Hindi na ito simpleng balitang puwedeng palampasin. Sa mga nagdaang linggo, mas ramdam ang pag-init ng sitwasyon sa Asya—at sa pagkakataong ito, hindi na lang malalayong bansa ang sangkot. Unti-unting napapagitna ang Pilipinas at Taiwan sa lumalalang tensyon sa pagitan ng China at Japan. Para sa marami, parang malayo pa rin ito sa araw-araw na buhay. Ngunit sa totoo lang, ang mga galaw sa dagat na nakikita natin ngayon ay may direktang epekto sa seguridad, ekonomiya, at kinabukasan ng bansa.
Sa panig ng Pilipinas, kapansin-pansin ang pagdami ng presensya ng mga barko ng China sa loob ng mga karagatang inaangkin natin. Kung noon ay paisa-isa lamang at tila sumusubok ng hangganan, ngayon ay mas organisado at mas malinaw ang mensahe. Isang buong grupo ng mga barkong pandigma ang namataan sa ating maritime zones—hindi aksidente, hindi rin basta pagdaan. Kapag ganito karami ang ipinapadala, malinaw na may layunin.
Sa wika ng militar, ito ay tinatawag na pagpapakita ng lakas. Hindi kailangang may putukan para maramdaman ang banta. Sapat na ang presensya para ipaalala kung sino ang mas malaki, mas armado, at mas handang pumuwesto. Para itong isang estrangherong pumasok sa bakuran mo—hindi ka sinasaktan, pero alam mong may dalang panganib.
Mas nagiging seryoso ang usapin kapag inalala natin ang limitasyon ng kakayahan ng Philippine Navy kumpara sa China. Hindi ito usapin ng tapang o dedikasyon ng ating mga sundalo. Malaki lamang talaga ang agwat sa kagamitan, teknolohiya, at dami ng pwersa. Kaya bawat pagpasok ng mga barkong pandigma sa ating paligid ay hindi lang isyu ng teritoryo, kundi ng pambansang seguridad.
Ngunit bakit biglang konektado rito ang Taiwan? Sa loob ng maraming taon, malinaw ang posisyon ng China: itinuturing pa rin nila ang Taiwan bilang bahagi ng kanilang teritoryo. Kaya tuwing may hakbang ang Taiwan na tila mas nagiging bukas sa pakikipag-ugnayan sa ibang bansa, agad itong nagiging sensitibong usapin. Kamakailan, umugong ang balita tungkol sa posibleng pagdaan ng lider ng Taiwan sa Amerika—isang hakbang na para sa Beijing ay malinaw na paglabag sa linya na ayaw nilang tawirin.
Para sa Taiwan naman, malinaw ang kanilang paninindigan. May karapatan silang makipag-ugnayan at makipagkaibigan sa ibang bansa. Hindi na sila basta umaatras sa pressure. Dito nagsisimula ang mas malaking panganib. Kapag nagkaroon ng direktang banggaan sa pagitan ng China at Taiwan, halos tiyak na madadamay ang Pilipinas.
Nasa gitna tayo ng ruta. May mga umiiral tayong kasunduan sa Amerika at may mga lokasyong maaaring gamitin sa oras ng krisis. Higit sa lahat, libo-libong Pilipino ang naninirahan at nagtatrabaho sa Taiwan. Isang pagsabog ng tensyon lang ay sapat para ilagay sa panganib ang kanilang kaligtasan.
Kasabay nito, hindi rin basta-basta ang papel ng Japan sa lumalaking gulo. Madalas iniisip ng ilan na kapag China ang kaharap, awtomatikong dehado ang mas maliit na bansa. Ngunit sa kaso ng Japan, hindi ganoon kasimple. Isa sila sa may pinaka-advance na depensa sa mundo at matagal nang naghahanda sa ganitong klase ng sitwasyon.
Nang pumasok ang mga barko ng China sa mga lugar na inaangkin ng Japan, hindi sila nag-atubiling rumesponde. Nagkaroon ng tensyon sa dagat—mga babala, mga habulan—walang putukan, pero ramdam ang bigat ng sitwasyon. Ayon sa mga nagmamasid, ang taktika ng China laban sa Japan ay halos kapareho ng ginagawa nito sa Pilipinas: dahan-dahan, paunti-unti, hanggang masanay na lang ang kabilang panig.
Ito ang delikadong bahagi. Hindi mo agad mapapansin ang pagkawala ng kontrol. Kapag nagising ka, huli na ang lahat. Ngunit may isang bagay na hindi kayang balewalain ng China pagdating sa Japan—ang lakas nito sa ilalim ng dagat.
)
Hindi ito madalas napag-uusapan, pero ang submarine force ng Japan ay kabilang sa pinakaepektibo sa mundo. Totoong mas marami ang barko ng China kung bibilangin sa ibabaw ng dagat. Pero sa tunay na labanan, hindi lang dami ang mahalaga. Teknolohiya, disiplina, at tamang paggamit ng lokasyon ang nagiging susi.
Ang mga submarino ng Japan ay kilala sa pagiging tahimik. Sa digmaang pandagat, ang ingay ay panganib. Kapag narinig ka, puwede ka nang tamaan. Kayang manatili ng mga submarinong ito sa ilalim ng dagat nang mas matagal, mas mahirap makita, at mas mahirap hulaan kung saan nakaabang.
Dagdag pa rito ang kaalaman ng Japan sa kanilang kapaligiran. Ang mga dagat sa pagitan ng Japan, Taiwan, at China ay may maraming makikitid na daanan. Hindi basta makakagalaw ang malalaking barko nang hindi napapansin. Alam ng mga Japanese commander kung saan puwedeng maghintay at kung saan pinakamainam kumilos kung kinakailangan.
Dito pumapasok ang mas malaking larawan kung bakit tila iisang kuwento ang Taiwan, Japan, at Pilipinas. Ang sagot: lokasyon. Lahat sila ay bahagi ng tinatawag na First Island Chain—isang hanay ng mga isla na nagsisilbing harang sa paglabas ng China patungong Pacific Ocean. Hangga’t kontrolado ng mga bansang kaalyado ng Amerika ang mga islang ito, limitado ang galaw ng hukbong-dagat ng China.
Para sa China, pakiramdam nila ay may nakaharang sa kanilang paglawak. Kaya napakahalaga ng Taiwan. Kapag nakontrol nila ito, babago ang balanse ng kapangyarihan sa rehiyon. Mas magiging madali ang paglabas ng kanilang mga submarino sa mas malawak na karagatan, at mas lalaki ang saklaw ng kanilang impluwensya.
Direktang maaapektuhan ang Japan dahil marami sa kanilang suplay—langis, pagkain, at iba pa—ay dumadaan sa mga rutang malapit sa Taiwan. Kapag nakontrol ng China ang lugar na ito, may kakayahan silang gambalain ang daloy ng suplay. Kaya hindi lang alyansa ang pinoprotektahan ng Japan, kundi ang sarili nitong kaligtasan bilang bansa.
Para sa Pilipinas, mas nagiging sensitibo ang sitwasyon. Kung mawala ang Taiwan bilang pagitan, mas lalapit ang presensya ng China sa ating hilagang bahagi, lalo na sa Batanes. Mas magiging mahirap ipagtanggol ang ating karapatan sa sariling dagat at mas dadalas ang tensyon sa ating paligid.
Ano ang papel ng karaniwang Pilipino sa ganitong sitwasyon? Una, ang pagiging mulat. Hindi ito malayong isyu. Ang mga nangyayari ngayon ay may epekto sa ating seguridad at kinabukasan. Ikalawa, ang pagkakaisa. Sa harap ng ganitong hamon, ang pagkakahati-hati ay kahinaan. Kapag malinaw ang direksyon at buo ang loob ng bansa, mas mahirap tayong balewalain.
Walang may gustong humantong sa digmaan. Ang unang maaapektuhan ay ang mga ordinaryong mamamayan. Ngunit sa mundo ng lumalaking tensyon, ang pagiging handa, alerto, at may malinaw na paninindigan ay mahalagang sandata para maiwasan ang mas malaking sakuna.
