Muling umingay ang usapin sa loob ng Kongreso matapos punahin ni Rep. Leandro Leviste ang bilyong MOOE sa 2026 budget na umano’y walang malinaw na breakdown. Transparency, pananagutan, at tiwala ng publiko ang muling sinusubok.
Muling napukaw ang atensyon ng publiko sa usapin ng pondo ng Kongreso matapos ilantad ni Batangas First District Representative Leandro Leviste ang kanyang mga tanong at pangamba hinggil sa bilyong pisong maintenance and other operating expenses o MOOE na nakapaloob sa panukalang 2026 national budget.
Sa isang serye ng mga post sa social media, ibinahagi ni Leviste ang mga tsekeng inisyu sa kanyang tanggapan hanggang Oktubre 2025. Ayon sa kanya, ang mga tsekeng ito—na umaabot sa mahigit dalawang milyong piso—ay ginagamit para sa sahod ng mga empleyado at gastusin ng kanyang opisina bilang kongresista.
Ngunit higit pa sa personal na paglilinaw, ginamit ni Leviste ang pagkakataon upang ituro ang mas malaking isyu: ang umano’y Php18 bilyong MOOE ng Kamara para sa 2026, na ayon sa kanya ay kulang sa malinaw na breakdown kung saan at paano ito ginagastos.
Sa kanyang pahayag, sinabi ni Leviste na ang kabuuang MOOE ng Kongreso para sa 2026 ay nasa humigit-kumulang Php18.58 bilyon—mas mataas pa umano kaysa sa nakaraang taon. Ang mas ikinabahala niya, ayon sa mambabatas, ay ang kawalan ng detalyadong paliwanag kung saan napupunta ang ganitong kalaking halaga.
Kung hahatiin umano ang naturang pondo sa 318 na miyembro ng Kamara, lalabas na tinatayang mahigit Php58 milyon kada kongresista sa loob lamang ng isang taon. Para kay Leviste, hindi ang laki ng pondo ang pangunahing problema, kundi ang kakulangan ng malinaw at madaling maunawaang impormasyon para sa publiko.
Ayon pa sa kanya, ang MOOE ay hindi kinakailangang lagyan ng resibo sa antas ng indibidwal na kongresista, kaya may kaluwagan umano ang bawat mambabatas kung paano ito gagastusin. Bagama’t kinilala niyang may lehitimong gamit ang pondo—tulad ng bayarin sa kuryente, tubig, papel, at operasyon ng district offices—itinuro niya ang biglaang pagtaas ng pondo sa 2026 bilang isang bagay na dapat pag-usapan nang bukas.
Batay sa paliwanag ni Leviste, ang panukalang MOOE para sa 2026 ay unang nasa humigit-kumulang Php10 bilyon, ngunit kalaunan ay tumaas sa Php18 bilyon, o dagdag na halos Php7.8 bilyon. Kung isasalin umano ito sa bawat kongresista, may karagdagang tinatayang Php24 milyon kada taon na maaari umanong ituring na discretionary.
Dagdag pa niya, may natatanggap umanong MOOE ang mga kongresista buwan-buwan na umaabot sa milyon, bukod pa sa karagdagang pondo tuwing Oktubre matapos maipasa ang national budget, at muli sa Disyembre. Para kay Leviste, mahalagang linawin sa publiko kung paano eksaktong ginagamit ang mga pondong ito.
Gayunpaman, nilinaw rin ng mambabatas na hindi niya sinasabing ilegal o mali ang pagkakaroon ng MOOE. Sa halip, ang panawagan niya ay mas malinaw na transparency, lalo’t aniya’y ang budget ng Kongreso mismo ang tila isa sa pinaka-maingat itago pagdating sa detalye.
Sa gitna ng kanyang mga pahayag, ibinahagi rin ni Leviste na may ilang tumawag umano sa kanyang ina, si Senador Loren Legarda, upang pigilan siya sa patuloy na pagtatanong tungkol sa MOOE. Hindi niya ito idinetalye pa, ngunit ginamit ang pahayag upang ipakita ang bigat ng isyu sa loob ng institusyon.
Kasabay nito, iginiit ni Leviste na hindi lamang ang Kongreso ang may MOOE, kundi pati ang iba’t ibang ahensya ng pamahalaan. Ang kaibahan lamang, aniya, ay mas malinaw at mas bukas sa publiko ang breakdown ng pondo ng maraming ahensya kumpara sa mismong lehislatura.
Agad namang sumagot ang ilang kapwa niya kongresista. Ayon kay Palawan Second District Representative Jose Alvarez, na miyembro ng House committee on accounts, walang anumang irregularidad sa mga tsekeng inisyu kay Leviste at sa MOOE ng Kongreso sa kabuuan.
Giit ni Alvarez, ang mga pondong ito ay alinsunod sa batas, dumadaan sa audit, at may kumpletong dokumentasyon. Hindi umano ito bonus o personal na benepisyo, kundi pondo para masigurong gumagana nang maayos ang mga tanggapan ng mga kongresista at nababayaran ang sahod ng kanilang mga tauhan.
Dagdag pa ni Alvarez, taliwas sa alegasyon ng pagtaas ng pondo, bumaba pa nga umano ang kabuuang budget ng Kamara para sa 2026 sa Php27.7 bilyon mula sa Php33.7 bilyon ngayong taon. Para sa kanya, malinaw itong indikasyon na hindi tinaasan ng Kongreso ang sarili nitong pondo.
Ayon kay Alvarez, dumaraan ang budget ng Kamara sa parehong masusing pagbusisi na dinaranas ng ibang ahensya ng gobyerno. Aniya, walang itinatago ang Kongreso at ang kanilang budget ay isa pa nga raw sa pinaka-bukas at masusing nasusuri ng publiko at ng mga institusyon.
Sumagot din si House Committee on Public Accounts chair at Bicol Saro Party-list Representative Terry Ridon, na mariing itinanggi ang pahayag na may tinatanggap na Christmas bonus ang mga kongresista bukod sa itinakda ng batas.
Ayon kay Ridon, ang mga disbursement na tinutukoy ay malinaw na para sa mga programa, aktibidad, at operasyon ng kani-kanilang opisina, at hindi personal na insentibo. Lahat umano ng ito ay may malinaw na paper trail at dokumentasyon.
Giit pa niya, ang tanging bonus na natatanggap ng mga kongresista ay ang 13th at 14th month pay, na tinatanggap din ng lahat ng kawani ng gobyerno. Anumang alegasyon ng maling paggamit ng pondo, aniya, ay dapat nakabatay sa konkretong ebidensya at hindi sa spekulasyon.
Dagdag ni Ridon, kung may anomalya man sa sistema ng pagpopondo o paggamit ng pondo, ito ay lalabas sa mga audit report ng Commission on Audit. Aniya, may regular na audit ang Kongreso at malinaw sa mga ulat kung may problemang dapat ituwid.
Sa kabila ng magkakaibang pananaw, malinaw na ang isyu ng MOOE ay nagbukas ng mas malawak na diskusyon tungkol sa transparency at pananagutan sa loob ng lehislatura. Para sa ilan, sapat na ang mga paliwanag ng liderato ng Kamara. Para naman sa iba, nananatili ang panawagan para sa mas detalyado at madaling maunawaang paliwanag para sa publiko.
Habang nagpapatuloy ang diskusyon, patuloy ring sinusubaybayan ng publiko ang mga susunod na hakbang ng Kongreso kaugnay ng 2026 national budget. Sa huli, ang isyung ito ay hindi lamang tungkol sa mga tseke o numero sa papel, kundi sa tiwala ng mamamayan sa mga institusyong inaasahang magbantay sa wastong paggamit ng pondo ng bayan.
