Sa gitna ng umiinit na klimang pulitikal sa bansa, isang tila bagong kabanata ang nagbukas na yumanig sa social media at sa mga usapang kanto. Ang sentro ng atensyon ngayon ay ang matapang na pahayag na iniuugnay kay Philippine Ambassador to the United Kingdom, Teodoro “Teddy Boy” Locsin Jr. Tila hindi na napigilan ng nasabing diplomat na basagin ang kanyang katahimikan hinggil sa mga isyung kinasasangkutan ng bansa, partikular na ang usapin tungkol sa dating Pangulong Rodrigo Duterte at ang International Criminal Court (ICC). Ang mga rebelasyong ito ay nagdulot ng malawakang diskusyon at tila nagbukas ng pandora’s box ng mga katanungan tungkol sa tunay na kalagayan ng ating soberanya at pamamahala. Ayon sa mga ulat na kumakalat at tinatalakay ng mga political observers, mariing kinontra ni Locsin ang naratibong inaresto ng ICC ang dating pangulo. Sa halip, ginamit niya ang mga terminong nagpapahiwatig na ito ay isang uri ng “pagdukot” na isinagawa ng mga kapwa Pilipino upang isuko sa mga dayuhan. Ang ganitong pananaw ay nagbibigay ng ibang kulay sa sitwasyon – hindi ito simpleng pagsunod sa international law, kundi isang direktang pagtalikod sa kakayahan ng ating sariling bansa na magpatupad ng batas. Para sa marami, ang salitang “pagtataksil” ay mabigat, ngunit ito ang diwa na lumulutang sa mga pahayag na tumutuligsa sa ideyang kailangan pa ng mga dayuhan, lalo na mula sa Kanluran, upang husgahan ang mga Pilipino.
Ang ganitong klase ng retorika ay hindi lamang simpleng depensa para sa dating administrasyon, kundi isang direktang hamon sa kasalukuyang direksyon ng pamahalaan. Kung totoo ngang may nangyaring “pagsuko” sa soberanya kapalit ng pabor o dahil sa pulitika, ito ay isang seryosong batik sa kasaysayan ng bansa. Sinasabing ang hakbang na ito ay tila pag-amin na ang ating hudikatura ay walang kakayahan, isang bagay na lubhang “kasuklam-suklam” para sa mga naniniwala sa integridad ng Pilipinas bilang isang malayang nasyon. Ang mga ganitong pasabog ay hindi lamang nananatili sa isyu ng ICC. Tila naging mitsa ito upang halukayin ang iba pang mga isyu na matagal nang idinadaing ng taumbayan ngunit tila natatabunan ng mga ingay sa pulitika. Ang focus ng diskusyon ay lumawak patungo sa performance ng kasalukuyang administrasyon, na ayon sa mga kritiko ay dumaranas ng matinding pagbagsak sa tiwala ng mamamayan. Binanggit sa mga talakayan ang tungkol sa “trust and approval rating” na diumano ay sumadsad na sa pinakamababang antas, isang “historical low” na nagpapakita ng matinding diskuntento ng publiko. Ang tanong ng marami: bakit tila galit ang taumbayan? Ang sagot ay hindi mahirap hanapin kung titingnan ang realidad sa lansangan.
Hindi maikakaila na ang ekonomiya ay isa sa pinakamalaking dagok na nararamdaman ng bawat pamilyang Pilipino. Sa kabila ng mga magagandang pahayag sa mga press release, ang realidad ng “involuntary hunger” o ang kawalan ng kakayahang kumain ng tatlong beses sa isang araw ay laganap. Sinasabing anim sa bawat sampung Pilipino ang nakakaranas nito. Ito ay hindi lamang numero o estadistika; ito ay kumakatawan sa mga sikmurang kumakalam at mga magulang na nawawalan ng pag-asa. Ang kawalan ng trabaho ay isa pang higanteng problema, kung saan milyon-milyong lakas-paggawa ang nasasayang. Kung susuriin ang mga datos na inilalabas ng mga kritiko, ang kawalan ng trabaho ay direktang nakakaapekto sa kabuhayan ng halos sangkatlo ng populasyon. Ang ganitong sitwasyon ay nagbubunsod ng tanong: nasaan ang mga pangakong pag-unlad? Bakit tila paatras ang takbo ng ating ekonomiya habang ang mga kapitbahay nating bansa sa Southeast Asia tulad ng Vietnam at Indonesia ay patuloy ang pag-angat? Ang sisi ay itinuturo sa “failure of governance” o ang pagkabigo sa pamamahala.
Isang nakakabahalang anggulo na lumutang sa mga usapin ay ang tungkol sa pagkakautang ng bansa. Sinasabing trilyon-trilyong piso na ang naiutang ng kasalukuyang administrasyon sa loob lamang ng maikling panahon, ngunit ang tanong ng bayan ay “saan napunta ang pera?”. Wala umanong nakikitang makabuluhang proyekto na katumbas ng laki ng utang na ito. Ang masakit pa, ang mga utang na ito ay babayaran ng ating mga anak at apo, habang ang pakinabang ay tila napupunta lamang sa iilan. May mga alegasyon ng “massive corruption” at pandarambong sa kaban ng bayan na lalong nagpapahina sa kredibilidad ng gobyerno sa mata ng mga international creditors. Nabanggit pa ang isang insidente kung saan ang isang malaking pautang o grant mula sa gobyerno ng Korea para sana sa mga tulay ay diumano’y iniatras o pinigil. Kung totoo ito, isa itong malaking sampal sa mukha ng administrasyon at patunay na pati ang mga dayuhang institusyon ay nawawalan na ng tiwala sa kakayahan ng gobyerno na gamitin ng tama ang pondo. Ang kawalan ng tiwala ng mga investors ay lalong nagpapalala sa sitwasyon, dahil kapag walang namumuhunan, walang trabaho, at kapag walang trabaho, laganap ang kahirapan.
Sa gitna ng ganitong krisis pang-ekonomiya, tila ang atensyon ng pamahalaan ay nakatuon sa ibang bagay – ang pamumulitika. Marami ang pumupuna na sa halip na solusyunan ang gutom at kawalan ng trabaho, ang inuuna ay ang pagdurog sa mga kalabang pulitikal. Ang walang humpay na bangayan at ang paggamit ng pondo ng bayan para sa mga “political maneuver” ay lalong nagpapainit sa ulo ng mga mamamayan. Ang pananaw ng marami ay ginagawa lamang “inutil” ng pamahalaan ang sarili nito sa pamamagitan ng pag-prioritize sa pansariling interes kaysa sa kapakanan ng bayan. Ang mga hakbang na ito, ayon sa mga obserbasyon, ay “self-inflicted” o sariling kagagawan kung bakit bumabagsak ang suporta sa kanila. Hindi mo pwedeng sisihin ang taumbayan kung nawawalan sila ng tiwala dahil sila mismo ang nakakaramdam ng hirap. Ang bawat pagtaas ng presyo ng bilihin, bawat araw na walang kita, at bawat balita ng korupsyon ay parang pako na bumabaon sa kabaong ng kredibilidad ng administrasyon.
Ang pagkukumpara sa nakaraang administrasyon ay hindi maiwasan. Marami ang nagbabalik-tanaw sa mga nagawang imprastraktura, lalo na sa sektor ng edukasyon. Ang bilang ng mga silid-aralan na naipatayo noon ay malayong-malayo diumano sa kakarampot na accomplishment ngayon. Ang kakulangan sa mga school buildings ay isa lamang sa mga sintomas ng mas malalim na sakit ng pamahalaan – ang kawalan ng malinaw na direksyon at aksyon. Ang mga ganitong kakulangan ay hindi maitatago ng mga magagandang speeches o press releases. Ang imprastraktura ay nakikita at nahahawakan; kapag wala ito, alam ng tao na may mali. Ang tanong tuloy ng marami, kung ang bilyon-bilyong pondo para sa infrastructure ay inilaan naman sa budget, bakit walang nakikitang resulta? Ito ba ay napunta sa “bakunawa” ng korupsyon? Ang mga ganitong katanungan ay lalong nagpapahina sa moral ng mga nagbabayad ng buwis na umaasang may babalik sa kanilang serbisyo.
Sa huli, ang mensahe na lumalabas mula sa mga pagsisiwalat ni Locsin at sa mga komentaryo sa social media ay malinaw: ang problema ay nasa pamamahala. Ang sigaw ng ilan ay “change” o pagbabago, at may mga panawagan pa ng pagbaba sa pwesto. Bagama’t ang pulitika ay isang laro ng kapangyarihan, sa dulo ng araw, ang ekonomiya ang magdidikta ng kapalaran ng isang bansa. Sabi nga sa sikat na kataga, “It’s the economy, stupid.” Hangga’t hindi nareresolba ang sikmurang kumakalam ng masang Pilipino, mananatiling mabuway ang katayuan ng sinumang nakaupo sa pwesto. Ang mga pasabog na ito ay nagsisilbing babala na hindi habang-buhay ay kayang pagtakpan ng pulitika ang realidad ng kahirapan. Ang taumbayan ay nagmamatyag, nag-iisip, at sa tamang panahon, ay sisingil. Ang hamon ngayon sa bawat Pilipino ay maging mapanuri, huwag basta maniwala sa sabi-sabi, ngunit huwag din namang maging bulag sa katotohanang nasa harapan na natin. Ang kinabukasan ng ating bayan ay nakasalalay sa ating kakayahang makita ang totoo sa likod ng mga maskara ng pulitika.
