Sa bawat sulok ng bansa, mula sa mga palengke hanggang sa mga opisina, may isang damdamin ang pilit na kumakawala ngunit ramdam na ramdam ng bawat Pilipino: ang pagguho ng tiwala. Hindi ito biglaang nangyari. Ito ay resulta ng paulit-ulit na mga pangakong napako, mga pahayag na binabawi, at mga laro ng salita na tila nang-iinsulto sa talino ng karaniwang mamamayan. Sa mga nakaraang araw, muling naungkat ang usaping ito dahil sa dalawang magkahiwalay ngunit magkaugnay na isyu—ang kalusugan ng mga opisyal at ang kontrobersyal na milyun-milyong pondo para sa Kongreso. Ang mga pangyayaring ito ay hindi lamang simpleng balita; ito ay mga sintomas ng isang malubhang sakit na dumadapu sa ating pamahalaan: ang krisis sa kredibilidad.
Ang Misteryo ng Kalusugan at ang ‘Golf’ Alibi
Nagsimula ang panibagong yugto ng pagdududa nang pumutok ang balita tungkol sa diumano’y pagka-ospital ni Department of Justice Secretary Jesus Crispin “Boying” Remulla. Agad itong sinagot ng kanyang kapatid na si Department of the Interior and Local Government Secretary Jonvic Remulla. Sa isang pahayag, mariing pinabulaanan ni Jonvic ang mga ulat. Ayon sa kanya, walang katotohanan ang isyu dahil naglalaro lamang ng golf si Boying at sa katunayan ay magbe-breakfast pa sila kinabukasan.
Sa normal na sitwasyon, ang pahayag ng isang kalihim—lalo na kung kapatid mismo ang nagkukumpirma—ay sapat na para matigil ang mga haka-haka. Ngunit hindi tayo nasa normal na sitwasyon. Ang naging reaksyon ng publiko ay hindi paghinga ng maluwag, kundi pagtaas ng kilay. “Wala pong naniniwala,” ito ang sentimyento ng marami. Bakit? Dahil ba gusto ng taong magkasakit ang kalihim? Hindi. Ito ay dahil sa “trust rating” ng gobyerno na sumadsad na sa pinakamababang antas.
Ang kawalan ng paniniwala sa simpleng pahayag tungkol sa kalusugan ay sumasalamin sa mas malalim na problema. Kapag ang mamamayan ay hindi na naniniwala sa “medical update” ng isang opisyal, paano pa sila maniniwala sa mga ulat tungkol sa ekonomiya, presyo ng bilihin, o seguridad ng bansa? Ang sitwasyong ito ay nagpapakita na ang kredibilidad ng pamilya Remulla, at ng administrasyon sa kabuuan, ay nasa kritikal na kondisyon. Ang hirap ng pamamahala ay lalong bumibigat kapag ang bawat salitang lumalabas sa bibig ng mga lider ay agad na tinatatakan ng publiko bilang “palusot” o “kasinungalingan.”
Pangakong Napako: Ang Multo ng Bente Pesos na Bigas
Upang maunawaan kung bakit naging ganito kaduda ang mga Pilipino, kailangan nating balikan ang pinag-ugatan ng lahat: ang mga pangakong binitiwan noong eleksyon. Ang pinakamasakit sa lahat ay ang pangako ng “P20 na bigas.”
Ito ang naging “battle cry” ng kampanya. Ito ang pag-asasa ng milyun-milyong mahihirap na pamilya. Subalit, nasaan na tayo ngayon? Ang presyo ng bigas ay patuloy na sumisipa paitaas. Ang masakit pa dito, kapag tinatanong ang mga opisyal, marami silang teknikal na paliwanag. Sinasabi nilang may nabibili namang mura sa mga Kadiwa centers, o kaya ay “aspirational” lang ang nasabing presyo.
Ngunit para sa karaniwang Pilipino, simple lang ang usapan. Nangako kayo. Naniwala kami. Ngayon, gutom kami. Ang patuloy na pagpupumilit ng administrasyon na “kaya” o “ginagawa” ang P20 na bigas habang ang realidad sa palengke ay nasa P50 o P60 pataas ay isang malaking insulto. Ayon nga sa mga obserbasyon, “Umamin lang kayo na hindi natin kaya yung P20.” Ang pag-amin sa katotohanan, kahit masakit, ay mas tinatanggap ng tao kaysa sa pilit na pagpapaikot ng kwento.
Dito pumapasok ang malaking pagkakaiba sa nakaraang administrasyon. Anuman ang sabihin tungkol kay dating Pangulong Duterte, marami ang nagsasabing mayroon siyang “palabra de honor” sa mata ng kanyang mga taga-suporta. Kapag sinabi niya, pinaniniwalaan. Sa kasalukuyan, tila nawala na ang ganitong klase ng koneksyon. Kung ang mismong “amo” o ang Pangulo ay hindi na pinaniniwalaan dahil sa mga sirang pangako, paano pa ang kanyang mga kalihim? Ang “trust issue” na ito ay nagiging lason na unti-unting pumapatay sa otoridad ng gobyerno.
Ang Salamangka sa “Christmas Bonus”
Kung mayroon mang isyu na lalong nagpaalab sa galit at pagdududa ng taumbayan, ito ay ang kontrobersya sa diumano’y 2 Milyong Pisong Christmas Bonus para sa mga kongresista. Sa gitna ng hirap ng buhay, ang balitang ito ay parang sampal sa mukha ng bawat manggagawang naghihintay ng kakarampot na 13th month pay.
Ngunit ang mas nakakagulat ay hindi ang halaga, kundi ang paliwanag.
Sa isang panayam kay Deputy Speaker Roberto Puno, mariin niyang itinanggi na ito ay isang “Christmas Bonus.” Ang kanyang pahayag ay tumatak sa isipan ng marami: “I don’t think everybody got 2 million… And in the last analysis, it’s not a Christmas bonus. It is additional funding for your Christmas requirements in your district.”
Basahin nating muli: Additional funding for your Christmas requirements.
Ito ay isang klasikong halimbawa ng paglalaro ng salita o “semantics.” Sa mata ng publiko, kung ito ay pera na ibinigay ngayong Pasko, bonus man ang tawag o “funding,” pera pa rin ito ng bayan. Nang tanungin kung ano ang mga “requirements” na ito, ang sagot ay para sa mga Christmas party sa barangay, activities, at consultations.
Dito lalong lumalabo ang usapan. Bakit kailangan ng hiwalay na 2 milyon para sa party? Hindi ba’t may regular na budget ang mga opisina? Ang ganitong klase ng palusot ay lalong nagpapatunay sa hinala ng marami na mayroong “bigayan” na nagaganap, ayaw lang aminin ang tunay na tawag dito. Para sa mga kritiko, ito ay malinaw na “legalized bribery” o pampadulas para manatiling tapat ang mga mambabatas sa administrasyon.
Ang nakakainsulto pa, may mga “loyalista” na pilit ding ipinagtatanggol ang gobyerno at tinatawag na “fake news” ang isyu, kahit na mismo ang opisyal na tulad ni Congressman Puno na ang umaamin na may pondong inilabas. Ang tawag ng ilan sa mga bulag na taga-sunod na ito ay “bugok,” dahil hindi nila matanggap ang katotohanan kahit nasa harapan na nila.
Pattern ng Kasinungalingan at Magkakaibang Alibi
Ang lalong nagpapatibay sa duda ng publiko ay ang hindi magkakatugmang paliwanag ng mga opisyal. Kapag totoo ang sinasabi mo, iisa lang ang kwento. Pero kapag nagtatakip ka, madalas ay nagkakasalungat ang mga detalye.
Tingnan natin ang mga naging pahayag: Si Congressman Pepito Alvarez, sinasabing ang pondo ay “pangsweldo.” Si Deputy Speaker Puno naman, sinasabing ito ay para sa “party” at activities sa distrito. Si Ridon naman ay nagsalita tungkol sa “pattern of lies” o “falsi inaccurais,” na bagama’t nilinaw na hindi ito teknikal na bonus (dahil ang bonus ay nakabase sa sweldo), ito ay “kaperahan” pa rin para sa opisina.
“Hindi niyo ma-deny na wala kayong tinanggap na 2 million. Paano niyo madidinay? May pinakita na ngang check.” Ito ang matapang na hamon ng mga kritiko. Ang pagkakaiba-iba ng rason—mula sweldo, pa-party, hanggang sa “requirements”—ay nagpapakita na tila hindi nag-usap-usap ang mga opisyal kung ano ang itutulak na script. Ang resulta? Isang magulong naratibo na lalong nagpapababa sa tingin ng tao sa Kongreso.
Ang tawag dito ay “Pattern of Deception.” Hindi na ito isolated case. Mula sa bigas, sa Maharlika Fund, sa mga biyahe ng Pangulo, at ngayon sa Christmas bonus na tinawag na “funding,” iisa ang istilo: Pagtakpan ang katotohanan gamit ang mabubulaklak na salita.
Ang “Mastermind” at ang Panawagan ng Pananagutan
Sa gitna ng kaguluhang ito, may mga boses na lumalakas ang loob na ituro ang puno’t dulo ng problema. Isang matapang na pahayag ang lumabas mula kay Kiko Barsaga sa “The Cabral Files.” Ang kanyang sentimyento ay direkta at walang paligoy-ligoy: “All point to one mastermind… President Marcos. # ikulong si Marcos.”
Ito ay isang mabigat na akusasyon. Sa pulitika ng Pilipinas, ang pagtuturo sa Pangulo bilang “mastermind” ng katiwalian ay delikado, lalo na para sa karera ng isang pulitiko. Ang tapang ni Barsaga ay sumasalamin sa umaapaw na galit ng mga taong pagod na sa pambubudol. Ipinapahiwatig nito na hindi na kaya ng mga “shock absorbers” o mga kalihim na saluhin ang sisi. Ang tingin ng tao, ang utos ay nanggagaling sa itaas.
Ang implikasyon nito ay nakakatakot para sa hinaharap ng administrasyon. Kapag ang taumbayan ay naniniwala na ang kanilang Pangulo ang “mastermind” ng panlilinlang, nawawala ang moral authority ng gobyerno na magpatupad ng batas. Paano mo susundin ang batas kung ang tingin mo sa nagpapatupad nito ay hindi tapat?
Ang Halaga ng Tiwala sa Pamamahala
Sa huli, ang usaping ito ay hindi lang tungkol sa kung naospital ba si Boying Remulla o kung may 2 milyon ba ang mga kongresista. Ito ay tungkol sa pinakamahalagang kapital ng sinumang lider: ang Tiwala.
Kapag sinabi ng gobyerno na “maayos ang ekonomiya,” pero walang makain ang tao, nababawasan ang tiwala. Kapag sinabi nilang “walang bonus,” pero may milyones na pondong umiikot, namamatay ang tiwala. At kapag sinabi nilang “para sa bayan ito,” ang isasagot na lang ng tao ay isang mapait na ngiti.
Ang pagtawag sa bonus bilang “additional funding for Christmas requirements” ay hindi katalinuhan; ito ay panlilinlang. Ito ay pagtatangka na baguhin ang realidad gamit ang bokabularyo. Ngunit ang sikmura ng Pilipino ay hindi naiintindihan ang “semantics.” Ang naiintindihan lang nito ay gutom at ang katotohanan na habang sila ay naghihirap, ang mga nasa pwesto ay nagpapasasa sa pondo na galing din naman sa buwis ng bayan.
Ang hamon sa administrasyon ay simple lang: Umamin at magpakatotoo. Tigilan na ang paggawa ng mga terminolohiya na lalong nagpapagulo sa usapan. Kung may bonus, sabihing may bonus at ipaliwanag kung bakit deserve ito. Kung hindi kaya ang P20 na bigas, humingi ng paumanhin at ilatag ang totoong plano.
Dahil sa bawat araw na pinipili ng pamahalaan na maglaro ng salita, lalo lang lumalalim ang lamat ng tiwala. At sa kasaysayan ng Pilipinas, ang lamat na ito, kapag napabayaan, ay pwedeng maging mitsa ng mas malaking pagbabago na hindi na kayang pigilan ng kahit anong “funding” o “press release.” Ang taumbayan ay gising na, at hindi na sila basta-basta naniniwala sa mga kwentong kutsero ng mga nasa kapangyarihan.
