Sa gitna ng mainit na usapin sa pulitika at hustisya internasyonal, isang balita ang yumanig sa social media at nagbigay ng panibagong pag-asa sa mga taga-suporta ni dating Pangulong Rodrigo Duterte. Ito ay may kinalaman sa di-umano’y matinding hakbang na ginawa ng bansang Russia laban sa mga opisyal ng International Criminal Court (ICC). Ang nasabing kaganapan ay tinitingnan ngayon bilang isang malaking “game changer” na maaaring magpabago sa takbo ng kaso laban sa dating pangulo ng Pilipinas.
Ang Ganti ng Russia: Sentensya Laban sa ICC?
Ayon sa mga ulat at analisis na kumakalat, sinasabing hinatulan at sinentensyahan na ng Russia ang ICC Prosecutor na si Karim Khan at ang ilang mga huwes ng nasabing korte. Ang ugat ng matinding galit ng Russia ay nagmula sa naging desisyon ng ICC na maglabas ng arrest warrant laban kay Russian President Vladimir Putin.
Mahalagang balikan na ang Russia, tulad ng Estados Unidos at China, ay hindi kailanman naging miyembro o sumapi sa ICC. Dahil dito, iginigiit ng Moscow na walang hurisdiksyon o karapatan ang nasabing korte na pakialaman ang kanilang pinuno. Para sa Russia, ang ginawang pag-isyu ng warrant laban kay Putin ay isang anyo ng “grave coercion” at banta sa kalayaan ng isang head of state na walang sapat na legal na basehan.
Dahil sa kawalan ng respeto ng ICC sa soberanya ng Russia, gumawa ng sariling hakbang ang Moscow. Sa mata ng batas ng Russia, ang mga taga-ICC ang lumabag sa batas, kaya naman sila ngayon ang nahaharap sa sentensya. Ngunit paano maipapatupad ng Russia ang parusang ito kung nasa The Hague, Netherlands ang mga akusado? Dito pumapasok ang nakakabahalang teorya ng “sapilitang pagkuha” o sa madaling salita—kidnapping.
Ang Paralelismo sa Kaso ni Tatay Digong
Dito nagiging konektado ang isyu kay dating Pangulong Duterte. Mariing usap-usapan at alegasyon ngayon na ang dating pangulo ay di-umano’y “kinidnap” o sikretong inilabas ng bansa ng kasalukuyang administrasyon, na tinatawag sa ulat bilang “bangag na administrasyon,” upang dalhin sa ICC. Sinasabing isinakay umano sa private jet ang dating pangulo at dinala sa The Hague nang walang dumaan sa tamang proseso ng lokal na hukuman o extradition.
Kung totoo ang alegasyong ito, lumalabas na binalewala ng ICC at ng administrasyong Marcos ang “due process” at ang Rome Statute mismo, na nagsasabing dapat munang paganahin ang lokal na hustisya bago pumasok ang ICC. Ang tawag dito ng mga kritiko ay “state-sponsored kidnapping” para lang makuha ang hurisdiksyon sa katauhan ng akusado.
Ang Kasaysayan ng “Abduction” sa Hustisya
Upang maintindihan ang legal na implikasyon nito, binalikan ng mga eksperto ang kasaysayan. Halimbawa nito ay ang sikat na kaso ni Adolf Eichmann, ang arkitekto ng Holocaust. Siya ay tumakas patungong Argentina matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Noong nalaman ng Israel ang kanyang kinaroroonan, nagpadala sila ng mga ahente ng Mossad, dinukot si Eichmann, at sapilitang dinala sa Israel para litisin.
Nang humarap si Eichmann sa korte, ang depensa niya ay iligal ang pagkakakuha sa kanya kaya’t walang hurisdiksyon ang korte ng Israel. Ngunit ang naging desisyon ng Korte Suprema ng Israel (at katulad na desisyon sa Amerika sa ilalim ng Ker-Frisbie doctrine) ay hindi mahalaga kung paano nakuha ang akusado—kahit pa ito ay sa pamamagitan ng kidnapping—basta’t siya ay nasa harap na ng korte at mabibigyan ng paglilitis.
Ito ngayon ang mapanganib na presedente na kinakaharap ng ICC.
Tit-for-Tat: Ang Posibleng Resbak ng Russia
Kung tinatanggap ng ICC ang prinsipyong “the end justifies the means” sa kaso ni Duterte—na okay lang na siya ay dinukot basta’t malilitis—wala silang moral na karapatang magreklamo kung gawin din ito sa kanila ng Russia.
Ang babala sa mga huwes at prosecutor ng ICC ay malinaw: Ang Russia ay may kakayahan at resources na magpadala ng sarili nilang teams para “dukutin” ang mga opisyal ng ICC saan man sila naroroon sa mundo para dalhin sa Moscow at doon pagbayarin sa kanilang sentensya.
Kapag nangyari ito, ano ang magiging depensa ng mga taga-ICC? Sasabihin ba nilang “violation of due process” ang pagdukot sa kanila? Siguradong ang isasagot ng Russia ay: “Bakit ninyo ginawa kay Duterte? Bakit ninyo kinunsinti ang kidnapping kay Duterte? Kung pwede sa inyo, pwede rin sa amin.”
Ito ang tinatawag na “estoppel” sa batas. Hindi ka pwedeng magreklamo sa isang gawain na ikaw mismo ay ginawa o kinunsinti mo noon. Matitikman ng ICC ang kanilang sariling gamot.
Ang Hamon: Palayain si Duterte para sa Sariling Kapakanan
Dahil dito, may matinding payo ang mga analyst sa ICC: Upang magkaroon sila ng “moral standing” o karapatang magreklamo sakaling sila ay targetin ng Russia, kailangan nilang itama ang mali ngayon pa lang. Ang tanging paraan ay ang pagdeklara na walang hurisdiksyon ang ICC kay Duterte dahil sa iligal na paraan ng pagkakakuha sa kanya (kung totoo ang alegasyon ng kidnapping) at dahil sa pagkalas ng Pilipinas sa Rome Statute.
Kung palalayain nila si Duterte at ibabasura ang kaso, pinapatunayan nilang kinikilala nila ang rule of law at ang tamang proseso. Pero kung ipagpapatuloy nila ang paglilitis sa isang taong nakuha sa kaduda-dudang paraan, binibigyan nila ng lisensya ang Russia na gawin din ang parehong karahasan sa kanila.
Panawagan sa Taong Bayan
Sa huli, ang bigat ng sisi ay napupunta rin sa kasalukuyang administrasyon at sa taong bayan na tila nagbubulag-bulagan. Ang pananahimik habang ang isang dating pangulo ay di-umano’y tinatraydor at ibinebenta sa mga dayuhan ay isang malaking batik sa ating kasaysayan.
Ang mensahe ay malinaw: Ang hustisya ay dapat pantay. Kung ang ICC ay nagpipilit na ipatupad ang batas sa pamamagitan ng paglabag din sa batas, naghihintay ang Russia sa gilid, handang iparanas sa kanila ang bagsik ng karma. Ang kaligtasan ng mga huwes ng ICC ay nakasalalay ngayon sa kanilang desisyon—panindigan ang iligal na paghawak kay Tatay Digong at harapin ang galit ng Russia, o pairalin ang tama at palayain ang dating pangulo.
Abangan ang mga susunod na kabanata sa geopolitikal na teleseryeng ito na siguradong may malaking epekto sa kinabukasan ng ating bansa.
