Hindi man opisyal na inanunsyo, ramdam sa bawat galaw ng mga institusyon ng gobyerno ang bigat ng katahimikang bumabalot ngayon sa hudikatura. Sa gitna ng mga espekulasyon, tsismis, at pabulong na usapan sa legal at political circles, iisang linya ang paulit-ulit na binabanggit: may nangyayari sa loob ng Korte Suprema na posibleng magbago sa direksiyon ng usapin kaugnay ng mga kasong iniuugnay kay dating Pangulong Rodrigo Roa Duterte. Walang press briefing, walang agarang dokumentong inilalabas, ngunit tila may mabigat na desisyong hinuhubog—isang hakbang na maaaring maging “huling baril” ng hudikatura laban sa patuloy na presyur mula sa labas ng bansa.
Sa loob ng maraming taon, nanatiling nakabitin ang pangalan ni PRRD sa pandaigdigang diskurso dahil sa imbestigasyong sinimulan ng International Criminal Court. Sa mata ng kanyang mga kritiko, ito ay usapin ng pananagutan. Sa panig naman ng kanyang mga tagasuporta, ito ay malinaw na panghihimasok ng dayuhang institusyon sa soberanya ng Pilipinas. Sa pagitan ng dalawang pananaw na ito, tahimik na gumagalaw ang Korte Suprema—hindi para magpasikat, kundi para timbangin kung hanggang saan ang saklaw ng Konstitusyon, at kung saan nagtatapos ang kapangyarihan ng isang dayuhang hukuman.
Mula nang tuluyang kumalas ang Pilipinas sa ICC, patuloy na tinatanong ng publiko kung may bisa pa ba ang anumang aksyon ng naturang korte laban sa isang dating pinuno ng estado. Ang sagot dito ay hindi simpleng oo o hindi. Ito ay nakaugat sa interpretasyon ng batas, sa timing ng mga pangyayari, at sa relasyon ng lokal at internasyonal na hurisdiksyon. Dito ngayon nakatuon ang mata ng maraming abogado, mambabatas, at ordinaryong mamamayan—sa posibilidad na maglatag ang Korte Suprema ng doktrinang magbibigay-linaw hindi lamang sa kasong ito, kundi sa mga susunod pang kahalintulad na sitwasyon.
Kapansin-pansin din ang tila pagbagal ng galaw ng ICC. Para sa ilan, ito ay senyales ng panghihina ng kaso. Para sa iba, ito ay taktikal na paghihintay—isang paraan upang obserbahan muna ang magiging direksiyon ng lokal na hudikatura at ng kasalukuyang administrasyon. Ngunit sa mata ng publiko, ang kawalan ng malinaw at matatag na aksyon ay nagiging tanong sa kredibilidad at intensiyon ng pandaigdigang institusyong ito. Kung tunay na matibay ang ebidensiya, bakit tila may pag-aatubili? Kung malinaw ang mandato, bakit tila may pag-iingat?
Habang ang ICC ay tila nagmamasid, ang Malacañang naman ay nananatiling maingat sa bawat pahayag. Hindi ito simpleng isyu na maaaring resolbahin ng isang press statement. Ang anumang hakbang ay may implikasyon sa ugnayang panlabas, sa imahe ng bansa, at sa balanse ng kapangyarihan sa loob ng pamahalaan. Kapag nagsalita ang Korte Suprema, mapipilitan ang ehekutibo na tumugon—hindi ayon sa pulitika, kundi ayon sa batas. At dito nagiging sensitibo ang sitwasyon: paano kung ang desisyon ay malinaw na pabor sa soberanya ng bansa at taliwas sa inaasahan ng ilang sektor ng international community?
Sa social media at mga pampublikong talakayan, lalong umiinit ang diskurso. May mga nagsasabing ang Korte Suprema na lamang ang natitirang tanggulan laban sa dayuhang impluwensiya. Mayroon namang nagpapaalala na ang hustisya ay dapat walang kinikilingan, lokal man o internasyonal ang pinagmulan ng demanda. Sa gitna ng banggaang ito ng opinyon, isang katotohanan ang hindi maitatanggi: mas mulat ngayon ang publiko. Hindi na sapat ang maiikling headline. Hinahanap ng mga tao ang konteksto, ang legal na batayan, at ang tunay na implikasyon ng bawat galaw.
Ang sinasabing “pasabog” sa loob ng Korte Suprema ay hindi inaasahang magiging dramatikong eksena o biglaang deklarasyon. Sa halip, ito ay maaaring dumating sa anyo ng isang desisyong teknikal ngunit may malalim na epekto—isang ruling na magtatakda kung hanggang saan ang obligasyon ng estado na makipagtulungan sa ICC, at kung kailan maaaring igiit ang hangganan ng soberanya. Sa mundo ng batas, ang ganitong uri ng desisyon ay mas mabigat kaysa anumang sigaw o akusasyon, dahil ito ay nagiging precedent na gagabay sa hinaharap.
Habang patuloy ang paghihintay, nananatiling palaisipan kung ito na ba ang tinatawag na “huling baril” ng Korte Suprema o simula pa lamang ng mas malalim na yugto ng legal na labanan. Ang malinaw lamang ay hindi na ito simpleng usapin ng isang tao. Ito ay naging salamin ng mas malaking tanong: sino ang tunay na may huling salita sa bansa—ang sarili nating mga institusyon o ang pandaigdigang komunidad? Sa sandaling ilabas ang desisyon, anuman ang laman nito, tiyak na yayanig ito sa politika, sa hudikatura, at sa kamalayan ng sambayanang Pilipino.
At sa katahimikang ito, habang wala pang pinal na pahayag, patuloy na umugong ang mga bulong sa loob ng hudikatura. Sapagkat minsan, sa batas at pulitika, ang pinakamalalakas na lindol ay nagsisimula hindi sa sigawan, kundi sa tahimik na pagpirma sa isang papel na babago sa takbo ng kasaysayan.
