Ang Gitara ng Payatas (Part 1 & 2)
Ang init ng araw sa Payatas ay hindi lang basta dumadampi sa balat; ito ay kumakagat, tumatagos hanggang sa buto, at tila sinusunog ang anumang pag-asa na natitira sa mga taong namumuhay sa paanan ng bundok ng basura. Para kay Buboy, ang labing-apat na taong gulang na binatilyo, ang init na ito ay bahagi na ng kanyang araw-araw na kalbaryo, isang pamilyar na kalaban na kailangang tiisin para mabuhay. Ang kanyang mga kamay, na nababalot ng calluses at itim na dumi na hindi na kayang tanggalin ng simpleng sabon, ay mabilis na humahalukay sa bundok ng mga itinapong plastik, karton, at bakal. Sa bawat paghawi niya ng mga basura, ang baho ay sumisipa sa kanyang sikmura, isang pinaghalong amoy ng nabubulok na pagkain, dumi ng hayop, at usok ng sinusunog na goma. Ngunit sanay na si Buboy. Manhid na ang kanyang ilong, gaya ng pagkamanhid ng kanyang puso sa awa ng ibang tao. Ang tanging mahalaga ay ang sako na nakasabit sa kanyang likuran, na kailangang mapuno bago lumubog ang araw. Sa hindi kalayuan ay nakaupo si Nene, ang kanyang walong taong gulang na kapatid. Payat si Nene, ang kanyang mga mata ay malalaki at tila laging nagtatanong, ngunit ang kanyang bibig ay nananatiling tikom. Mula noong namatay ang kanilang mga magulang sa isang sunog tatlong taon na ang nakararaan, hindi na muling nagsalita si Nene. Nawala ang kanyang tinig kasabay ng pagkawala ng kanilang tahanan. Si Buboy na lang ang meron siya, at si Nene na lang ang meron si Buboy. Ang responsibilidad na buhayin ang kapatid ang tanging gasolina na nagpapatakbo sa katawan ni Buboy kahit na ang laman ng tiyan nila ay hangin at tubig lamang.
Habang abala si Buboy sa paghahanap ng mapapakinabangang scrap metal, isang kakaibang hugis ang umagaw sa kanyang atensyon. Nakabaon ito sa ilalim ng mga sirang appliances at nabubulok na kutson. Isang case na gawa sa matigas na materyal, ngunit halos hindi na makilala dahil sa kapal ng putik at lumot na nakakapit dito. Kinabahan si Buboy. Madalas, ang mga ganitong lalagyan ay naglalaman ng mga bagay na ayaw niyang makita—minsan ay mga patay na hayop, minsan ay mas malala pa. Pero may nagtulak sa kanya na hilahin ito. Mabigat. Pinagtulungan nila ni Nene na ahunin ang bagay na iyon mula sa pagkakaipit sa mga bakal. Nang mabuksan nila ang mga kinakalawang na lock, bumungad sa kanila ang isang lumang gitara. Hindi ito katulad ng mga murang gitara na nakikita nila sa palengke. Ang kahoy nito, bagaman gasgas at may mga tama, ay may kakaibang kinang sa ilalim ng dumi. Kulay mahogany ito na may halong itim sa gilid, at ang disenyo sa palibot ng butas ay gawa sa tila mamahaling kabibe. Putol na ang tatlong kwerdas, at ang fretboard ay puno ng alikabok, pero buo ang katawan nito. Walang basag. “Gitara,” bulong ni Buboy, sabay tingin kay Nene. Nakita niya ang kislap sa mata ng kapatid. Ito ang unang beses sa loob ng mahabang panahon na nakita niyang nagkaroon ng interes si Nene sa isang bagay bukod sa pagkain.
Inuwi nila ang gitara sa kanilang barong-barong na gawa sa pinagtagpi-tagping yero at tarpaulin. Wala silang kuryente, tanging ang liwanag mula sa isang maliit na gasera ang nagsisilbing tanglaw nila habang papalubog ang araw. Ang plano ni Buboy ay simple: lilinisin nila ito at ibebenta sa junk shop ni Mang Karding kinabukasan. Baka sakaling makuha ito ng singkwenta o isang daang piso—sapat na para sa dalawang kilong bigas at ilang de-lata. Kumuha si Buboy ng retasong basahan at kaunting langis na nakuha niya sa talyer. Dahan-dahan, simula sa ulo hanggang sa katawan, pinunasan niya ang gitara. Habang natatanggal ang dumi, lalong lumalabas ang ganda nito. Ang kahoy ay tila may buhay, mainit sa pakiramdam. Nang linisin niya ang bahagi ng headstock o ang ulo ng gitara, tumambad ang isang tatak na hindi niya kilala ngunit mukhang mamahalin, at sa likod nito, may nakaukit na maliit na pangalan gamit ang kamay: “ELIAS.” Napahinto si Buboy. Ang pangalang iyon ay parang pamilyar, pero hindi niya matandaan kung saan niya narinig.
Nang matapos silang maglinis, sinubukan ni Buboy na kalabitin ang natitirang tatlong kwerdas. Ting… Tang… Tong… Wala sa tono. Pangit pakinggan para sa iba, pero sa loob ng masikip at madilim nilang barong-barong, ang tunog na iyon ay parang himala. Tumingin siya kay Nene. Nakaupo ang bata sa sahig, yakap ang tuhod, at nakatitig sa gitara na parang hipnotismo. “Gusto mo ba, Nene?” tanong ni Buboy. Tumango si Nene nang marahan. Inayos ni Buboy ang tuning pegs. Kahit papaano, may alam siya sa gitara dahil tinuruan siya noon ng tatay nila bago ito mawala. Ang tatay nila ay dating tumutugtog sa mga inuman, at ang musika ang isa sa mga magagandang alaala na iniwan nito. Pinihit ni Buboy ang mga pihitan hanggang sa tumama ang tono ng tatlong kwerdas. Sinimulan niyang tugtugin ang isang simpleng melodya—ang kantang madalas na ipinaghehele sa kanila ng nanay nila noon. Sa bawat kalabit, parang nagkakaroon ng ibang kulay ang hangin sa paligid nila. Ang gitara ay may taginting na malalim, buo, at tila tumatagos sa dibdib. Hindi ito tunog ng isang basurang napulot lang; ito ay tunog ng isang instrumentong may kaluluwa. At sa kalagitnaan ng pagtugtog ni Buboy, nangyari ang hindi niya inaasahan. Narinig niya ang isang mahinang huni. Tumingin siya kay Nene. Ang kanyang pipi na kapatid, na tatlong taon nang hindi umiimik, ay humuhuni kasabay ng tono. Tumutulo ang luha ni Nene, pero nakangiti ito. Napaiyak na rin si Buboy. Niyakap niya ang gitara at ang kapatid. Sa gabing iyon, hindi naramdaman ng magkapatid ang gutom. Ang lumang gitara ang nagbusog sa kanilang mga puso.
Kinabukasan, bitbit ang gitara, naglakad si Buboy patungo sa junk shop. Mabigat ang loob niya. Ayaw sana niyang ibenta dahil nakita niyang napasaya nito si Nene, pero kumakalam na ang sikmura nila. Kailangan nilang kumain. Pagdating kay Mang Karding, tiningnan ng matanda ang gitara nang may paghamak. “Singkwenta pesos,” sabi nito nang hindi man lang sinusuri nang maayos. “Kahoy lang ‘yan na panggatong.” “Mang Karding, baka pwedeng dagdagan niyo naman po. Maganda po ang tunog niyan, kulang lang ng kwerdas,” pakiusap ni Buboy. “Aanhin ko ang tunog? Ang binibili ko rito ay kilo. Kung ayaw mo, lumayas ka.” Akmang aalis na sana si Buboy nang may pumasok na isang lalaki sa junk shop. Mukhang mayaman, naka-shades at may suot na mamahaling relo. Napatingin ito sa gitarang hawak ni Buboy. “Sandali, totoy,” sabi ng lalaki. “Patingin nga niyan.” Ibinigay ni Buboy ang gitara. Sinuri ito ng lalaki, tinignan ang tatak, ang kahoy, at nang makita ang ukit na “ELIAS” sa likod, nanlaki ang mga mata nito. Namutla ang lalaki na parang nakakita ng multo. “Saan mo nakuha ito?”inig na tanong ng lalaki. “Sa tambakan po,” sagot ni Buboy, kinakabahan. Baka isipin na ninakaw niya ito. “Bibilhin ko ‘to,” sabi ng lalaki, nanginginig ang boses. “Five thousand pesos.”
Napasinghap si Mang Karding. “Sir? Five thousand? Eh basura lang ‘yan!” Pero hindi pinansin ng lalaki ang may-ari ng junk shop. Dumukot ito ng wallet at naglabas ng limang buong sanlibo. “Kunin mo na ito, bata. Ibigay mo sa akin ang gitara.” Halos mahulog ang puso ni Buboy. Five thousand pesos! Sapat na ‘yun para sa ilang buwang pagkain, bagong damit, at baka makapagpagamot pa kay Nene. Abot-kamay na niya ang pera. Iaabot na sana niya ang gitara nang biglang kumapit si Nene sa binti niya at umiling-iling. Umiiyak si Nene, pilit na hinahawakan ang gitara. “Nene, kailangan natin ng pera,” bulong ni Buboy. Pero mas humigpit ang yakap ni Nene sa instrumento. Tila sinasabi ng mga mata nito na huwag. At sa sandaling iyon, may naramdaman si Buboy na kakaiba. Bakit ganoon na lang kadesperado ang lalaki? Bakit nanginginig ito? At bakit parang takot na takot ito nang makita ang pangalang Elias? Binawi ni Buboy ang gitara. “Pasensya na po, Sir. Hindi po for sale,” sabi ni Buboy nang may paninindigan. Nagulat ang lalaki at si Mang Karding. “Tanga ka ba, bata?! Five thousand na ‘yan!” sigaw ni Mang Karding. “Ten thousand,” sabi ng lalaki, seryoso na ang mukha. “Bibilhin ko ng ten thousand pesos ngayon din.” Lalo lang nagduda si Buboy. Kung basura lang ito, bakit aabot ng ganitong halaga? “Hindi po talaga pwede,” sabi ni Buboy at mabilis na hinila si Nene patakbo palabas ng junk shop.
Tumakbo sila pauwi, hingal na hingal. Alam ni Buboy na delikado ang ginawa niya. Tinanggihan niya ang malaking pera, at malamang ay hahanapin sila ng lalaking iyon. Pagdating sa kanilang barong-barong, isinarado ni Buboy ang pinto at muling sinuri ang gitara. Ano ba ang meron dito? Bakit ito nagkakahalaga ng ganoon kalaki? Muli niyang sinilip ang loob ng sound hole. Madilim, pero nang itapat niya sa liwanag ng araw na sumisilip sa butas ng yero, may napansin siyang kakaiba sa ilalim ng fretboard sa loob. Parang may maliit na compartment na selyado ng kahoy. Kumuha siya ng maliit na kutsilyo at dahan-dahang sinungkit ang manipis na playwud na nakatakip dito. Crack. Natanggal ang takip. Sa loob, may nakasiksik na isang maliit na sobreng plastik na hindi tinatablan ng tubig, at isang susi na kulay ginto. Binuksan niya ang plastik. Sa loob ay may isang sulat na luma na ang papel pero nababasa pa ang tinta.
Binasa ni Buboy ang sulat, at sa bawat salita, tila humihinto ang ikot ng mundo.
“Sa sinumang makakapulot nito, ang gitarang ito ay hindi lamang instrumento. Ito ang huling alaala ng aking kasalanan at ng aking pinakamalaking pag-ibig. Ako si Elias Montecillo. Kung hawak mo ito, ibig sabihin ay wala na ako, o di kaya’y tuluyan ko nang tinalikuran ang mundo. Ang susing kasama nito ay para sa isang vault sa Bangko Sentral, kung saan nakatago ang katotohanan tungkol sa pagkamatay ng aking asawa at ang nawawala kong komposisyon na nagkakahalaga ng milyon-milyon. Pero mag-ingat ka. Ang mga taong kumuha ng lahat sa akin ay naghahanap pa rin nito. Huwag kang magtitiwala sa kahit sino, lalo na sa mga taong may tatak ng ahas sa pulso. Gamitin mo ang yaman para sa kabutihan. – Elias”
Napaupo si Buboy sa sahig, nanginginig ang mga kamay habang hawak ang sulat. Elias Montecillo. Bigla niyang naalala. Siya ang sikat na musikero na nawala na lang bigla sampung taon na ang nakararaan. Usap-usapan noon na nabaliw daw ito, o di kaya ay nagpakamatay. Pero heto ang katotohanan, nasa mga kamay ng isang basurero. At ang lalaki sa junk shop? Biglang naalala ni Buboy ang kamay nito nang iabot ang pera—may tattoo ng maliit na ahas sa may pulsuhan nito. Napalunok si Buboy ng laway. Muntik na niyang ibigay ang gitara sa kalaban. Nasa panganib sila. Hawak nila ang susi sa isang malaking yaman at isang malagim na sekreto, at alam ng mga masasamang loob na nasa kanila ito. Tumingin siya kay Nene. Walang kamalay-malay ang kapatid niya, masaya lang itong hinihimas ang gitara. “Nene,” bulong ni Buboy, “kailangan nating umalis dito. Ngayon na.”
Pero huli na ang lahat. Bago pa man sila makagalaw, narinig nila ang yabag ng mabibigat na sapatos sa labas ng kanilang barong-barong. May marahas na kumatok. “Bata! Alam kong nandyan kayo! Ilabas mo ang gitara at walang masasaktan!” Boses iyon ng lalaki sa junk shop. Hindi lang siya nag-iisa; base sa mga anino sa labas, may mga kasama ito. Walang lagusan sa likod. Ang pader ay puro tambak ng basura. Nakukorner sila. Niyakap ni Buboy si Nene at ang gitara. Ang tibok ng puso niya ay parang tambol na sasabog sa dibdib. Kailangan nilang makatakas, pero paano? Sa gitna ng takot, napansin ni Buboy na itinuro ni Nene ang bubungan. May maliit na butas doon na pwede nilang lusutan papunta sa kabilang bubong ng kapitbahay. “Akyat, Nene, dali!” utos ni Buboy. Binuhat niya ang kapatid. Nakalabas si Nene. Inabot ni Buboy ang gitara. “Ingatan mo ‘yan!” Nang akmang aakyat na si Buboy, biglang bumukas ang pinto sa isang malakas na tadyak. Pumasok ang tatlong lalaki. Nahawakan ng isa si Buboy sa paa bago pa siya tuluyang makaakyat. “Huli ka!” sigaw ng lalaki. Nagpupumiglas si Buboy, sinisipa ang mukha ng lalaki. “Nene! Takbo! Tumakbo ka at huwag kang lilingon!” sigaw ni Buboy habang hinihila siya pababa.
Nakita ni Buboy mula sa butas ng bubong ang umiiyak na mukha ng kapatid niya. Umiling ito, ayaw siyang iwan. “Takbo sabi eh! Iligtas mo ang gitara!” sigaw ni Buboy nang buong lakas, habang binubugbog na siya ng mga lalaki sa ibaba. Sa huling sulyap niya, nakita niyang tumalikod si Nene, bitbit ang gitara na halos kasinglaki niya, at tumakbo sa ibabaw ng mga bubong ng Payatas. Dumilim ang paningin ni Buboy matapos siyanghampasin ng baril sa ulo. Ang huli niyang narinig ay ang galit na utos ng lalaking may tattoo na ahas: “Hanapin ang batang babae! Sunugin ang buong lugar kung kinakailangan!”
Nagising si Buboy na nakatali sa isang upuan sa loob ng isang madilim na bodega. Masakit ang buong katawan niya, putok ang labi, at halos hindi makadilat ang isang mata. Sa harap niya ay ang lalaking may tattoo. “Nasaan ang gitara?” tanong nito nang mahinahon pero may halong banta. “Hindi ko alam,” sagot ni Buboy, sabay dura ng dugo. “Tumakas ang kapatid mo. Isang pipi at lampang bata sa Payatas? Sa tingin mo makakalayo ‘yun?” tumawa ang lalaki. “Oras na makita namin siya, hindi lang gitara ang kukunin namin.” Nanlamig si Buboy. Kailangan niyang makatakas. Kailangan niyang mahanap si Nene bago ang mga ito. Pero paano? Nakatali siya, at napapaligiran ng mga armado. Samantala, sa isang sulok ng Maynila, sa ilalim ng tulay ng Quiapo, nanginginig sa takot si Nene. Yakap-yakap niya ang gitara na nakabalot sa sako. Gutom, pagod, at walang boses para humingi ng tulong. Pero habang nakaupo siya sa dilim, naalala niya ang turo ni Buboy. Ang musika ang tinig mo. Dahan-dahan, inilabas niya ang gitara. Sa gitna ng ingay ng mga sasakyan at gulo ng siyudad, sinimulan niyang kalabitin ang mga kwerdas. Isang himig na punong-puno ng lungkot at pag-asa ang lumabas. At sa hindi inaasahang pagkakataon, may isang taong huminto sa paglalakad. Isang matandang pulubi na may mahabang balbas at tila wala na sa sarili ang napatingin kay Nene. Nanlaki ang mga mata ng matanda nang marinig ang tono at makita ang gitara. “Ang… ang himig ni Elias…” bulong ng matanda.
Ang Gitara ng Payatas (Part 3)
Hindi napigilan ng matandang pulubi ang pagtulo ng kanyang luha habang nakatitig sa gitarang hawak ni Nene. Ang kanyang mga mata, na natatabunan ng puting pilikmata at makapal na kilay, ay puno ng lungkot at pagkamangha. Dahan-dahan niyang inabot ang kamay ni Nene, hindi upang agawin ang gitara, kundi upang hawakan ito nang may pag-iingat na parang isang sagradong bagay. Sa ilalim ng tulay ng Quiapo, kung saan ang amoy ng ilog at usok ng tambutso ay nagsasama, nagkaroon ng sandaling katahimikan sa pagitan ng dalawang nilalang na parehong itinapon ng lipunan. Ang matanda ay si Tata Lino, kilala sa Quiapo bilang baliw na laging humuhuni sa hangin, ngunit sa likod ng marungis niyang anyo ay nakakubli ang katotohanang siya si Elias Montecillo. Sampung taon na ang nakararaan, tinakasan niya ang mundo dahil sa banta sa kanyang buhay at sa konsensya ng hindi niya pagligtas sa kanyang asawa mula sa sindikatong nagpatakbo ng kanyang karera. Inakala niyang ang gitara—ang kanyang “Luningning”—ay nasunog na kasama ng kanyang nakaraan, ngunit heto ngayon, yakap ng isang batang paslit na may mga matang kasing-lalim ng gabi. “Paano napunta sa iyo ito, ineng?” tanong ni Tata Lino sa nanginginig na boses. Hindi sumagot si Nene, sa halip ay itinuro niya ang direksyon ng Payatas at iminuwestra ang pagkakadukot sa kanyang kuya. Naintindihan agad ni Elias ang senyales ng takot sa mukha ng bata. Alam niya ang mga taong humahabol sa gitara. Ang grupong “Viper Syndicate” na pinamumunuan ni Don Rocco, ang taong pumatay sa kanyang musika at sa kanyang pamilya. Napagtanto ni Elias na hindi na siya pwedeng magtago. Ang kapalaran na mismo ang nagbalik ng gitara sa kanya sa pamamagitan ng batang ito upang itama ang lahat ng mali. Tumayo si Elias, inayos ang kanyang sira-sirang jacket, at sa unang pagkakataon sa loob ng isang dekada, nagkaroon ng talim ang kanyang mga mata. “Huwag kang mag-alala,” bulong niya kay Nene. “Babawiin natin ang kuya mo. Pero kailangan muna nating buksan ang tinig ng katotohanan.”
Samantala, sa bodega kung saan nakakulong si Buboy, unti-unti nang nauubos ang pasensya ni Don Rocco. Duguan na si Buboy, ang kanyang mukha ay maga at halos hindi na makadilat, ngunit nanatili siyang tikom ang bibig. Ang katapangan ni Buboy ay hindi galing sa kawalan ng takot, kundi sa pagmamahal kay Nene. Alam niyang sa oras na magsalita siya kung saan posibleng pumunta si Nene, papatayin din nila ang kapatid niya. Habang nagpapahinga ang mga bantay at nag-iinuman sa kabilang kwarto, napansin ni Buboy ang isang kinakalawang na pako na nakausli sa gilid ng upuang kahoy kung saan siya nakatali. Ito ang kanyang pagkakataon. Sa kabila ng hapdi ng kanyang mga sugat, pilit niyang ikiniskis ang lubid sa pako. Bawat galaw ay parang tinutusok ng karayom ang kanyang pulso, pero hindi siya tumigil. Para kay Nene. Para kay Nene. Paulit-ulit niya itong binibigkas sa isip. Matapos ang halos isang oras na pagdurusa, naramdaman niyang lumuwag ang tali. Crack. Naputol ang lubid. Dahan-dahan siyang tumayo, pinapakiramdaman ang bawat hakbang para hindi lumikha ng ingay. Nakita niya ang isang galon ng thinner at mga retaso ng tela sa sulok—mga gamit sa paggawa ng pekeng sapatos sa bodega. Isang ideya ang nabuo sa isip ni Buboy. Kung hindi niya kayang labanan ang mga ito ng suntukan, lalaban siya gamit ang apoy. Binuhusan niya ng thinner ang mga tumpok ng kahon sa pintuan at mabilis na nagsindi ng posporo na nakita niya sa mesa.
Sumiklab ang apoy nang mabilis at marahas. “Sunog! Sunog!” sigaw ng mga bantay. Nagkagulo ang lahat. Ang usok ay agad na kumalat, na naging pabor kay Buboy upang makapagtago sa dilim. Habang abala ang mga tauhan ni Don Rocco sa pag-apula ng apoy, tumakbo si Buboy palabas sa likurang pinto. Tumalon siya sa bakod kahit na natusok ng alambre ang kanyang binti. Hindi niya ininda ang sakit. Tumakbo siya nang tumakbo hanggang sa marating niya ang highway. Wala siyang pera, wala siyang sapin sa paa, pero tumuloy siya papunta sa Quiapo. Doon ang tagpuan ng mga nawawala, doon ang puso ng Maynila. Ang kutob niya ay nandoon si Nene dahil minsan na niyang naikuwento sa kapatid na kung magkakawalaan sila, sa simbahan ng Quiapo sila magkita. Habang tumatakbo siya, ang imahe ni Nene na umiiyak ang nagbibigay sa kanya ng lakas na higit pa sa kaya ng isang tao. Sa kabilang banda, bitbit ni Elias si Nene at ang gitara patungo sa isang lumang music studio sa Avenida na pag-aari ng isang kaibigang hindi siya kinalimutan. Doon, binuksan nila ang secret compartment ng gitara gamit ang susi. Nanlaki ang mata ni Elias. Hindi lang pala pera ang laman ng vault na tinutukoy sa sulat. Mayroon ding micro-cassette tape—ang ebidensya ng pag-uutos ni Don Rocco na sunugin ang bahay ni Elias noon. “Ito na,” sabi ni Elias, habang tumutulo ang luha. “Ito ang sandatang tatapos sa kanila.” Pero alam niyang hindi sapat ang ebidensya kung wala silang proteksyon. Kailangan nilang gawin ang isang bagay na magiging mitsa ng atensyon ng buong bayan. Kailangan nilang tumugtog.
Nagtagpo ang landas nina Buboy at Nene sa harap ng Plaza Miranda. Sa gitna ng dami ng tao, naramdaman ni Buboy ang pamilyar na presensya. “Nene!” sigaw niya, garalgal ang boses. Lumingon si Nene, at nang makita ang kuya niyang duguan at tila patay na nabuhay, tumakbo ito at yumakap nang mahigpit. Napaiyak si Buboy, napaluhod sa semento habang yakap ang kapatid. Ang mga sugat niya ay tila naghilom sa yakap na iyon. Lumapit si Elias. “Ikaw ba ang kuya?” tanong ng matanda. Tumingala si Buboy, handa nang makipag-away, pero nakita niya ang gitara sa likod ng matanda. “Ako si Elias,” pakilala ng matanda. Natigilan si Buboy. Ang alamat. Ang may-ari ng gitara. “Kailangan nating magmadali,” sabi ni Elias. “Alam kong parating na sila.” At tama nga ang hinala ni Elias. Mula sa kanto ng Recto, humaharurot ang tatlong itim na van. Bumaba si Don Rocco at ang kanyang mga armadong tauhan. Wala silang pakialam sa dami ng tao; desperado na silang makuha ang ebidensya. “Huwag niyo silang paalisin!” sigaw ni Don Rocco. Nagtakbuhan ang mga tao sa takot. Napaligiran sila sa gitna ng plaza. Wala silang matatakbuhan. Hawak ni Elias ang gitara, si Buboy ay nakaharang kay Nene. “Wala na kayong kawala, Elias!” sigaw ni Don Rocco. “Ibigay mo sa akin ang tape at ang gitara, at gagawin kong mabilis ang pagkamatay niyo.”
Ang Gitara ng Payatas (Part 4 – Ang Pagwawakas)
Sa halip na sumuko, may ginawang kakaiba si Elias. Isinaksak niya ang gitara sa isang malaking amplifier na ginagamit ng mga nagpo-protesta sa plaza na noo’y nagkataong nandoon. Ang ingay ng feedback ay umalingawngaw sa buong Quiapo, na nagpahinto sa lahat, pati na sa mga tauhan ni Don Rocco. “Rocco!” sigaw ni Elias sa mikropono. Ang boses niya ay buo at puno ng awtoridad, malayo sa boses ng isang pulubi. “Sampung taon mo akong pinatahimik. Sinunog mo ang tahanan ko. Pinatay mo ang asawa ko. Pero hindi mo mapapatay ang musika!” Nagulat ang mga tao. Nagsimulang maglabasan ang mga cellphone para mag-live video. Ito ang proteksyon nila—ang mata ng publiko. Hindi sila pwedeng barilin ni Rocco habang nakatingin ang buong mundo. “Tugtugin mo, Elias!” bulong ni Buboy, habang hawak ang kamay ni Nene. Sinimulan ni Elias ang isang intro—isang napakabilis at masalimuot na fingerstyle na tanging siya lang ang nakakagawa. Nakilala ito ng mga tao. “Si Elias Montecillo! Buhay siya!” bulungan ng masa. Ang musika ay naging pader sa pagitan nila at ng mga baril. Bawat nota ay parang bala ng katotohanan na tumatama sa konsensya ng sinumang nakikinig.
Pero hindi nagpatinag si Rocco. “Barilin niyo sila! Barilin niyo!” utos nito. Akmang kakalabitin na ng isang tauhan ang gatilyo nang biglang humarang si Nene sa harap ng mikropono. Pumikit ang bata. Sa loob ng tatlong taon, ang mundo niya ay tahimik. Ang takot ang nagkulong sa kanyang boses. Pero ngayon, sa harap ng panganib, sa piling ng kanyang kuya at sa himig ng gitara, naramdaman niyang nabasag ang kadena sa kanyang lalamunan. Ibinuka ni Nene ang kanyang bibig at kumanta. Isang napakataas at napakalinis na boses ang lumabas—ang kanta ng kanilang ina. “Sa ugoy ng duyan… hayaan mo akong mahimbing…” Ang boses ni Nene ay parang anghel na bumaba sa lupa. Tumigil ang lahat. Maging ang mga goons ni Rocco ay ibinaba ang kanilang mga baril, tila nahipnotismo sa himig ng bata na puno ng inosenteng sakit at pag-asa. Napaluha si Buboy. “Nene… nagsasalita ka na…” Ang buong plaza ay natahimik, tanging ang gitara ni Elias at ang boses ni Nene ang naririnig. Ang live video ay kumalat na sa buong internet. Milyon-milyon na ang nanonood. Dumating ang mga pulis at media, naabutan nila ang eksenang iyon. Hindi na makatakas si Don Rocco. Sa harap ng camera at ng taong-bayan, inilabas ni Elias ang cassette tape at iniabot sa hepe ng pulisya. “Nariyan ang lahat. Ang mga krimen niya, ang mga suhol, ang lahat.”
Bumagsak si Don Rocco, pinosasan habang sumisigaw ng mga banta, pero wala nang nakikinig sa kanya. Ang atensyon ng mundo ay nasa magkapatid na basurero at sa nagbalik na alamat ng musika. Matapos ang gulo, niyakap ni Elias sina Buboy at Nene. “Salamat,” sabi ni Elias. “Binuhay niyo ako muli.” At sumagot si Nene, sa unang pagkakataon gamit ang sarili niyang tinig, “Salamat din po, Tay Elias.” Napangiti si Buboy. Ang salitang “Tay” ay tila musika sa kanyang pandinig. Alam niyang hindi na sila mag-iisa mula ngayon.
Lumipas ang limang taon. Ang Payatas ay hindi na gaya ng dati. Sa tulong ng perang nakuha mula sa vault at sa royalty ng mga kanta ni Elias na muling sumikat, nagpatayo sila ng isang malaking music center at eskwelahan para sa mga batang basurero. Si Buboy ay isa nang ganap na binata, nakapagtapos ng High School at nag-aaral ng Engineering. Si Nene naman, na ngayon ay isa nang sikat na mang-aawit, ay hindi nakakalimot sa kanyang pinagmulan. Tuwing Linggo, tumutugtog sila ni Elias sa plaza, libre para sa lahat. Ang lumang gitara, na dating puno ng putik at kalawang, ay nakadisplay na ngayon sa isang glass case sa lobby ng school, pero tuwing may espesyal na okasyon, inilalabas ito para tugtugin. Hindi ito ibinenta, dahil napatunayan nina Buboy at Nene na may mga bagay na hindi matutumbasan ng pera. Ang tunay na yaman ay hindi ginto, kundi ang pamilyang nabubuo sa gitna ng pagsubok, at ang musikang nagdudugtong sa mga pusong sugatan. Sa huli, ang basurang napulot nila ay hindi lang nagbigay ng pagkain sa kanilang mesa, kundi nagbigay ng boses sa mga pipi, at pag-asa sa mga tila nakalimutan na ng mundo. Habang pinapanood ni Buboy si Nene na kumakanta sa entablado, napahawak siya sa kanyang dibdib at bumulong sa hangin, “Nay, Tay, ayos na po kami. Hindi na kami basura. Kami na ang musika.”
Nagustuhan mo ba ang kwento? Ang kwentong ito ay nagpapaalala sa atin na sa bawat basura, may nakatagong yaman kung marunong tayong tumingin, at sa bawat pagsubok, may pag-asang naghihintay. Kung naantig ka sa kwento nina Buboy, Nene, at Elias, mag-comment ng “SALAMAT” at i-share ito para magbigay inspirasyon sa iba! Naniniwala ka ba na ang musika ay nakakapagpagaling? I-tag mo na ang taong gusto mong alayan ng kwentong ito!
