binuhusan niya ng malamig na tubig ang mga nag-aakalang alam na nila ang buong kwento.

Sa isang matapang na pahayag, mariing binasag ni Tiangco ang sinabi ni Leviste. Ayon kay Tiangco, mali ang impormasyon ni Leviste. Hindi dahil walang pondo, kundi dahil kulang ang impormasyong inilabas nito. Sa rebelasyon ni Tiangco, hindi lang basta 2 milyon ang pinag-uusapan, at hindi lang ito tuwing Pasko.

Ibinunyag ni Tiangco na sa kanyang pagkakaalam at karanasan, ang mga kongresista ay tumatanggap ng tumataginting na 1.5 milyong piso kada holiday. Ulitin natin: kada holiday. Hindi ito taunan, kundi per event. Binanggit niya ang mga tiyak na okasyon tulad ng Undas, Pasko, Bagong Taon, Araw ng Kagitingan, at Semana Santa. Kung susumahin mo ang mga halagang ito sa loob ng isang taon, higit pa sa 2 milyon ang lumalabas na natatanggap ng bawat opisina bilang bahagi ng kanilang Maintenance and Other Operating Expenses (MOOE).

Ang pinakamatinding dagok sa mga kritiko ay ang sunod na rebelasyon ni Tiangco: ang sistemang ito ay hindi imbensyon ng administrasyong Marcos (PBBM). Ito ay hindi bago. Ito ay “pamana” pa ng mga nakaraang administrasyon.

Ayon kay Tiangco, ang ganitong sistema ng allowance ay nagsimula pa noong panahon ni dating Pangulong Noynoy Aquino at nagtuloy-tuloy, namayagpag, at naging kalakaran sa ilalim ng administrasyon ni dating Pangulong Rodrigo Duterte.

Ang Pagguho ng “Script” ng mga Kritiko
Dito nagkakaalaman ng kulay at motibo. Sa panahon ng social media, laganap ang mga “script” o narrative na ipinapakalat ng mga troll armies at diehard supporters ng magkabilang panig. Nang lumabas ang isyu tungkol sa 2 milyong piso, mabilis na sinunggaban ito ng mga tinaguriang DDS (Duterte Diehard Supporters) upang gamiting bala laban sa kasalukuyang administrasyon. Ang narrative nila: “Tignan niyo, kurakot ang administrasyong ito, namimigay ng milyones habang nagugutom ang tao.”

Ngunit sa isang iglap, nawasak ang script na ito dahil sa “resibo” ni Tiangco.

Paano mo titirahin ang kasalukuyang administrasyon sa isang isyung nangyari at kinunsinti rin pala—at baka nga mas pinalala pa—ng idolo mong nakaraang administrasyon? Ang rebelasyon ni Tiangco ay nagsilbing salamin na ipinaharap sa mga DDS. Kung galit sila sa 1.5 milyong allowance ngayon, dapat ay galit din sila noong panahon ni Duterte dahil doon ito namayagpag.

Ang pagtatangkang gamitin ang pahayag ni Leviste upang siraan ang administrasyong Marcos ay naging isang malaking “palpak.” Ipinapakita nito ang kakulangan sa research at impormasyon ng mga kritiko. Tila ba sila ay bumaril ng bato na tumama sa sarili nilang ulo. Ang isyu na dapat sana ay magpapabagsak sa kredibilidad ng kasalukuyang gobyerno ay siya ring nagdiin sa “katiwalian” o “kalakaran” ng nakaraang rehimen.

“Kasi Nakatanggap Ako Eh”: Ang Personal na Pag-amin
Ang nagbigay ng bigat sa pahayag ni Tiangco ay ang kanyang direktang pag-amin. Hindi siya nagsalita base sa sabi-sabi. Sinabi niya ng deretsahan: “Kasi nakatanggap ako eh.”

Sa pulitika, bihira ang umaamin na nakatanggap sila ng pondo, lalo na kung ang pondo ay may bahid ng kontrobersiya o maaaring masamain ng publiko. Ang pag-amin ni Tiangco ay nagpapatunay na totoo ang existence ng nasabing pondo. Wala nang kawala ang mga kongresista na magtatangkang maghugas-kamay.

Ang tanong ngayon ng bayan: Saan napunta ang 1.5 milyon kada holiday noong panahon ni Duterte? At saan ito napupunta ngayon? Kung ito ay MOOE o operational expenses, bakit tila hindi ito ramdam ng karaniwang mamamayan sa mga distrito?

Idinagdag pa sa diskusyon ang sentimyento ni Congressman Erese, na nagsabing ang 2 milyong piso ay “kulang na kulang” pa para sa pangangailangan ng isang kongresista. Ipinunto niya na ang sahod pa lamang ng kanyang staff ay umaabot na sa 600,000 piso kada buwan. Bagamat may punto siya sa aspeto ng administrative costs, mahirap itong lunukin ng isang ordinaryong manggagawa na kumikita lamang ng 600 pesos o mas mababa pa kada araw. Ang disconnect sa pagitan ng realidad ng mga pulitiko at realidad ng taumbayan ay lalong lumalawak dahil sa mga ganitong pahayag.

Ang Ipokrisya at ang Katahimikan ni Robin Padilla
Isang interesanteng anggulo na lumabas sa talakayan ay ang posibleng reaksyon ng mga kilalang taga-suporta ni Duterte, tulad ni Senador Robin Padilla. Madalas na maingay ang mga ito pagdating sa pagtatanggol sa nakaraang administrasyon, ngunit sa harap ng ganitong rebelasyon na mismong kaalyado nila sa pulitika ang nagbunyag, asahan ang nakabibinging katahimikan.

Malamang ay ayaw nilang pag-usapan ang nakaraang administrasyon sa kontekstong ito. Mahirap ipagtanggol ang isang bagay na binatikos mo sa iba pero ginawa rin pala ng iyong poon. Inihalintulad ng ilang obserbador ang sitwasyong ito sa nangyari noon kay Manny Pacquiao nang ibunyag niya ang tungkol sa korapsyon ngunit kalaunan ay tila nalito rin sa mga numero. Subalit sa kaso ni Tiangco, malinaw ang detalye: 1.5 milyon, kada holiday, nagsimula kay PNoy, at nagpatuloy kay Duterte.

Ito ang klase ng katotohanan na hindi kayang baguhin ng kahit anong vlogging o propaganda sa social media. Ang mga DDS na mabilis manghusga ay biglang napipipi kapag ang ebidensya ay tumuturo pabalik sa kanila. Ipinapakita nito ang pagiging ipokrito ng ilang panatiko—pumupuri kapag pabor sa kanila, at nagpapasinungaling o nananahimik kapag sila na ang natatamaan.

Bakit “Tiba-Tiba” ang Maging Kongresista?
Sa huli, ang kontrobersiyang ito ay nagbubukas ng mas malalim na sugat sa ating sistemang pulitikal. Bakit nga ba marami ang nagkakandarapa na tumakbo sa Kongreso? Bakit handang gumastos ng milyun-milyon sa kampanya para sa pwestong may liit na sweldo base sa Salary Standardization Law?

Ang sagot ay nasa mga “allowances” at “operational expenses” na tulad nito. Kung totoo ang 1.5 milyon kada holiday, bukod pa sa ibang pondo at perks, talagang “tiba-tiba” ang sinumang uupo. Hindi lahat ng pulitiko ay masama, at marami ang gumagamit ng pondo para sa tamang serbisyo publiko, ngunit ang sistema mismo ang nagbibigay ng pagkakataon para sa pang-aabuso.

Ang ginawa ni Toby Tiangco na pagbasag sa script ni Leviste ay hindi lang simpleng pamumulitika. Ito ay isang eye-opener. Ipinakita nito na ang problema ng bansa ay hindi nakasalalay sa iisang kulay o partido. Dilawan man, DDS, o Marcos loyalist—ang sistema ng pondo ay nananatiling pareho. Ang nagbabago lang ay kung sino ang nakikinabang.

Para sa mga DDS na nagtangkang gamitin ito, ang aral ay simple: Bago bumato ng putik, siguraduhing malinis ang sariling bakuran. Dahil sa kagustuhan nilang sirain ang kasalukuyang administrasyon, aksidente nilang nahukay ang bangkay na pilit na ibinabaon ng nakaraang administrasyon. At ngayon, ang baho ay umaalingasaw na para sa lahat.

Ano ang sasabihin nila ngayon? Ipagtatanggol pa rin ba nila ang nakaraang administrasyon na nagpasasa rin sa ganitong sistema? O tatanggapin na nilang lahat sila ay pare-pareho lang sa mata ng naghihirap na Pilipino? Ang hamon sa taumbayan ay manatiling mapagmatyag. Huwag magpapaloko sa mga script. Kilatisin ang bawat impormasyon, dahil sa huli, pera natin—pera ng taumbayan—ang pinagpapasasaan nila tuwing holiday.