Sa panahon ngayon kung saan ang bawat sentimo ay mahalaga para sa ordinaryong pamilyang Pilipino, isang nakakagimbal na balita ang yumanig sa social media at sa mga kalsada ng ating bansa. Ito ay ang pagsabog ng isyu tungkol sa diumano’y Php 2 milyong pisong natanggap ng mga kongresista, isang halagang para sa marami ay pang-habambuhay na ipon na, ngunit tila barya lamang na ipinamumudmod sa mga bulwagan ng kapangyarihan.

Ang kontrobersyang ito ay nag-ugat sa matapang na rebelasyon ni Batangas First District Representative Leandro Leviste. Sa isang hakbang na bihirang makita sa pulitika, nanawagan siya ng “full transparency” o ganap na aninag sa paggamit ng kaban ng bayan, partikular na ang tinatawag na Maintenance and Other Operating Expenses (MOOE) ng Kongreso. Ayon sa mga ulat, ang pondo para sa MOOE, kasama na ang sweldo ng mga mambabatas, ay umaabot sa nakakahilong halaga na mahigit Php 20 milyon kada taon para sa bawat kongresista. Ngunit ang talagang pumukaw sa atensyon ng publiko ay ang partikular na Php 2 million na ibinigay bago mag-Pasko—isang halagang agad na tinawag ng marami bilang “Christmas Bonus.”

Ang “Christmas Requirement” na Palusot

Nang lumutang ang isyu, mabilis pa sa alas-kwatro ang naging sagot ng ilang beteranong mambabatas. Mariing itinanggi ni Deputy Speaker Roberto Puno na ito ay isang bonus. Sa kanyang paliwanag, na tila lalong nagpagigil sa mga nakikinig, ang perang ito daw ay para sa “Christmas requirements” ng kanilang mga distrito.

Ano nga ba ang ibig sabihin ng “Christmas requirements”? Ayon kay Puno, ito ay para sa mga pa-party sa mga barangay captain, mga konsultasyon, at iba pang aktibidad na inaasahan daw ng mga tao mula sa kanilang congressman tuwing kapaskuhan. Para sa karaniwang manggagawa na naghihintay ng kakarampot na 13th-month pay, ang terminolohiyang ito ay tila isang malaking insulto. Bonus man o requirement ang itawag, ang katotohanan ay nananatili: may milyones na inilabas, at ito ay napunta sa kamay ng mga pulitiko sa panahong ang taong bayan ay naghihigpit ng sinturon.

Nagdagdag pa ng depensa si Rep. Ridon, na nagsabing hindi ito bonus dahil ang bonus daw ay ang 13th at 14th month pay. Ang ganitong teknikal na paglalaro sa mga salita ay lalong nagpainit sa ulo ng publiko. Para sa taong bayan, kung ito ay mukhang bonus, amoy bonus, at ibinigay sa panahon ng bonus, ito ay bonus—anuman ang itawag nila dito para pagtakpan ang kanilang mga sarili. Ang masaklap, ayon kay Leviste, tila naging normal na kalakaran na ito sa Kongreso, isang “open secret” na ngayon lamang nabulgar ng tuluyan dahil sa isang bagitong mambabatas na hindi sanay sa “kalakaran” ng mga trapo.

Ang Bilyon-Bilyong Pondo na Walang Sapat na Debate

Ngunit ang dalawang milyon ay dulo lamang ng malaking tipak ng yelo. Ang mas malalim na isyu na ibinulgar ni Leviste ay ang nakakabahalang Php 18.58 bilyong MOOE ng Kongreso. Kasama dito ang pagtaas ng budget na umabot sa Php 10.5 bilyon na umano’y inaprubahan nang walang sapat na debate at masusing pagbusisi. Isipin ninyo, bilyon-bilyong piso ng buwis ng mamamayan ang pinag-uusapan, ngunit tila minadali at ipinasa sa dilim.

Ang MOOE ay pondo para sa operasyon, ngunit dahil sa laki nito at sa kakulangan ng detalyadong accounting sa publiko, ito ay nagiging pugad ng hinala. Bakit kailangan ng ganito kalaking pondo? Saan ito mapupunta? At bakit tila takot na takot ang ilan na magkaroon ng full audit at transparency? Ang mga katanungang ito ay hindi lamang galing kay Leviste kundi galing sa bawat Pilipinong nagbabayad ng buwis na umaasang maibabalik sa kanila ang pera sa pamamagitan ng serbisyo, hindi sa pamamagitan ng mga “Christmas party” ng mga pulitiko.

Sentimyento ng Bayan: Galit at Panghihinayang

Hindi napigilan ng mga netizens ang maglabas ng kanilang saloobin. Ang social media ay napuno ng mga komento ng galit, pagkadismaya, at kawalan ng pag-asa. “Sobrang nakakalungkot ang ginagawa ng gobyerno sa mga Pilipinong naghihirap,” ayon sa isang netizen. Ramdam ang kirot sa bawat salita ng mga ordinaryong tao na nagsasabing ang perang ipinamumudmod sa mga kurakot ay sana’y ipinambili na lang ng pagkain para sa mga walang maihanda sa Noche Buena.

Masakit isipin na habang ang mga mambabatas ay abala sa pagpapaliwanag kung ano ang tawag sa milyones na nakuha nila, maraming pamilya ang naghati-hati sa kakarampot na ulam o di kaya ay natulog na lamang nang walang laman ang tiyan sa pagsalubong ng bagong taon. Ang disconnect o ang agwat sa pagitan ng mga namumuno at ng pinamumunuan ay lalong lumalawak. Ang mga nasa pwesto ay tila bulag at bingi sa daing ng kahirapan, habang abala sila sa pagpapasasa sa pribilehiyong dulot ng kanilang posisyon.

Ang Pagguho ng Tiwala sa Administrasyon

Ang isyung ito ay hindi hiwalay sa mas malawak na problema ng tiwala sa kasalukuyang administrasyon. Mula sa pangako ng bente pesos na bigas na hanggang ngayon ay nananatiling pangarap, hanggang sa mga opisyal na nahuhuling nagliliwaliw (tulad ng isyu ng pag-go-golf ni Sec. Remulla habang may krisis), ang kredibilidad ng pamahalaan ay nasa kritikal na kondisyon.

Ang tiwala ay hindi hinihingi, ito ay tinatrabaho. Ngunit paano magtitiwala ang publiko kung ang bawat kilos at salita ng mga opisyal ay punong-puno ng kontradiksyon? Sabi ni Pangulong Marcos Jr., kailangang ibalik ang tiwala ng mamamayan. Ngunit sa bawat “bonus” na ibinubulsa ng mga alyado, sa bawat palusot na binibitawan sa telebisyon, at sa bawat pangakong napapako, ang tiwalang iyon ay lalong nadudurog.

Ang “palabra de honor” o isang salita ay tila wala na sa bokabularyo ng makabagong pulitika. Ang gobyernong dapat ay sandigan ng mahihirap ay nagiging simbolo na lamang ng panga-abuso at kapritso. Ang 2 milyong pisong isyu ay simbolo ng isang sistema na bulok at kailangang baguhin.

Ang Hamon sa Hinaharap

Ang ginawa ni Rep. Leviste na pagtanggi sa pera at paglantad sa sistema ay isang maliit na liwanag sa madilim na kwarto ng pulitika. Ipinakita nito na hindi lahat ay kayang silawin ng pera. Gayunpaman, hindi sapat ang isang boses. Ang kailangan ay ang patuloy na pagbabantay ng taong bayan.

Ang pera ng bayan ay dapat para sa bayan. Hindi ito para sa mga party, hindi para sa “consultations” na walang nangyayari, at lalong hindi ito bonus para sa mga taong ang trabaho ay maglingkod at hindi magpayaman. Ang panawagan ng publiko ay malinaw: Itigil ang mga palusot. Ibalik ang pera. At higit sa lahat, panagutin ang mga nagsasamantala sa kaban ng bayan.

Sa huli, ang tanong na naiiwan sa ating lahat: Hanggang kailan natin hahayaan na ganito ang sistema? Ang pagbabago ay magsisimula hindi sa mga nakaupo, kundi sa ating mga tumatayo at nagsasalita laban sa katiwalian. Ang bawat piso na nawawala sa korapsyon ay piso na ninanakaw mula sa kinabukasan ng ating mga anak. Panahon na para maningil.