“Tinawag nila akong taho vendor lang, sa harap ng maraming tao, at doon nagsimula ang laban na hindi ko kailanman inakalang babago sa buong buhay ko.”

Ako si Jomar. Dalawampu’t limang taong gulang noon. Bawat umaga sa baryo, kasabay ng unti-unting pagliwanag ng langit, ang sigaw kong tahoooo ang gumigising sa mga bahay na yari sa kahoy at yero. Bitbit ko ang mabigat na balde ng mainit na taho at ang mahabang lata ng arnibal na halos kasinbigat na ng mga responsibilidad na pasan ko sa dibdib. Bata pa lang ako, alam ko na ang pakiramdam ng magising nang maaga hindi para mangarap kundi para mabuhay.

Hindi madali ang buhay ko. May sakit ang nanay ko. Madalas siyang ubohin at madaling mapagod. Dalawa pa ang kapatid kong nag-aaral at umaasa sa bawat baryang inuuwi ko. Kaya kahit pawisan at nanlalagkit ang likod ko sa init ng umaga, pinipilit kong ngumiti. Kapag may batang tumatakbo palabas ng bahay na may hawak na baso, parang gumagaan ang lahat. Sa simpleng taho, doon ko natutunan ang tiyaga at determinasyon.

Tuwing napapatingin ako sa mukha ng nanay ko habang inaabot ko ang kaunting kinita ko, doon ako lalong tumitibay. Pangarap ko lang noon ang magkaroon ng mas maayos na hanapbuhay. Hindi marangya. Hindi maluho. Basta sapat para hindi na ako mangamba kung may kakainin kami kinabukasan.

Isang umaga, nagbago ang ruta ng pagtitinda ko. May bagong bukas na klinika sa bayan, at naisip kong subukan doon. Doon ko siya unang nakita. Si Doktora Bea. Naka-puting coat, maayos ang buhok, elegante ang galaw. Para akong natigilan habang naglalakad. Hindi ko alam kung bakit, pero parang huminto ang ingay ng mundo nang tumingin siya sa akin at ngumiti.

Nang unang beses niyang bumili ng taho, halos manginig ang kamay ko sa pag-abot ng baso. Salamat kuya, sabi niya, at sa simpleng salitang iyon, parang nawala ang lahat ng pagod ko. Mula noon, araw-araw kong hinihintay ang sandaling lalabas siya ng klinika. Hindi ko man aminin sa sarili ko, unti-unti na siyang naging inspirasyon ko.

Sa karinderyang madalas kong pahingahan, doon ko ibinuhos ang laman ng puso ko sa kaibigang si Ramon. Sinabi ko sa kanya na parang may kakaiba na akong nararamdaman. Ngumiti lang siya at sinabing kung mahal ko, ipakita ko. Simple lang daw ang pag-ibig. Pero sa totoo lang, hindi pala.

Lumipas ang mga araw. Naglakas-loob akong iparamdam ang damdamin ko sa simpleng paraan. Libreng taho. Munting sulat. Ngiti. Wala akong hinihinging kapalit. Masaya na ako sa saglit na pagkikita. Pero ramdam ko rin ang distansya. Para sa kanya, ako ay isa lang tindero. Isang taong hindi kabilang sa mundo niya.

Hanggang dumating ang araw na pinili kong magsalita. Pagod na ako sa pagdadala ng damdaming hindi masabi. Sa harap ng klinika, maraming tao. Nanginginig ang kamay ko pero buo ang loob ko. Sinabi ko ang totoo. Mahal ko siya.

Hindi ko inasahan ang sagot niya. Sa halip na ngiti, malamig na tingin ang bumungad sa akin. Tinanong niya kung alam ko raw ba ang lugar ko. Taho vendor lang daw ako. Ang bawat salitang binitawan niya ay parang kutsilyong unti-unting tumatarak sa dibdib ko. Narinig ng lahat. Nakita ko ang awa sa mga mata ng iba. Ang hiya ay parang apoy na umakyat sa mukha ko.

Umuwi akong wasak. Sa gabing iyon, hindi ako nakatulog. Hindi dahil sa galit, kundi dahil sa tanong kung ganoon lang ba talaga ang halaga ko bilang tao. Pero sa gitna ng sakit, may isang pangakong nabuo sa loob ko. Hindi ako babangon para maghiganti. Babangon ako para patunayan na mali ang tingin nila sa akin.

Ilang linggo ang lumipas. Hindi ko na kinaya ang mga bulungan at tingin. Nagpasya akong umalis ng baryo. Bitbit ko ang maliit na ipon at malaking pangarap. Sa Maynila, sinalubong ako ng ingay at pagod. Nagsimula ako bilang katulong sa maliit na kainan. Luto, hugas, asikaso. Dito ko natutunan ang diskarte at tiyaga sa negosyo.

Hindi nagtagal, binalikan ko ang taho. Pero ngayon, mas inayos ko. Mas malinis. Mas masarap. May sariling timpla. Unti-unting dumami ang suki. Lumaki ang kita. Nagkaroon ng kariton. Nagkaroon ng pwesto. Hanggang sa hindi ko namalayang may maliit na negosyo na pala akong pinapatakbo.

Lumipas ang mga taon. Ang dating ako na pinahiya sa harap ng klinika ay isa nang negosyante. Hindi dahil sa swerte, kundi dahil sa bawat patak ng pawis na hindi ko sinayang. Tinulungan ko ang pamilya ko. Nakapagtapos ang mga kapatid ko. Natulungan ko rin ang iba, dahil alam ko ang pakiramdam ng wala.

Isang araw, inimbitahan ako bilang sponsor ng isang medical mission. Nang makita ko siyang muli, si Bea, bumalik saglit ang alaala. Pero wala na ang sakit. Ang natira na lang ay katahimikan. Humingi siya ng tawad. Hindi ako nagalit. Pinatawad ko siya. Hindi dahil tama ang ginawa niya, kundi dahil ayokong manatiling bihag ng nakaraan.

Ngayon, kapag naririnig ko ang sigaw ng taho sa umaga, napapangiti ako. Dahil doon nagsimula ang lahat. Hindi sa hiya. Hindi sa panlalait. Kundi sa tiyagang hindi sumuko. At kung may natutunan ako, ito iyon. Ang halaga ng tao ay hindi nasusukat sa trabaho niya, kundi sa tibay ng loob na bumangon kahit ilang ulit siyang ibinagsak ng mundo.