Sa gitna ng pagdiriwang ng Pasko at paghahanda para sa Bagong Taon, isang madilim na ulap ang bumabalot sa mundo ng politika sa Pilipinas. Ito ay bunsod ng tinaguriang “Cabral Files”—mga dokumentong nakuha mula sa yumaong Department of Public Works and Highways (DPWH) Undersecretary Maria Catalina “Cathy” Cabral. Ang mga file na ito ay hindi lamang simpleng listahan; ito ay itinuturing na “mapa” ng bilyon-bilyong pisong pondo na umano’y hinati-hati ng mga makapangyarihang opisyal sa gobyerno. Dahil sa tindi ng mga impormasyong nakapaloob dito, marami ang nagtatanong: Ito na nga ba ang dahilan kung bakit tila may mga pwersang ayaw itong isapubliko?
Ang kontrobersya ay nagsimula nang ilabas ni Batangas 1st District Representative Leandro Leviste ang ilang bahagi ng mga dokumento na ibinigay umano sa kanya ni Usec. Cabral bago ito pumanaw sa isang misteryosong aksidente sa Benguet nitong Disyembre. Ayon kay Leviste, ang mga file ay naglalaman ng detalyadong “Parametric Formula” kung paano hinahati ang mahigit P401 bilyon na tinatawag na “allocables” sa ilalim ng DPWH budget para sa taong 2025. Ang mas nakagulantang sa lahat, hindi lang daw mga mambabatas ang may “share” dito, kundi pati na rin ang ilang matataas na opisyal sa Gabinete o Executive Department.
Bakit nga ba ganito na lamang ang kaba ng marami? Sa ilalim ng Cabral Files, lumalabas na bawat distrito sa bansa ay may nakalaang hindi bababa sa P150 milyon kada taon para sa mga infrastructure projects. Ngunit ang mas malaking isyu ay ang tinatayang P320 bilyon na “insertions” na nasa labas ng regular na pormula. Dito na pumapasok ang mga pangalan ng mga Senador at Congressman na umano’y may kanya-kanyang “request” na proyekto. Bagama’t ang paglalagay ng budget para sa proyekto ay hindi naman ilegal, ang katanungan ay kung ang mga proyektong ito ay tunay na kailangan o kung ito ay magiging “ghost projects” lamang na pagkakakitaan ng iilan.
Ang misteryo ay lalong lumalim nang mamatay si Usec. Cabral matapos mahulog sa isang bangin sa Kennon Road. Bagama’t suicide ang unang hinala ng mga awtoridad, hindi maalis sa isipan ng publiko na ang kanyang pagkamatay ay may kinalaman sa kanyang hawak na impormasyon. Si Cabral ay nagsilbi sa DPWH sa loob ng mahigit 40 taon at siya ang itinuturing na “utak” sa likod ng pagpaplano ng budget ng ahensya. Ang kanyang computer at mga personal na gadgets ay kasalukuyan nang nasa ilalim ng forensic examination ng PNP Anti-Cybercrime Group at ng Office of the Ombudsman upang malaman kung may mga files na binura o ginalaw.
Sa ngayon, pilit na pinatutunayan ng Malacañang na ang mga dokumentong hawak ni Leviste ay “hearsay” o tsismis lamang hangga’t hindi ito nabe-verify ng DPWH. Ngunit para sa mga mambabatas na gaya ni Senator Ping Lacson, ang Cabral Files ay isang mahalagang piraso ng ebidensya upang unmask o hubaran ng maskara ang mga nasa likod ng manipulasyon sa national budget. May mga report na lumabas na may isang “ES” (Executive Secretary) na may nakalaang P8.3 bilyon at ang dating kalihim ng DPWH na si Manuel Bonoan na may mahigit P30.5 bilyon na allocables.Ang mga ganitong rebelasyon ang dahilan kung bakit ang 2026 budget deliberation ay inaasahang magiging pinaka-mainit na usapin sa susunod na taon.
Ang takot ng maraming politiko ay hindi lamang sa posibilidad ng pagkakasuhan, kundi sa galit ng taumbayan na nakakaranas ng matinding baha habang ang pondo para sa flood control ay tila napupunta lamang sa bulsa ng mga tiwali. Kung ang Cabral Files ay mapapatunayang totoo at kumpleto, maaari itong maging sanhi ng pagguho ng maraming political dynasties sa bansa. Ito ang “Pandora’s Box” na kapag tuluyang nabuksan, ay maglalantad sa bulok na sistema ng budget allocation sa Pilipinas. Sa huli, ang sigaw ng publiko ay transparency: Kung walang itinatago, bakit kailangang katakutan ang paglalabas ng katotohanan?
