Sa bawat pagtatapos ng taon, ang pinakamahalagang regalo na maaaring ibigay ng gobyerno sa mamamayan ay isang tapat at maayos na National Budget. Ito ang gasolina ng ating bansa—ang pondong magpapatakbo sa mga ospital, magpapatayo ng mga tulay, at magbibigay ng serbisyo. Ngunit paano kung ang regalong ito ay balot sa kontrobersiya, minadaling ipasa, at puno ng mga “singit” na amoy pulitika?
Nitong mga nakaraang araw, umugong ang matinding panawagan mula sa mga respetadong indibidwal at mambabatas: I-veto ang mga kwestyonableng bahagi ng 2024 National Budget o harapin ang kaso sa Korte Suprema.
Ang “2-Minute Miracle” sa Kamara
Isipin niyo ito: Ang bilyon-bilyong pisong pondo ng bayan, naaprubahan sa loob lamang ng dalawang minuto.
Ito ang isiniwalat ni Congressman Edgar Erice na labis na ikinabahala ng marami. Sa proseso ng ratipikasyon sa Kamara, hindi umano pinagsalita ang minorya. Ang mga gustong bumoto ng “No” at magpaliwanag ng kanilang panig ay tila binusalan. Sa isang demokrasya, ang bawat sentimo ng kaban ng bayan ay dapat dumaan sa masusing busisi. Ang ganitong kabilisan ay hindi “efficiency”; ito ay “railroading.” Dahil dito, nagbabala si Cong. Erice na posibleng umabot sa Korte Suprema ang usaping ito dahil sa paglabag sa proseso.
P243 Bilyon na “Corrupt Barrel”?
Ang sentro ng init ngayon ay ang tinatawag na “Unprogrammed Appropriations” na nagkakahalaga ng P243 Bilyon. Para kay Dr. Tony Leachon, isang kilalang health reform advocate, ito ay maituturing na “sources of the corrupt barrel.”
Ang unprogrammed funds ay mga pondong walang tiyak na paglalaanan kung hindi magkakaroon ng sobrang kita ang gobyerno. Pero sa praktika, madalas itong nagiging “checking account” ng mga nasa kapangyarihan na pwedeng hugutan anumang oras para sa mga proyektong sila lang ang may gusto. Ang panawagan ni Dr. Leachon kay Pangulong Bongbong Marcos (PBBM): Gamitin ang veto power. Tanggalin ang taba. Kung hindi, bilang Pangulo na pipirma sa batas, maaari siyang managot.
Ayon pa kay dating Justice Antonio Carpio, ang Pangulo ay “liable” o may pananagutan kapag pinirmahan niya ang budget na alam niyang may mga iligal na singit o pork barrel.
Ang Pagpatay sa Build, Build, Build para sa “Ayuda”
Isa sa mga pinakamasakit na rebelasyon ay ang pagbawas ng pondo sa mga flagship infrastructure projects. Ibinunyag ni Senador Marcoleta na halos P143 Bilyon ang tinapyas mula sa mga vital projects tulad ng North-South Railway at Metro Manila Subway.
Saan napunta ang pera? Inilipat umano sa “Ayuda.”
Huwag tayong magkamali—kailangan ng tao ng tulong. Pero ang pagtapyas sa pondo ng imprastraktura na magbibigay ng trabaho at magpapaluwag ng trapiko para ilagay sa panandaliang abuloy ay isang hakbang paatras. Ito ang nagpapalakas sa kultura ng “Ayuda Republic.” Sa halip na bigyan ng trabaho at maayos na transportasyon ang Pilipino, tila tinuturuan tayong maging dependent sa gobyerno. Ang tren ay pangmatagalan; ang ayuda ay pang-isang linggo lang.
MAIP vs. Malasakit: Pulitika sa Kalusugan
Dito pumapasok ang isyu ng Medical Assistance for Indigent Patients o MAIP. Sa papel, maganda ito—tulong sa mga maysakit. Pero sa implementasyon, ito ay nagiging instrumento ng pulitika.
Para makakuha ng tulong sa MAIP, madalas ay kailangan mo ng “Guarantee Letter” mula sa opisina ng kongresista o pulitiko. Ibig sabihin, kailangan mong pumila, makiusap, at tumanaw ng utang na loob sa pulitiko para sa perang galing naman sa buwis mo.
Ibang-iba ito sa sistema ng Malasakit Center na sinimulan noong panahon ni dating Pangulong Duterte. Sa Malasakit Center, ang pasyente ay pupunta lang sa one-stop shop sa loob ng ospital. Walang pulitiko, walang guarantee letter, walang epal. Ang MAIP, ayon sa mga kritiko, ay ibinalik ang lumang sistema ng “padrino” kung saan ang kalusugan ng mahihirap ay nakadepende sa awa ng mga nakaupo.
Ang Hamon kay PBBM: Veto o Kunsinti?
Ngayon, ang bola ay nasa kamay ni Pangulong Marcos. Ang tanong ng bayan: May lakas ba siya ng loob na banggain ang mga kongresista at senador na nagpasok ng mga singit na ito?
Marami ang nagdududa. Noong nakaraang taon, sa kabila ng bilyon-bilyong kwestyonableng pondo, nasa P28.9 bilyon lang ang kanyang na-veto. Kung uulitin niya ang pagpirma nang nakapikit ang mata sa mga anomalya, pinapatunayan niya na wala siyang sariling diskarte at sunud-sunuran lamang sa lehislatura.
Ang pagtanggi nina Senador Imee Marcos, Bong Go, at Koko Pimentel na lumagda sa ratification ng budget ay isang malinaw na senyales na kahit sa loob ng Senado, may mga hindi sikmura ang nangyayari.
Ang Huling Bastion ng Demokrasya
Kung mabibigo ang Pangulo na ituwid ang budget, ang tanging pag-asa na lang ay ang Korte Suprema. Ang banta ng kaso mula kina Dr. Leachon at Cong. Erice ay hindi pananakot—ito ay pagpapaalala na sa demokrasya, walang sinuman ang nasa itaas ng batas.
Ang laban para sa 2024 budget ay hindi lang laban ng mga pulitiko. Ito ay laban ng bawat Pilipinong nagbabayad ng buwis. Ito ay laban para sa tren na hindi matutuloy, para sa pasyenteng kailangan pang mamalimos ng pirma ng kongresista, at para sa bansa na pilit binabaon sa utang at “ayuda mentality.”
Sa huli, ang pera ng bayan ay dapat para sa bayan, hindi para sa ambisyon ng iilan. Ang panawagan ay malinaw: Veto ang corrupt barrel. Ibalik ang pondo sa tamang proyekto. Dahil kung hindi, ang taumbayan—sa tulong ng Korte Suprema—ang maniningil.
