Sa madilim na mundo ng mga piitan sa Pilipinas, kung saan ang batas ay madalas na napapalitan ng dahas at salapi, iilang pangalan ang nagdulot ng kilabot at pag-asa nang sabay tulad ni Gerald Bantag. Siya ang dating hepe ng Bureau of Corrections (BuCor) na tinaguriang “berdugo” ng ilan, at “tagapagligtas” naman para sa iba. Isang lalaking hinubog ng disiplina, ngunit ngayon ay tinutugis ng mismong sistemang kanyang dating pinaglilingkuran.

Ang kwento ni Bantag ay hindi lamang simpleng kwento ng isang opisyal na naligaw ng landas. Ito ay isang masalimuot na naratibo ng kapangyarihan, pulitika, paghihiganti, at ang walang katapusang siklo ng karahasan sa loob ng New Bilibid Prison (NBP). Paano nga ba ang isang tao na pinili ni dating Pangulong Rodrigo Duterte upang linisin ang dumi ng lipunan ay naging sentro ngayon ng isa sa pinakamalaking manhunt sa bansa?

Ang Pag-akyat ng ‘Berdugo’ sa Pwesto

Upang maunawaan ang kasalukuyan, kailangan nating balikan ang simula. Si Gerald Bantag ay produkto ng Philippine National Police Academy (PNPA) Kaagapay Class ng 1996. Hindi siya ang tipikal na burukrata na nakaupo sa malamig na opisina. Siya ay kilala sa “ground zero”—sa mga selda, sa mga riot, at sa mga lugar na kinatatakutang pasukin ng mga ordinaryong tao.

Noong 2019, sa rekomendasyon ni Senator Bong Go, siya ang personal na pinili ni Pangulong Duterte upang maging Director General ng BuCor. Ang mandato ay malinaw at mabigat: linisin ang Bilibid. Kailangan ng Pangulo ng isang “killer,” isang taong hindi mangingiming gumamit ng kamay na bakal laban sa mga drug lord na naghahari sa loob ng piitan. At si Bantag, sa mata ng marami, ang perpektong tao para sa trabaho.

May reputasyon na siyang bitbit bago pa man makatapak sa Muntinlupa. Sa mga bilanggong kanyang nahawakan sa Valenzuela, Navotas, Malabon, at Manila, siya ay kilala bilang mahigpit at walang sinasanto. Ngunit ang pinakamadilim na bahagi ng kanyang resume ay ang insidente sa Parañaque City Jail noong 2016. Isang pagsabog ng granada sa kanyang opisina ang pumatay sa sampung preso. Bagamat sinabi ng imbestigasyon na ito ay kapabayaan ng gwardya, nanatili ang bulung-bulungan sa pamilya ng mga biktima: si Bantag mismo ang naghagis ng granada. Ito ang tatak na kanyang dinala—isang taong handang “magtapon ng granada” para makuha ang gusto.

Ang Paglilinis ng Bilibid: Palabas o Totoo?

Nang maupo si Bantag sa BuCor, tila isang bagyo ang dumaan sa Bilibid. Agad niyang ipinag-utos ang pagwasak sa mga “kubol”—ang mga mararangyang istruktura sa loob ng maximum security compound kung saan namumuhay nang parang hari ang mga high-profile inmate. Sa harap ng mga camera, pinagmamasilyo niya ang mga dingding na nagtatago ng mga ilegal na transaksyon.

Nagpatupad siya ng total ban sa mga cellphone. Maging siya ay hindi gumagamit nito sa loob. Nakumpiska ang mga laptop, pocket wifi, at maging mga appliances na hindi dapat nasa loob ng selda. Ang mensahe ay malinaw: Tapos na ang maliligayang araw ng mga VIP. “Kakatayin ko ang sinumang magtatangka na suhulan ako,” ang kanyang banta.

Sa panahong iyon, marami ang pumuri sa kanya. Sa wakas, may isang opisyal na hindi nasisilaw sa pera. Napawalang-sala rin siya sa mga kasong homicide kaugnay ng insidente sa Parañaque dahil sa kakulangan ng ebidensya, na lalong nagpatibay sa kanyang posisyon. Ngunit sa likod ng imaheng ito ng “pagbabago,” may mga aninong nagsisimulang gumalaw.

Ang pagkamatay ng high-profile inmate na si JB Sebastian dahil umano sa COVID-19 at ang mabilis na cremation nito ay nagdulot ng mga katanungan. May mga nagsabing pinatakas ito kapalit ng pera, bagay na mariing itinanggi ni Bantag. Ito ang unang lamat sa kanyang “clean image” sa BuCor.

Ang Pagpaslang kay Percy Lapid: Ang Simula ng Katapusan

Ang tunay na pagguho ng mundo ni Bantag ay nagsimula noong gabi ng Oktubre 3, 2022. Ang matapang na radio journalist na si Percy Lapid, na isa sa mga masugid na kritiko ni Bantag at ng administrasyon, ay pinagbabaril at napatay sa Las Piñas.

Ang imbestigasyon ay mabilis na gumulong at tumuro sa direksyong hindi inaasahan ng marami. Nahuli ang gunman na si Joel Escorial, at sa kanyang pag-amin, itinuro niya ang isang “middleman” sa loob ng Bilibid na nag-utos sa kanya—si Jun Villamor.

Dito na naging masalimuot at nakakakilabot ang kwento. Bago pa man makausap ng mga awtoridad si Villamor, natagpuan itong patay sa loob ng bilangguan. Ang sanhi? Suffocation sa pamamagitan ng plastic bag na ibinalot sa kanyang ulo. Isang “clean job” na istilo ng mafia sa loob ng pasilidad na nasa ilalim ng mahigpit na kontrol ni Bantag.

Ayon sa Department of Justice (DOJ), malinaw ang “chain of command.” Mula kay Bantag, ang utos ay bumaba sa kanyang deputy na si Ricardo Zulueta, ipinasa sa inmate na si Denver Mayores, papunta sa mga gang commanders na sina Alvin Labra at Aldrin Galicia, hanggang makarating kay Villamor at sa gunman. Ang motibo? Ang walang humpay na batikos ni Lapid kay Bantag sa kanyang programa, lalo na ang isyu ng “Cinderella Man” at ang mga yaman nito.

Si Villamor, sa mga huling sandali ng kanyang buhay, ay nagpadala ng mensahe sa kanyang kapatid gamit ang Facebook Messenger, na nagpapahiwatig ng mga pangalan ng mga taong nasa likod ng utos. Ito ang naging mitsa ng pagkakalantad ng koneksyon ni Bantag sa krimen.

Ang Pagtakas at ang Paghahanap sa Katotohanan

Dahil sa bigat ng mga ebidensya, sinibak si Bantag sa pwesto. Ang pumalit sa kanya, si Gen. Gregorio Catapang Jr., ay tumambad sa isang nakagugulat na reyalidad. Sa kabila ng sinasabing “paglilinis” ni Bantag, nadiskubre ang libu-libong lata ng beer at higit sa 100 bagong “kubol” na itinayo at pinapaupahan umano sa ilalim ng pamamahala ni Bantag. Itinanggi ito ng dating hepe at itinuro ang superintendent, ngunit ang kredibilidad niya ay wasak na.

Mula sa pagiging hepe, naging pugante si Bantag. Naglabas ng warrant of arrest ang korte laban sa kanya at kay Zulueta. May patong na Php 2 milyon sa kanyang ulo. Ngunit hanggang sa ngayon, tila bula siyang naglaho.

Sa mga bihirang pagkakataon na nagparamdam siya, tulad ng interview sa mga vlogger noong Setyembre 2023, iginiit niyang “niluto” ang kaso. Para kay Bantag, siya ay biktima ng pulitika. Ayaw niyang sumuko hangga’t si Justice Secretary Boying Remulla ang nakaupo sa DOJ. Ang takot niya? Ang patayin siya sa loob ng Bilibid, tulad ng nangyari kay Villamor.

Ang sitwasyon ay lalong naging madilim nang mabalita ang pagkamatay ni Ricardo Zulueta noong Marso 2024 dahil sa heart failure. Si Zulueta ang susi—ang taong direktang tumanggap umano ng utos kay Bantag. Sa kanyang pagkamatay, tila naputol na ang direktang linya na magpapatunay sa partisipasyon ni Bantag, bagamat naninindigan ang DOJ na matibay pa rin ang kaso.

Hustisya o Pulitika? Ang Kumplikadong Tanong

Ang kaso ni Gerald Bantag ay nagsisilbing salamin ng hustisya sa Pilipinas. Sa isang banda, nakikita natin ang isang sistemang nagsisikap na panagutin ang mga may sala, gaano man sila kataas. Ang mabilis na pagtukoy sa mga suspek sa kaso ni Percy Lapid ay isang tagumpay ng imbestigasyon.

Ngunit sa kabilang banda, hindi maikakaila ang anino ng pulitika. Ang mga paratang ni Bantag na siya ay pinag-iinitan dahil sa alitan nila ni Remulla ay nagbibigay ng ibang kulay sa istorya. Binanggit pa niya ang pagkaka-abswelto ng anak ni Remulla sa kaso ng droga bilang patunay umano ng “double standard” sa hustisya.

Habang isinusulat ito, patuloy ang paghahanap ng NBI kay Bantag. Sinalakay na ang kanyang mga bahay sa Laguna at Caloocan, ngunit bigo silang matagpuan siya. Sinasabi ng DOJ na “malapit na” nilang mahuli ang dating hepe, ngunit sa bawat araw na lumilipas na siya ay nakakalaya, lalong lumalakas ang pagdududa ng publiko sa kakayahan ng batas na abutin ang mga taong dating may hawak nito.

Konklusyon: Ang Leksyon ng Bilibid

Ano ang matututunan natin sa kwento ni Gerald Bantag? Ito ay isang babala na ang kapangyarihan, kapag walang check and balance, ay nakalalasing at nakasisira. Ang taong itinalaga upang puksain ang mga halimaw ay tila naging halimaw din sa proseso.

Ang paglilinis sa Bilibid ay hindi nadadaan sa simpleng pagwasak ng kubol o pagbabawal ng cellphone. Ito ay nangangailangan ng pagbabago sa kultura at sistema—bagay na tila nabigo si Bantag na gawin sa kabila ng kanyang matapang na imahe. Ang paglitaw ng mga beer at bagong kubol matapos ang kanyang termino ay patunay na ang korapsyon ay parang anay na nananalaytay sa pundasyon ng ahensya.

Para sa pamilya ni Percy Lapid, ang hustisya ay nananatiling mailap hangga’t hindi nahuhuli ang utak ng krimen. Para naman sa taumbayan, ito ay paalala na maging mapagmatyag. Hindi lahat ng nagpapakilalang tagapagligtas ay totoo. Minsan, ang may suot ng tsapa ang siya ring may hawak ng patalim.

Ang manhunt kay Bantag ay nagpapatuloy. Ito ay hindi na lamang tungkol sa isang tao; ito ay pagsubok sa ating hustisya. Mahuhuli ba ang “berdugo”? O mananatili siyang isang alamat ng takot na nagkukubli sa dilim, habang ang mga tanong ay nananatiling walang sagot? Sa huli, ang katotohanan—tulad ng tubig—ay pilit na hahanap ng daan para lumabas, gaano man ito katagal pigilan.